Thuật Nói Chuyện Hằng Ngày Hoàng Xuân Việt
Phần 009
Đừng Chỉ Trích
Bàn đến tật chỉ trích, bạn và chúng tôi hãy xét về thời gian
đã qua của chúng ta, khi nói chuyện. Trong khi phán đoán theo
tinh thần khoa học thì hay lắm, nhưng chúng ta thiếu hẳn bí
quyết này mà lại rất giàu tật chỉ trích. Chúng ta chẳng khác
nào con rắn độc đối với tâm tưởng, lời nói, hành vi, thái độ,
điệu bộ, nét cười của bất cứ ai ta gặp trên đường đời. Nói
chuyện với kẻ khác ta chê họ nói bậy, ít học, thiếu kinh
nghiệm, nên câu chuyện không sâu sắc. Chúng ta lấy làm sung
sướng cười chê những tâm tưởn gcủa kẻ khác mà chúng ta
được biết nhờ sách báo.
Người đối thoại với chúng ta, lỡ nói sai điều gì, nói không
thông một danh từ ngoại quốc, hay nói bằng một giọng chói
tai, là chúng ta xịt xọt, rùn vai, tỏ thái độ bất mãn. Người bên
cạnh chúnh ta, làm việc chi có không thành công, chúng ta
đem khuyết điểm ra bàn tán cùng kẻ khác bằng giọng mỉa mai.
Người bạn thân của chúng ta, đôi khi vì thân mật với
chúng ta, mà ra vẻ lố lăng, chúng ta gắt gỏng cảnh cáo sự
khiếm nhả khiến họ ngượng nghịu và buồn rầu.
Lúc sống chung cùng nhiều người có việc gì đó không làm
ta vui, mà khiến kẻ khác tức cười, chúng ta buôn lời hóm hỉnh,
xa gần chỉ trích, bảo rằng họ cười lãng, cười nông nổi. Người
bạn nào đó giới thiệu cho chúng ta một quyển sách, một tờ báo
mới in ra, chúng ta lật qua lật lại rồi trề môi bảo: "Làm tiền,
không có gì đặc biệt. Non quá, mắc, đồ học trò".
Nghe tin ai được một thắng lợi, một thành công gì, hay
được thiên hạ khen ngợi, chúng ta cho là may rủi, "Chó dắt",
nhấc thời thôi, không xứng đáng. Thiệt không kể hết những
trường hợp, chúng ta nhả nọc độc để làm lu mờ những nét hay,

khác, người nghe của chúng ta tự nhiên nghi ngờ ta, dù ta tỏ ra
có thiện cảm với họ cách mấy.
Họ tự nghĩ, bây giờ, trước mặt họ, ta nói xấu kẻ khác, thì
rất có thể khi vắng họ, ta chỉ trích họ như mọi ngườ. Đó là
chúng tôi chưa xin bạn để ý tâm lý này, là khi chúng ta chỉ
trích thiên hạ, người nghe của chúng ta làm thinh, tự nhiên họ
nghe trong mình cường dũng, còn ta, vì đa ngôn, cũng tự nhiên
nghe trong mình yếu đuối, bẽn lẽn. Như thể người nghe của
chúng ta đường hoàng hơn chúng ta và ảnh hưởng chúng ta dễ
dàng. Có khi chúng ta chỉ trích để trả thù. Nhưng đó có phải là
diệu kế không? E khi dùng lời chỉ trích để trả đũa, ta chỉ gây
oán hận thêm thôi.
Ta đừng quên không kẻ dữ nào tưởng mình ác, và ác gặp ác
thuờng không thiện mà ác thêm. Đối với người học rộng giàu
lương tri, ta càng chỉ trích thiên hạ, càng bị họ khinh rẻ, tại
sao? Vì họ thấy những đầu óc chỉ trích, là những đầu óc kém
khôn ngoan. Đúng vậy, trên đời "Nhân vô thập toàn" Không
có gì tuyệt đối dưới bóng mặt trời, thì đừng mong tìm gặp
những người hoàn toàn tài đức. Hơn nữa, những việc làm ta
bất mãn, thường xảy ra do hoàn cảnh.
Nếu ta không để những cái "tùy" cái "tại" mà nghiêm khắc
kết án, thì ta chẳng tỏ ra mình quá nông quá cạn ư? Nếu ta nói
rằng, tại tánh của mình, thì càng đáng tiếc. Tánh đây là tánh
"con nít", tánh đa cảm, lóc chóc, vụt chạc của người chưa có
kinh nghiệm trên đời. Cuộc vật lộn ở đời đâu quá dễ dàng như
trí ta tưởng, như lúc còn dưới gia đình hay nơi hiên trường
học. Khi len lõi với đời, chúng ta gặp nhiều điều ngang trái.
Biết bao lần một đầu óc rất khôn ngoan thấy vậy, muốn làm
như vậy mà không được, hay làm nghịch lý mình. Trước ta, đã
có thiếu gì tâm hồn có chí hướng, nhiệt tâm, họ muốn cải tổ

đối xử khôn ngoan, dè dặt. Nếu họ chỉ trích ta, ta đau xót thiệt,
nhưng nên nhịn là hay nhất. Lẽ đâu bạn đi ăn thua với một
người đáng lẽ làm bạn thương hại vì quá non trí và vụng ở đời.
Nếu họ chỉ trích kẻ khác, bạn liệu đính chính một cách khôn
ngoan, không được làm thinh cười cười cho có chứng. Đừng ừ
lia lịa tỏ ra tán thành hay "bồi" thêm, vuốt đuôi những lời chỉ
trích của họ, về sau nếu không qua cần họ, thì tránh xa họ là
diệt kế để khỏi hại thân mình và giao oán thù.
[ Phần Trước ] [ Phần Kế ]