Chơng IV
hệ thống tổ chức trong công tác giống vật nuôi

1. Hệ thống nhân giống vật nuôi
Hệ thống nhân giống vật nuôi đợc tổ chức theo sơ đồ hình tháp. Sơ đồ này bao
gồm: đỉnh tháp với số lợng vật nuôi ít nhất là đàn hạt nhân, giữa tháp với số lợng vật
nuôi lớn hơn là đàn nhân giống còn đáy tháp với số lợng vật nuôi đông nhất là đàn
thơng phẩm. Với cách tổ chức nh vậy, thông thờng sơ đồ hình tháp sẽ gồm 3 phần,
tuy nhiên trong một vài trờng hợp hệ thống nhân giống lại gồm 4 phần mà 2 phần ở
giữa của hình tháp là đàn nhân giống. Trong sản xuất chăn nuôi hiện nay tồn tại hai hệ
thống có tên là hạt nhân khép kín và hạt nhân mở. Hình 4.1 và 4.2 mô tả hai hệ thống
nhân giống vật nuôi này.
Hạt nhân Hạt nhân

Nhân giống Nhân giống

Thơng phẩm Thơng phẩm

Hình 4.1. Hệ thốnghạt nhân khép kín Hình 4.2. Hệ thốnghạt nhân mở
Trong hệ thống hạt nhân khép kín, đàn hạt nhân có nhiệm vụ tạo ra những đực
giống, cái giống dùng để tự thay thế và cung cấp cho đàn nhân giống. Đôi khi, ngời ta

cần có 2 đàn ông-bà khác nhau, một đàn ông-bà tạo ra đàn bố, còn đàn kia tạo ra đàn
mẹ. Nếu sử dụng công thức lai giữa 3 dòng giống khác nhau thì chỉ cần 1 đàn ông-bà,
đàn này thờng dùng để tạo đàn mẹ, còn đàn bố thờng là dòng giống thuần trong đàn
cụ-kỵ.
- Đàn bố-mẹ (P, viết tắt của Parents): Lai giữa hai đàn bố-mẹ tạo ra đời con là con
lai giữa 3 hoặc 4 dòng giống khác nhau.
- Đàn thơng phẩm : Các con lai giữa 3 hoặc 4 dòng giống khác nhau đợc nuôi để
sản xuất sản phẩm cuối cùng (thịt, trứng hoặc sữa).
Hệ thống sản xuất này kết hợp giữa chọn lọc ở các dòng giống thuần với lai giống ở
các đời lai tiếp theo. Sau đây là một ví dụ về hệ thống sản xuất con lai sử dụng công
thức lai giữa 3 dòng giống khác nhau trong nhân giống gia cầm công nghiệp: 93

Dòng hoặc giống A Dòng hoặc giống B Dòng hoặc giống C
Nhân thuần chọn lọc: Nhân thuần chọn lọc: Nhân thuần chọn lọc:
- Hớng trứng - Hớng trứng- thịt - Hớng thịt
- Đồng hợp gen Z
S
- Đồng hợp gen Z
s+

Đàn GGP: A x A B x B C x C

W]
Màu nâu

Đàn nuôi thịt: (AB)C

Hình 4.3. Sơ đồ hệ thống sản xuất con lai kết hợp giữa chọn lọc và lai giống
trong chăn nuôi gia cầm công nghiệp

Một số điểm đáng lu ý trong hệ thống sản xuất con lai này nh sau:
- Mỗi một dòng, giống thuần hoặc con lai chỉ đóng góp một loại giới tính (hoặc
con trống hoặc con mái) để tạo các đời lai tiếp theo;
- Các dòng, giống B và C đợc gọi là các dòng trống do chỉ sử dụng con
trống, dòng hoặc giống A và con lai AB đợc gọi là các dòng mái do chỉ sử dụng con
mái.
- Dòng, giống C là dòng trống tham gia vào khâu lai cuối cùng tạo đời con
nuôi thịt. Do chỉ cần một số lợng ít gà trống, nên mục tiêu chọn lọc đối với dòng C
không phải là khả năng sinh sản, khả năng nuôi sống cao, mà là khả năng cho thịt (tầm
vóc lớn, tăng trọng nhanh, chi phí thức ăn thấp...). Vì thế, dòng C còn đợc gọi là
dòng nặng.
- Mặc dù dòng, giống B cũng là dòng trống, nhng do đời con của B là dòng
mái AB cần phải có khả năng sinh sản cao, nên dòng, giống B cần đợc chọn lọc theo

94
hớng cả về khả năng sinh sản và khả năng cho thịt. Ngoài ra, do AB là các con lai nên
đã lợi dụng đợc u thế lai cao về khả năng sinh sản của dòng mái này.
- Cần tập trung chọn lọc về khả năng sinh sản đối với dòng mái A, đây là
dòng có khả năng cho thịt thấp nhất, nhng khả năng sinh sản cao nhất trong 3 dòng,
giống thuần khởi đầu của hệ thống này.
- Do chỉ sử dụng một loại giới tính đối với các dòng, giống hoặc con lai, nên
việc xác định đợc trống mái khi gà 1 ngày tuổi rất quan trọng. Hệ thống lai này sử

hiện nay:
- Hệ thống sản xuất lợn lai nuôi thịt 1/2 máu ngoại:
nội (Móng Cái, Ba Xuyên, Thuộc Nhiêu) x ngoại (Yorkshire, Landrace) Con lai 1/2 máu ngoại nuôi thịt

- Hệ thống sản xuất lợn lai nuôi thịt 3/4 máu ngoại:
nội (Móng Cái, Ba Xuyên, Thuộc Nhiêu) x ngoại (Yorkshire) Nái lai F1 x ngoại (Landrace) Con lai 3/4 máu ngoại nuôi thịt

- Các hệ thống sản xuất lợn ngoại lai nuôi thịt:
95
§µn GGP: ♀Yorkshire x ♂Yorkshire ♀Landrace x ♂Landrace ♀Duroc x ♂ Duroc

♀Yorkshire ♂Yorkshire ♀Landrace ♂Landrace ♀Duroc ♂ Duroc

§µn GP: ♀Yorkshire x ♂Landrace §µn P: ♀(Yorkshire x Landrace) x ♂ Duroc