Công dân hệ thống: sứ mạng lãnh đạo cho kỷ nguyên mới
(Phần 1)
Peter Sense - giảng viên lâu năm tại Học viện Kỹ thuật Masachusetts đồng thời là Chủ tịch
sáng lập của Hội đồng Nghiên cứu Tổ chức trả lời câu hỏi “Liệu những nguyên tắc cơ bản
cho lãnh đạo có giữ nguyên và chúng ta chỉ trả lời trước một thế giới khác, hay tất cả
nguyên tắc đang thay đổi" trong bài viết "Công dân hệ thống: sứ mạng lãnh đạo cho kỷ
nguyên mới" trên tạp chí Leader to leader.
Trong suốt lịch sử loài người, các xã hội tồn tại lâu dài đều nhận thức rằng nền kinh tế của họ đều
không thể lành mạnh hơn các hệ thống mà họ phụ thuộc vào - hệ thống tự nhiên và xã hội rộng
lớn hơn. Sử gia Jared Diamond, trong cuốn “Sự đổ vỡ: Các xã hội chọn thất bại hay
thành công như thế nào”, đã chỉ ra có bao nhiêu nền văn hóa từng phát triển rực rỡ
và đã đi vào lãng quên với một tốc độ đáng ngạc nhiên vì không để ý tới sự thật
này. Nhưng ngày nay có một sự khác biệt lớn. Những xã hội mà tương lai còn chưa
biết đang phát triển trở thành một xã hội toàn cầu.
Nói chuyện tại buổi lễ kỷ niệm 50 năm Nhật Bản gia nhập hệ thống tiền tệ Bretton
Woods sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Phó Chủ tịch World Bank Đông Nam Á
Mieko Nishimizu đã chỉ ra sự phụ thuộc chưa từng có của chúng ta đã xuất hiện
như thế nào: "Tương lai có vẻ xa lạ với chúng ta. Nó khác biệt với quá khứ chủ yếu
ở khía cạnh bản thân trái đất là đơn vị thích hợp với việc cơ cấu và đo lường tương
lai. Các vấn đề khác biệt hình thành nên tương lai về cơ bản đều là những vấn đề
toàn cầu. Chúng ta phụ thuộc vào mạng lưới không thể tách biệt được của sự đồng nhất: đồng
nhất hệ sinh thái, đồng nhất tự do hóa hơn nữa thông tin, ý tưởng, con người, vốn, hàng hóa và
dịch vụ; và đồng nhất hòa bình và an ninh. Thật ra, chúng ta bị trói buộc vào một sợi dây định
mệnh duy nhất trên hành tinh trái đất.
Các chính sách và hành động cố gắng chia rẽ một dân tộc khỏi sợi dây này sẽ không tránh khỏi
thất bại".
Là cá nhân và tổ chức, chúng ta chưa bao giờ lo lắng về việc làm thế nào các quyết định hàng
ngày của chúng ta, giống như việc tạo ra hay mua bán các sản phẩm và sử dụng năng lượng, lại
ảnh hưởng đến con người và các hệ sinh thái rộng lớn hơn cách chúng ta hàng nghìn dặm, thậm
chí trên mặt kia của quả địa cầu. Đây là thông điệp thực của “toàn cầu hóa”, và nó chính là một
thông điệp xa lạ đối với tất cả chúng ta. Chúng ta chưa bao giờ ở hoàn cảnh như vậy.

nhiên, nơi mà không có “rác thải” và các chất luôn chuyển động theo một vòng tuần hoàn.
Nói tóm lại, cho dù là bất ổn định khí hậu, chất thải độc hại ảnh hưởng đến sức khỏe hay là gì,
những chi phí “dôi ra” cho các doanh nghiệp đang bắt đầu xuất hiện trong các báo cáo lợi nhuận
của các nhà bảo hiểm, nhà cung cấp trang thiết bị y tế và các nhà sản xuất các sản phẩm và cung
ứng dịch vụ. Kỷ nguyên tư nhân hóa lợi nhuận và xã hội hóa chi phí xã hội và môi trường đang
dần kết thúc. Những chi phí này đang tăng lên và chúng không còn được coi là vấn đề của một cá
nhân tại một thời điểm xác định trong tương lai. Tương lai đang là ngay bây giờ.
Nhà bảo hiểm, người tiêu dùng và nhà đầu tư
Nực cười thay, những người nắm giữ doanh nghiệp, những người đứng đầu trong việc đối phó
với chi phí môi trường, lại là những nhà bảo hiểm bảo thủ truyền thống vì họ đang phải trả hóa
đơn ngày càng nhiều. Viết trên tạp chí Fortune tháng 1/2006, Eugene Linden cho rằng “các lãnh
đạo doanh nghiệp có thể cũng nhanh chóng cảm nhận được sức nóng” khi nói về việc thay đổi khí
hậu.
Năm 2004, Hãng Bảo hiểm Thụy Sĩ, một nhà khổng lồ tài chính với 29 tỉ đôla vốn, đã gửi một bản
câu hỏi tới các công ty đã mua bảo hiểm cho giám đốc và nhân viên (D&O), yêu cầu họ đưa ra các
chiến lược công ty để đối phó với thay đổi khí hậu. Bảo hiểm D&O bảo vệ các giám đốc và ban
quản trị khỏi chi phí luật pháp do hành động của công ty. Nếu Bảo hiểm Thụy Sĩ quyết định rằng
một công ty không coi trọng đến các vụ kiện liên quan tới khí hậu, công ty có thể nói, như lời của
Christopher Walker (người đứng đầu đơn vị Các giải pháp cho rủi ro khí gas nhà kính của Bảo
hiểm Thụy Sĩ), “Vì bạn không nghĩ rằng thay đổi khí hậu là một vấn đề, và bạn đang đặt được tài
sản của các nhà đầu tư của bạn vào điều đó, chúng tôi chắc chắn rằng bạn sẽ không ngại nếu
chúng tôi bỏ các vụ kiện liên quan đến khí hậu ra khỏi bảo hiểm D&O”.
Khách hàng đang ngày càng nhận thức được mất cân bằng xã hội và môi trường. Ví dụ, ngày
càng nhiều khách hàng đang nhận thức rằng các thuật ngữ về thương mại toàn cầu thường ủng
hộ những người giàu. Bản báo cáo của Oxfam về “những luật lệ gian lận và tiêu chuẩn kép” của
thương mại toàn cầu đã góp phần tạo ra phong trào “thương mại công bằng” ở châu Âu. Ngày
càng nhiều doanh nghiệp theo dõi cẩn thận phong trào này và coi như là một chỉ số cho sự thay
đổi các giá trị khách hàng. Ngày nay, cà phê “thương mại công bằng”, từng được coi là sản phẩm
dành cho các khách hàng giàu có, đang tăng trưởng nhanh nhất trong lĩnh vực kinh doanh cà phê
của Mỹ và châu Âu.

doanh nghiệp ngồi lại trong các hệ thống thương mại lớn hơn nhiều, và chính các hệ thống này
mới phải thay đổi, chứ không chỉ các chính sách và hoạt động của từng công ty đơn lẻ. Vai trò
quan trọng của các tổ chức hàng đầu như GE, Wal-Mart, Unilever và BP là thúc đẩy sự phát triển
của một cộng đồng rộng lớn hơn và như Dixon nói “đi tiên phong cùng với các tổ chức khác để đạt
được sự thay đổi hệ thống”. Và các đối tác trong những cộng đồng rộng lớn hơn này không chỉ là
các công ty mà còn là các NGO và các tổ chức chính phủ nữa. Có rất ít tiền lệ cho mối quan hệ đối
tác này. Nhưng cũng có rất ít tiền lệ cho những thách thức mà chúng ta hiện đang phải đối phó.
Ví dụ, năm 2002, Unilever, Oxfam và Kellogg Foundation đã bắt đầu các cuộc đối thoại về những
thách thức của việc thay đổi hệ thống nông nghiệp toàn cầu. Cho dù nhận thức của công chúng tại
các nước giàu còn hạn chế, hệ thống thực phầm toàn cầu đang bị coi là nguyên nhân chính gây ra
nghèo đói, mất ổn định xã hội và chính trị trên thế giới hiện nay. Giá của các sản phẩm nông
nghiệp đã giảm 30% cho tới 90% trong vòng 50 năm qua, khiến cho các nước giàu dễ dàng mua
được thực phẩm và đồng thời khiến các nước nghèo sản xuất nông sản giảm thu nhập. Năm
2002, một bản báo cáo của Oxfam đã cho thấy giá cà phê giảm xuống đã tạo ra “cuộc khủng
hoảng cho 25 triệu nhà sản xuất cà phê trên thế giới” như thế nào, nhiều người trong số họ “giờ
đây phải bán hạt cà phê rẻ hơn cả chi phí sản xuất”. Các nước giàu tiêu 500 tỉ đôla/năm để trợ
cấp, bảo vệ những người nông dân của họ chống lại sự rớt giá, một điều không tưởng đối với các
nước nghèo.
Chỉ bằng cách tập hợp đủ những tổ chức quan trọng trong hệ thống và khiến họ làm việc cùng
nhau mới có thể tạo ra sự thay đổi. Ngày nay, Phòng thí nghiệm Thực phẩm Bền vững bao gồm
hơn 50 doanh nghiệp lớn, NGO, và các tổ chức chính phủ làm việc cùng nhau để “mang các thực
phẩm bền vững vào dòng chảy kinh tế”. Trong khi còn một chặng đường rất dài, một mạng lưới đa
dạng và đặc biệt của những tổ chức cam kết đã được phát triển – và một loạt các sáng kiến thể đã
được áp dụng. Ví dụ, một “liên minh doanh nghiệp vì nông nghiệp bền vững” đang làm việc cùng
nhau để mọi tổ chức quan trọng – bao gồm cả khách hàng - đều thấy được tổng phân phối lợi
nhuận trong chuỗi cung thực phẩm. Hãy tưởng tượng bạn đến một cửa hàng thực phẩm và thấy
hai rổ rau xanh, một rổ đắt hơn 30%. Trên mỗi rổ là một bức tranh cho thấy tiền đi vào đâu trong
chuỗi cung, cùng với đánh giá (được thực hiện bởi một tổ chức độc lập) về mức độ cung cấp thu
nhập cho tất cả mọi người tham gia, bao gồm cả người nông dân. Bạn sẽ mua rổ rau nào?
Peter Sense