Quản trị công ty gia đình tốt: Kinh nghiệm thành
công của những doanh nghiệp lớn
Có rất nhiều công ty gia đình thành công và lọt vào Fortune 500. Tuy nhiên, theo
số liệu điều tra, đại đa số (95%) các công ty gia đình đã suy giảm mạnh sau thế hệ
thứ ba. Bí quyết của 5% doanh nghiệp thành công còn lại là gì? Câu trả lời là “hệ
thống quản trị công ty tốt”.

Công ty gia đình là công ty trong đó các thành viên trong một gia đình nắm mức
sở hữu đủ để quyết định cơ cấu thành viên hội đồng quản trị. Thông thường, ở
công ty gia đình, đại diện của gia đình sẽ nắm giữ chức vụ Chủ tịch Hội đồng quản
trị, Chủ tịch Hội đồng thành viên hoặc Giám đốc và Tổng giám đốc. Các thành
viên của gia đình vừa là cổ đông, vừa là người quản lý, điều hành công ty.

Một tỷ lệ lớn các doanh nghiệp tư nhân thành công của Việt Nam là các doanh
nghiệp gia đình. Điều này không phải là ngoại lệ trên thế giới. Ở những nền kinh
tế đang phát triển, nhiều công ty thành công cũng có nguồn gốc từ các doanh
nghiệp gia đình, điển hình là Wal-Mart, Bertelsmann và Bombardier ở Bắc Mỹ và
châu Âu; các “chaebol” ở Hàn Quốc và “grupo” ở châu Mỹ La Tinh.

Khi gia đình ông Trần Kim Thành ra định cư ở nước ngoài, để lại cơ sở buôn bán
bánh kẹo Đô Thành, ông và em trai là Trần Lệ Nguyên, mỗi người có một tiệm
bánh đã góp lại lập ra Công ty TNHH Xây dựng và chế biến thực phẩm Kinh Đô.
Bắt đầu từ ngày 01/10/2002, Công ty chuyển sang hình thức công ty cổ phần do
ông Trần Kim Thành là Chủ tịch Hội ồng quản trị, em trai ông là Phó Chủ tịch
thường trực Hội đồng quản trị kiêm Tổng giám đốc. Năm 2007, doanh thu của
Kinh Đô đạt 1238 tỷ đồng.

Ưu điểm về mặt quản trị của các công ty gia đình

- Vì quyền sở hữu nằm trong tay một hoặc một vài thành viên trong gia đình, nên
công ty gia đình có xu hướng "cá nhân hoá", thống nhất quyền lực vào tay người

là số liệu thống kê cho thấy tỷ lệ thành công dài hạn của các công ty gia đình là rất
thấp. Theo điều tra của McKinsey, chỉ có 5% các doanh nghiệp gia đình quy mô
lớn tiếp tục phát triển tốt sau thế hệ thứ ba.

Hầu hết các công ty gia đình bắt đầu với một người đặt nền móng - sáng lập kiêm
luôn việc quản trị, là chủ sở hữu toàn quyền và là người điều hành doanh nghiệp.
Sáng lập viên của công ty gia đình thường giữ toàn quyền ra quyết định mọi vấn
đề của công ty.

Nhìn chung, khi một công ty gia đình thành công rơi vào quyền kiểm soát của con
cháu của người sáng lập công ty thì cũng là lúc công ty gia đình đi xuống. Tới thời
điểm thế hệ thứ ba tiếp quản công ty, bối cảnh doanh nghiệp đã được đặt sẵn cho
những vụ cãi lộn giữa các thành viên trong gia đình. Thay vì tập trung vào điều
hành doanh nghiệp, họ sẽ tranh giành các phần chia lợi nhuận và các vị trí của ban
lãnh đạo công ty.

Mặt khác, các công ty gia đình do số ít người kiểm soát, không phải chịu sức ép từ
bên ngoài và thiếu cơ chế phản biện hợp lý có nguy cơ trì trệ về mặt tổ chức, nguy
cơ đưa ra chiến lược kinh doanh không phù hợp thực tiễn thị trường. Một công ty
gia đình phát triển sẽ ngày càng trở nên phức tạp, đòi hỏi phải có cơ cấu tổ chức
và quản trị chuẩn mực hơn. Khi doanh nghiệp gia đình trở thành một công ty cổ
phần, nảy sinh nhu cầu cần phải có một hội đồng quản trị chuyên nghiệp có thể
hoạch định chiến lược và kiểm soát có hiệu quả hoạt động của bộ máy điều hành
công ty.

Kinh nghiệm thành công của các công ty gia đình lớn

Quản trị công ty tốt là yếu tố quyết định thành công dài hạn của các công ty gia
đình. Kinh nghiệm các công ty gia đình thành công ở trên thế giới và ở Việt Nam
cho thấy ở các công ty này có sự tách biệt rõ ràng giữa quyền sở hữu và quyền


Hội đồng quản trị giỏi và ban điều hành chuyên nghiệp

Những thành viên trong gia đình tham gia vào hoạt động của công ty cần phải
nhận thức rằng họ phải là những chuyên gia xuất sắc trong quản trị doanh nghiệp.
Ngay cả khi gia đình nắm giữ tất cả cổ phần trong công ty, Hội đồng quản trị cũng
có thể bao gồm một lượng lớn các thành viên không thuộc gia đình.

Có công ty gia đình thành công đã tự đưa ra quy định là một nửa số ghế trong Hội
đồng quản trị và Ban điều hành phải được nắm giữ các thành viên không thuộc gia
đình và đặt ra tiêu chuẩn là phải cần đưa vào Hội đồng những người đã tham gia
quản trị và điều hành các công ty lớn gấp 3 lần công ty của gia đình. Một công ty
gia đình thành công khác đã lập riêng một ban độc lập chuyên đề cử và bầu chọn
1/3 số thành viên Hội đồng quản trị và Ban điều hành với phương châm là thuê
những người giỏi nhất tham gia quản trị và điều hành công ty.

Phân tán rủi ro

Các công ty gia đình thành công thường được tổ chức dưới dạng tập đoàn với các
công ty độc lập tương đối lớn. Các công ty độc lập này có thể được niêm yết trên
sàn giao dịch chứng khoán trong khi công ty hạt nhân của gia đình thì khép kín và