Thuật Nói Chuyện Hằng Ngày Hoàng Xuân Việt
Phần 011
Đừng Nói Hành
Chúng ta có thể nói không sợ lầm rằng, nói hành kẻ khác
như một bản năng của con người. Con người tự nhiên ưa thích
mình, nên lo giấu kín những gì xấu xa của mình và cũng tự
nhiên phanh phui những khuyết điểm của kẻ khác. Khi xét nét
phẩm bình đời sống thiên hạ, con người nghe sung sướng, tuy
khả ố. Vì thế, một trăm câu chuyện trong xã hội, có đến chín
chục bàn về kẻ khác. Kẻ ấy có thể là những người xa lạ, mà
cũng có thể là những người thân. Nhiều khi người ta nói hành
không phải bởi ác tâm, mà bởi tánh tự nhiên hay vạch lá tìm
sâu, bởi không có chuyện gì nói, bởi muốn tìm thứ cảm khoái
đê hèn là thấy mình vô tội, toàn thiện khi người này người nọ
lỡ lầm, tội lỗi. Trong cuộc sống hàng ngày, bạn gặp biết bao
câu chuyện nói hành về những lí do tâm lí nói trên. Có thể nói,
người ta nói hành khắp mọi nơi.
Dưới mái gia đình về chiều họp lại, người ta nói chuyện
người láng giềng có tật nhỏ mọn. Nơi học đường, dụm ba bảy,
người ta nói chuyện cô này không lo học mà chỉ lo viết thư
cho tình nhân, cậu nọ làm gì thi đậu được vì là một tên cao
bồi. Ở xưởng hãng, người ta chỉ trích ông chủ bất công, một
mình thao túng đồng lời mà bất chấp quyền lợi của kẻ đồng
sự. Trong quân đội, người ta bàn tán với nhau về cử chỉ hách
dịch của cấp trên, hay bình về lối sống ích kỉ của một vài
người vợ binh sĩ, về hành kiểm của một số quân nhân trụy lạc.
Ở quán cơm, nơi tiệm nước, người thích lấy tật xấu của bè bạn
những khuyết điểm tự nhiên như lé mắt, đui mù là câu chuyện
đầu lưỡi để ngạo cười. Cả ở thánh đường, người ta cũng xù xì
bàn tán về cái bụng bự của ông này, cái mặt méo của bà kia.
Vào những ngày cúng đình hay đi chùa, người ta cũng lấy làm

chuyện kín trong gia đình, trong bạn bè ra để bán rao.
Về tuổi nói hành thì có thể nói từ tuổi khôn trở lên, tuổi
nào cũng thích nói hành cả. Nhưng nói hành có tiếng là phái
yếu, và trong phái yếu, những cô gái già, những bà lão là nói
nhiều nhất. Nói như vậy không có ý bảo, phái mạnh khéo giữ
ba tấc lưỡi. Có nhiều đàn ông tối ư già hàm và nói hành đáng
khiếp. Thường thường người ta nói hành vì đa ngôn, nói riết
rồi không biết chuyện gì phải nói, nên đem chuyện của kẻ
khác bàn cho khỏe miệng. Ở đây hiểu là hạng người không có
giá trị gì. Chớ nói nhiều mà cần nói, thì có biết bao điều bổ ích
trong ngành văn hóa, khoa học, nghệ thuật, văn học, giáo
dục...mặc sức nói. Người có ác tâm không coi kẻ khác là anh
em trong gia đình huynh đệ mà cứ tưởng nghĩ đến quyền lợi
của mình, nên khi thấy ai chạm đến cá nhân mình, hay ăn đứt
mình thì oán ghét, phân bì. Lòng xấu này bộc lộ ra lời mỉa
mai, ngạo nghễ, thế là họ phải nói hành. Cũng có nhiều người
nói hàng chỉ vì nhẹ dạ. Thấy khuyết điểm của kẻ khác, nghịch
mắt là họ nói, nói không cần suy nghĩ phải quấy căn do lợi hại.
Người nói hành thường có tâm lí căn bản là ngụ ý làm vui
thích kẻ nghe, mua lòng người nghe. Nhưng trong Phần bàn về
việc chỉ trích, chúng tôi đã nói người nghe, nếu có lương tri,
thường không tin cậy kẻ nói hành. Họ cho rằng rồi đây, khi
vắng mặt họ, kẻ nói hành sẽ nói xấu họ. Thế mà kẻ nói hành
lại dùng ba tấc lưỡi đầy nham hiểm của mình để thuyết phục
họ. Đối với người nghe, họ không đảm bảo được thiện cảm,
đối với kẻ nói hành, chắc chắn họ gây ác cảm. Bạn biết con
người rất sợ dư luận, kể cả những người đã từng ra vào chốn
tên bay đạn lạc. Khi nghe những kẻ khác dư luận về mình,
người thấy bối rối lo âu, không biết thiên hạ đối sử với mình ra
sao. Chung qui, người ta khủng khiếp vì búa rìu dư luận, chỉ vì

nói sự thật. Một phương thế giúp bạn xa lánh sự nói hành là
hãy thường tự kiểm là hãy nghe lời Socrate là tìm biết mình.
Khi bạn hiểu bạn rồi thì bạn không có ác tâm với kẻ khác và
rất khoan hồng với bất cứ ai.
[ Phần Trước ] [ Phần Kế ]