Iczelion’s Tutorial Win32 ASM Tutorial 6 : Keyboard Input
Nhập liệu từ bàn phím

Trong các bài trước, thông qua các đối tượng GDI, chúng ta đã làm quen cách
chương trình Windows tạo những kết xuất đồ họa không sử dụng đến những dữ liệu do
người sử dụng đưa vào. Những tiện ích có sẵn đối với những kết xuất đồ họa như thế
được xem như là ở cấp cao (high-level): nhiều hình ảnh đồ họa tinh vi cầu kỳ có thể được
tạo ra một cách dễ dà
ng. Nếu không có GDI, thử hỏi bạn sẽ bỏ bao nhiêu công sức để đi
đến kết quả như trên.

Trong bài này, tôi và bạn sẽ cùng tìm hiểu về vấn đề nhập liệu từ những thiết bị
Windows cụ thể là bàn phím (keyboard), xem các chương trình Windows giải quyết thế
nào vấn đề nhập liệu. Ngược lại đối với kết xuất cấp cao của GDI, dạng nhập liệu thông
qua keyboard, mouse được xem như là ở cấp thấp (low-level), nghĩa là nhập l
iệu từ bàn
phím (người sử dụng ấn một phím trên bàn phím) sẽ đến dưới dạng những loạt thông điệp
riêng rẽ của từng phím gõ (keystroke) với 2 hoặc 3 thông điệp được phát sinh từ một
phím được ấn xuống.

Nền tảng cơ sở về bàn phím

HĐH tiếp nhận và xử lý thông tin nhận được từ bàn phím, qua hình thức các thông
điệp và gởi cho ứng dụng. Trong ứng dụng Windows các thông điệp sẽ được hệ điều hành
chuyển cho hàm xử lý cửa sổ WndProc của ứng dụng.
Windows cung cấp 8 loại thông điệp khác nhau để phân biệt các tình huống của các phím
được gõ. Tuy nhiên không phải lúc nào chúng ta cũng phải xử lý toàn bộ các thông điệp đó,
thông thường thì chỉ cần xử lý một nửa các t
hông điệp được phát sinh từ bàn phím, và các
thông điệp còn lại sẽ được Windows xử lý mặc định.
Ví dụ, trong Windows có thể bỏ qua khi nhấn phím Ctrl, Alt, Shift cùng với các phím khác,

sổ nhận được sự quan tâm. Theo cơ chế này, Windows cung cấp một dạng gọi là hàng đợi
thông điệp. Mỗi thông điệp sẽ được đưa vào hàng đợi xử lý thông điệp và được Windows
phân phối đến các ứng dụng tương ứng.
Hàm DispatchMessage trong vòng lặp xử l
ý thông điệp sẽ chịu trách nhiệm chuyển thông
điệp đến thủ tục xử lý cửa sổ WndProc của các cửa sổ tương ứng.
Một cửa sổ có thể xác định được trạng thái quan tâm của mình bằng cách chặn các thông điệp
WM_SETFOCUS, WM_KILLFOCUS trong hàm xử lý WndProc. Thông điệp
WM_SETFOCUS sẽ cho cửa sổ biết được thời điểm nhận được quan tâm
của Windows và
ngược lại WM_KILLFOCUS sẽ thông báo cho cửa sổ biết được đã mất sự quan tâm từ
Windows. Phần sau sẽ giới thiệu kỹ hơn về xử lý thông điệp.
Cơ chế hàng đợi và quản lý hàng đợi

Trong Windows khi người dùng nhấn và nhả phím trên bàn phím, thì thông qua trình
điều khiển thiết bị bàn phím (keyboard driver) sẽ diễn dịch mã quét (scan code) của phần
cứng sang hình thức thông điệp. Trước hết Windows sẽ tạm thời lưu trữ thông điệp này vào
hàng đợi thông điệp của hệ thống (system message queue). Hàng đợi thông điệp hệ thống của
Windows là một hàng đợi duy nhất và quản lý các thao tác tiền xử lý thông tin nhập từ bàn
phí
m và chuột. Windows sẽ lần lượt lấy các thông điệp trong hàng đợi xử lý và sẽ gởi đến
hàng đợi của ứng dụng khi ứng dụng đã xử lý xong thông điệp bàn phím và thiết bị chuột
trước đó.

Quá trình xử lý bàn phím
Người dịch: Benina (REA TEAM) Trang 2
Tổng hợp và hiệu chỉnh: NhatPhuongLe (VNCERT TEAM)
Iczelion’s Tutorial Win32 ASM Tutorial 6 : Keyboard Input
Lý do mà Windows phải chia thành hai giai đoạn trong quá trình nhận và gởi thông điệp từ
bàn phím đến hàng đợi của ứng dụng là do việc đồng bộ hóa với mọi tiến trình. Nếu

trình đơn hệ thống system menu và ngoài ra dùng để chuyển đổi các tác vụ giữa nhiều ứng
dụng khác nhau (phím Alt+Tab hay Alt+Esc), và đóng cửa sổ ứng dụng khi kết hợp với
phím chức năng F4.
Khi xây dựng một chương trình ứng dụng, thường ít quan tâm đến các thông điệp
WM_SYS
KEYDOWN và thông điệp WM_SYSKEYUP. Chúng ta chỉ cần dùng hàm
DefWindowProc cuối mỗi hàm WndProc của cửa sổ nhận thông điệp. Windows sẽ chịu
trách nhiệm xử lý các thông điệp dạng hệ thống này, nếu có những tác vụ đặc biệt thì chúng
ta có thể chặn các thông điệp này để xử lý. Tuy nhiên ta không nên làm như vậy vì khi đó
chương trình của chúng ta sẽ chạy không bình thường như các ứng dụng khác. Không phải
chúng t
a giao phó hoàn toàn cho Windows xử lý các thông điệp hệ thống của ứng dụng, mà
Windows sẽ xử lý các thông điệp hệ thống này và đưa ra các thông điệp bình thường khác
đến ứng dụng. Ví dụ khi nhấn phím Alt+Tab thì Windows sẽ tạo một thông điệp hệ thống
gởi vào hàng đợi của ứng dụng và khi không xử lý thông điệp này thì theo mặc định hàm
DefWindowProc sẽ xử lý và trả về thông điệp WM_KILLFOCUS cho
ứng dụng, khi đó
ứng dụng của chúng ta sẽ dễ dàng xử lý hơn.
Người dịch: Benina (REA TEAM) Trang 3
Tổng hợp và hiệu chỉnh: NhatPhuongLe (VNCERT TEAM)
Iczelion’s Tutorial Win32 ASM Tutorial 6 : Keyboard Input
Tóm lại thông điệp WM_KEYDOWN và WM_KEYUP thường được sinh ra bởi các phím
nhấn thông thường không kết hợp với phím Alt. Nếu chương trình của chúng ta bỏ qua
không xử lý các thông điệp này thì Windows cũng không tạo ra các thông điệp hay xử lý gì
đặc biệt.
Bảng mô tả các thông điệp phát sinh từ bàn phím:

Thông điệp Nguyên nhân phát sinh
WM_ACTIVATE
Thông điệp này cùng được gởi đến các cửa sổ bị kích hoạt và cửa sổ


WM_KEYUP
Thông điệp này được gởi cho cửa sổ nhận được sự quan tâm khi
người dùng nhả một phím đã được nhấn trước đó.Phím này không
phải phím hệ thống (Phím không có nhấn phím Alt).
WM_KILLFOCUS
Thông điệp này được gởi tới cửa sổ đang nhận được sự quan tâm
trước khi nó mất quyền này.
WM_SETFOCUS
Thông điệp này được gởi tới cửa sổ sau khi cửa sổ nhận được sự
quan tâm của Windows
Người dịch: Benina (REA TEAM) Trang 4
Tổng hợp và hiệu chỉnh: NhatPhuongLe (VNCERT TEAM)
Iczelion’s Tutorial Win32 ASM Tutorial 6 : Keyboard Input
WM_SETHOTKEY
Ứng dụng sẽ gởi thông điệp này đến cửa sổ liên quan đến phím
nóng, khi người dùng nhấn một phím nóng thì cửa sổ tương ứng liên
quan tới phím nóng này sẽ được kích hoạt.
WM_SYSCHAR
Thông điệp này sẽ được gởi tới cửa sổ nhận được sự quan tâm khi
hàm TranslateMesage xử lý xong thông điệp
WM_SYSKEYDOWN. Thông điệp WM_SYSCHAR chứa mã cửa
phím hệ thống. Phím hệ thống là phím có chứa phím Alt và tổ hợp
phím khác.
WM_SYSDEADCHAR
Thông điệp này được gởi tới cửa sổ nhận được sự quan tâm khi một
thông điệp WM_SYSKEYDOWN được biên dịch trong hàm
TranslateMessage. Thông điệp này xác nhận mã kí tự của phím hệ
thống deadkey được nhấn.
WM_SYSKEYDOWN


Người dịch: Benina (REA TEAM) Trang 5
Tổng hợp và hiệu chỉnh: NhatPhuongLe (VNCERT TEAM)