XVI. GLUCOZƠ
(Glucoz, Glucose, Gluco, Glucoza, Dextrose, Đường nho)
XVI.1. Định nghĩa
Glucoz là một loại gluxit (glucid, chất bột đường, cacbon hiđrat, carbohydrates) đơn giản
nhất (đường đơn, monosaccarit, monosaccarid, monosacchride, loại gluxit không bị thủy
phân nữa). Glucoz gặp nhiều trong trái nho chín, các trái cây chín khác, cũng như trong mật
ong.
Glucoz được Andreas Marggraf ly trích đầu tiên từ trái nho khô vào năm 1747. Tên glucose
được Jean Dumas đặt vào năm 1838. Tên glucose xuất phát từ tiếng Hy Lạp glycos, có
nghĩa là đường hay ngọt. Cấu tạo của glucoz được Emil Fisher khám phá vào khoảng thời
gian từ cuối thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20.
XVI.2. Công thức phân tử
Glucoz có CTPT là C
6
H
12
O
6
(∆ = 1 ⇒ có 1 liên kết đôi hoặc 1 vòng)
Glucoz là một chất rắn, kết tinh, không màu, có nhiệt độ nóng chảy ở 146°C, hòa tan nhiều
trong nước, có vị ngọt, nhưng không ngọt bằng đường mía (saccarozơ, saccarose, sucrose,
C
12
H
22
O
11
). Glucoz có độ ngọt bằng 0,6 lần so với đường mía (cho độ ngọt của đường mía là
1, thì độ ngọt của glucoz bằng 0,6). Glucoz có trong cơ thể người cũng như động vật. Trong
máu người có khoảng 0,1% glucoz (về khối lượng). Trong mật ong có khoảng 30% glucoz.
XVI.3. Công thức cấu tạo

) XVI.4.3. Glucoz cho được phản ứng tráng gương, phản ứng tạo kết tủa đồng (I) oxit có
màu đỏ gạch với Cu(OH)
2
vì trong cấu tạo của glucoz có chứa nhóm chức
aldehyd. XVI.4.4. Dung dịch glucoz hòa tan được đồng (II) hiđroxit ở nhiệt độ
thường tạo dung dịch có màu xanh lam (vì trong cấu tạo của
glucoz có chứa hai nhóm –OH liên kết vào hai nguyên tử cacbon
kế bên và glucoz hòa tan trong nước tạo dung dịch)
XVI.4.5. Glucoz tác dụng với anhiđrit axetic (CH
3
-O-CO-O-CH
3
) tạo chất
có chứa năm nhóm chức este (CH
3
-COO−) (Vì trong cấu tạo của
glucoz có chứa 5 nhóm chức rượu (−OH))


2
-OH + 2CO
2

Glucoz Rượu etylic Khí cacbonic

XVI.5.2. Phản ứng lên men tạo axit lactic

men lactic

C
6
H
12
O
6
2CH
3
-CHOH-COOH
Glucoz Axit lactic; Axit α-hiđroxipropionic; Axit sữa

XVI.5.3.
Từ glucoz điều chế được sorbitol, axit gluconic, tham gia phản ứng tráng
gương (gắn lớp kim loại bạc lên thủy tinh tạo gương soi, bình thủy giữ
nhiệt, linh kiện điện tử,…)
CH
2
(OH)CH(OH)CH(OH)CH(OH)CH(OH)CHO (Glucoz) + 1/2O
2


Tinh bột hoặc xenlulozơ Glucoz

- Do sự lục hợp fomaldehyd
(trùng hợp trong đó 6 monome là fomaldehyd kết hợp nhau), có Canxi hiđroxit làm xúc
tác
Trùng hợp, Ca(OH)
2

6HCHO C
6
H
12
O
6

Fomaldehyd Glucoz
Formaldehid Glucoz

- Do sự quang hợp của cây xanh

6CO
2
+ 6H
2
O Ánh sáng mặt trời, Diệp lục tố C
6
H
12
O
6

H
12
O
6
; 920 g C
2
H
5
OH; 2,875 lít rượu 40˚

Bài tập 172 (Sách Bài tập Hóa Học 12)
Phản ứng tổng hợp glucoz trong cây xanh từ khí CO
2
và H
2
O cần được cung cấp năng
lượng:
6CO
2
+ 6H
2
O + 2813kJ C
6
H
12
O
6
+ 6O
2


Có bốn bình mất nhãn đựng riêng biệt các chất: glixerin, rượu etylic,
dung dịch glucoz, dung dịch anilin. Bằng phương pháp hóa học làm thế
nào nhận ra từng chất? Viết các phương trình phản ứng.

Bài tập 176 (Sách Hóa Học 12 Ban Khoa học tự nhiên)
Dạng mạch hở của glucoz chuyển thành dạng mạch vòng như thế nào? Trong số những hợp
chất sau đây, hợp chất nào có thể chuyển thành dạng vòng? Viết công thức của dạng vòng
đó.
a) CH
2
(OCH
3
)-(CHOCH
3
)
4
-CH=O
b) CH
2
(OCH
3
)-(CHOH)-(CHOCH
3
)
3
-CH=O
c) CH
2
OH-(CHOH)
3