Cần hiểu đúng về chức năng R&D
Nguyễn Hữu Long, Giám đốc tư vấn Công ty cổ phần Giải pháp phát triển
doanh nghiệp (BDSC)

Thời báo Kinh tế Sài Gòn R&D (Research and Development), thường được dịch là “nghiên cứu và
phát triển”, là cụm từ rất thường được dùng trong hoạt động quản trị doanh
nghiệp, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp sản xuất.
Nếu như cách đây vài năm, hoạt động nghiên cứu và phát triển vẫn còn rất
xa lạ với các doanh nghiệp Việt Nam thì thời gian gần đây, các doanh
nghiệp sản xuất, cung ứng dịch vụ đã bắt đầu chú trọng đến hoạt động này.
Hầu hết các doanh nghiệp lớn đều có một bộ phận (hoặc phòng) R&D. Bộ
phận này có nhiệm vụ chính là nghiên cứu để phát triển sản phẩm mới nhằm
đáp ứng nhu cầu thị trường và thực hiện chiến lược phát triển của doanh
nghiệp.
Cũng chính vì sự “áp đặt” nhiệm vụ khá hạn hẹp này mà nhiều phòng R&D
của doanh nghiệp Việt Nam chưa làm hết chức năng cần có của một đơn vị
nghiên cứu và phát triển theo đúng nghĩa, dẫn đến khả năng phát triển của
doanh nghiệp bị hạn chế, bó hẹp trong khuôn khổ sản phẩm thuần túy, cứng
nhắc, gây lãng phí tài nguyên, nguồn lực doanh nghiệp.
Trên thế giới, chức năng nghiên cứu và phát triển không chỉ giới hạn ở việc
cho ra đời sản phẩm mới. Một bộ phận R&D chuyên nghiệp trong một tập
đoàn đa quốc gia thường “bao sân” đồng thời nhiều chức năng dưới đây.
Nghiên cứu - phát triển sản phẩm (Product R&D)
Đây là chức năng nghiên cứu và phát triển thuần túy về mặt sản phẩm nhằm
cho ra đời những sản phẩm có thiết kế, chất liệu, đặc tính, công dụng mới.
Chẳng hạn, sản phẩm nước mắm làm từ cá hồi, bột nêm làm từ rong biển, trà
thảo mộc đóng chai, cửa nhựa uPVC… Hoạt động nghiên cứu và phát triển
này thường chú trọng nhiều đến công thức sản phẩm, thành phần cấu tạo,

có thể cạnh tranh ngang ngửa với các sản phẩm của nước ngoài, mặc dù chất
lượng bên trong chưa thay đổi nhiều.
Nghiên cứu - phát triển công nghệ (Technology R&D)
Việc nghiên cứu, tìm kiếm công nghệ sản xuất, chế biến tối ưu để cho ra đời
sản phẩm (cả cũ lẫn mới) với chất lượng và giá thành tối ưu cũng là một
trong những chức năng quan trọng của bộ phận nghiên cứu và phát triển. Ví
dụ, công nghệ lên men tự nhiên khác với công nghệ thủy phân bằng a-xít
trong sản xuất nước tương, công nghệ sản xuất bia tươi khác với bia “luộc”,
công nghệ pha chế hương liệu trong ngành thức uống…
Nghiên cứu - phát triển công nghệ bao gồm cả hoạt động “tình báo công
nghệ”, nghiên cứu bí quyết công nghệ của đối thủ để bắt chước hoặc phát
triển công nghệ mới cho mình.
Nghiên cứu - phát triển quá trình (Process R&D)
Bản chất của chức năng này là nghiên cứu, tìm kiếm các quá trình sản xuất,
chế biến, lắp ráp, vận hành, phối hợp… tối ưu, được thể hiện bằng các quy
trình cụ thể mang tính ứng dụng cao, đem lại hiệu suất và hiệu quả thiết thực
cho doanh nghiệp. Điển hình cho hoạt động này là việc nghiên cứu để cải
tiến, phát triển các quy trình sản xuất (đối với sản phẩm), quy trình phục vụ
(đối với dịch vụ), quy trình vận hành (đối với máy móc)… Hoạt động này có
thể được xem là hoạt động nghiên cứu - phát triển “phần mềm” của sản
phẩm, khác với “phần cứng” là chất liệu, công thức, bao bì sản phẩm, công
nghệ sản xuất, chế biến…
Công tác nghiên cứu, phát triển “phần mềm” này thường bị xem nhẹ hoặc bỏ
qua, trong khi hiệu quả mang lại có khi còn cao hơn cả “phần cứng”. Đặc
biệt, đối với các loại hình dịch vụ, việc nghiên cứu, phát triển các quy trình
phục vụ mang ý nghĩa hết sức quan trọng, nếu không muốn nói là có tính
quyết định trong sự thành công hay thất bại của loại hình dịch vụ đó.
Để thực hiện tốt nhiệm vụ của mình, bộ phận R&D không thể không chú
trọng đến một quy trình thật khoa học, thật hợp lý cho hoạt động nghiên cứu
và phát triển, thường được đặt cho một tên gọi rất rõ ràng là “quy trình