Tách dòng phân t và xâyử
d ng th vi n h gen ự ư ệ ệ
Tách dòng phân t (molecular cloning) làử
khái ni m ch m t nhóm các ph ngệ ỉ ộ ươ
pháp đ c s d ng đ : i) phân l p m tượ ử ụ ể ậ ộ
m t trình t gen (ADN) đ c hi u t h nộ ự ặ ệ ừ ỗ
h p các phân t ADN ban đ u đ c táchợ ử ầ ượ
chi t t các m u sinh h c v n có c uế ừ ẫ ọ ố ấ
trúc ph c t p, kích th c l n; và ii)ứ ạ ướ ớ
khu ch đ i (sao chép) trình t lên m tế ạ ự ộ
s l ng l n đ đ có th ti n hànhố ượ ớ ủ ể ể ế
phân tích v c u trúc và ch c năng c aề ấ ứ ủ
gen t ng ng.ươ ứ

Kh năng tinh s ch các đo n gen (ADN)ả ạ ạ
đ c hi u có s l ng đ l n là c n thi tặ ệ ố ượ ủ ớ ầ ế
đ có th “thao tác” các đo n gen đó vìể ể ạ
các m c tiêu nghiên c u khác nhau.ụ ứ
Ch ng h n, t các phân đo n ADNẳ ạ ừ ạ
đ c tách dòng, ng i ta có th t o raượ ườ ể ạ
các phân t ADN tái t h p mang cácử ổ ợ
phân đo n ADN mang ngu n g c khácạ ồ ố
nhau. Các phân t ADN tái t h p m iử ổ ợ ớ
có th làm thay đ i m c đ bi u hi nể ổ ứ ộ ể ệ
bình th ng c a m t gen (ch ng h nườ ủ ộ ẳ ạ
b ng vi c dung h p gi a m t trình tằ ệ ợ ữ ộ ự
mã hóa c a m t loài này v i trình tủ ộ ớ ự
promoter c a m t loài khác) ho c th mủ ộ ặ ậ
chí mã hóa t ng h p m t lo i proteinổ ợ ộ ạ
“dung h p” m i (protein lai) mang cácợ ớ
trình t axit amin t các protein có ngu nự ừ ồ

t p h p các phân t ADN lai ch a cácậ ợ ử ứ
đo n cài xu t phát t m t h gen c nạ ấ ừ ộ ệ ầ
đ c thi t l p đ ph c v cho vi cượ ế ậ ể ụ ụ ệ
nghiên c u, phân tích m t h gen. Thôngứ ộ ệ
th ng m t th vi n h gen đ c thi tườ ộ ư ệ ệ ượ ế
l p b ng vi c s d ng chung cùng m tậ ằ ệ ử ụ ộ
lo i véct mang các phân đo n ADN càiạ ơ ạ
khác nhau. Chúng ta s th y b ng cáchẽ ấ ằ
nào các phân đo n ADN đ c hi u có thạ ặ ệ ể
đ c xác đ nh và phân l p t các thượ ị ậ ừ ư
vi n h gen.ệ ệ
Tách dòng ADN trong các véct plasmitơ
Sau khi m t phân đo n ADN đ c c tộ ạ ượ ắ
kh i m t phân t ADN có kích th cỏ ộ ử ướ
l n h n b ng enzym gi i h n, phânớ ơ ằ ớ ạ
đo n ADN đó c n đ c “cài” vào m tạ ầ ượ ộ
véct đ có th nhân lên. Hay nói cáchơ ể ể
khác là m t phân đo n ADN c n đ cộ ạ ầ ượ
cài vào m t phân t ADN th hai (véct )ộ ử ứ ơ
đ có th nhân lên đ c trong t bàoể ể ượ ế
ch nh đã nói trên. Cho đ n nay, tủ ư ở ế ế
bào ch đ c s d ng r ng rãi nh t đủ ượ ử ụ ộ ấ ể
nhân lên các đo n ADN trong công nghạ ệ
ADN tái t h p là vi khu nổ ợ ẩ
E. coli.
Các véct ADN đi n hình th ng có 3ơ ể ườ
đ c tính:ặ
1) Chúng ph i ch a m t trình t kh iả ứ ộ ự ở
đ u sao chép (tái b n), cho phép chúngầ ả
t sao chép đ c l p v i nhi m s c thự ộ ậ ớ ễ ắ ể

m t v trí c t c a enzym gi i h n duyộ ị ắ ủ ớ ạ
nh t. Cùng v i th i gian, c u trúc c aấ ớ ờ ấ ủ
các véct plasmit đ c c i ti n theoơ ượ ả ế
h ng c t b b t các trình t không c nướ ắ ỏ ớ ự ầ
thi t và g n thêm vào đo n trình t cóế ắ ạ ự
th đ c c t b ng nhi u lo i enzymể ượ ắ ằ ề ạ
gi i h n khác nhau. V trí trên véctớ ạ ị ơ
mang đo n trình t nh v y đ c g i làạ ự ư ậ ượ ọ
v trí đa tách dòng (polycloning site). Cóị
nh ng v trí đa tách dòng hi n nay cóữ ị ệ
kích th c ng n nh ng có th đ c c tướ ắ ư ể ượ ắ
b i trên 20 lo i enzym gi i h n khácở ạ ớ ạ
nhau. Nh đ c tính này, m t véct cóờ ặ ộ ơ
th đ c dùng đ tách dòng nhi u phânể ượ ể ề
đo n ADN có ngu n g c khác nhau.ạ ồ ố
Trên c s các nguyên t c t ng t ,ơ ở ắ ươ ự
ngoài véct plasmit, hi n nay ng i ta đãơ ệ ườ
phát tri n đ c nhi u lo i véct khácể ượ ề ạ ơ
nhau có ngu n g c phag , ho c lai gi aồ ố ơ ặ ữ
vi khu n - phag (nh phagemid, cosmidẩ ơ ư
P), ho c có ngu n g c t n m men (víặ ồ ố ừ ấ
d : YAC).ụ
Vi c cài m t phân đo n ADN vào m tệ ộ ạ ộ
véct th ng là m t công vi c t ngơ ườ ộ ệ ươ
đ i đ n gi n. Ng i ta th ng s d ngố ơ ả ườ ườ ử ụ
cùng m t lo i enzym gi i h n đ c tộ ạ ớ ạ ể ắ
véct và đo n ADN cài. Ch ng h n nhơ ạ ẳ ạ ư
vi c s d ng enzym EcoRI s c t vàệ ử ụ ẽ ắ
chuy n véct t d ng “vòng” sang d ngể ơ ừ ạ ạ
“m ch th ng” có hai đ u dính. Do đ cạ ẳ ầ ượ