Kinh nghiệm làm kính thiên văn
Tác giả: Đặng Vũ Tuấn Sơn
31/08/2007
Tc gi: Đng V Tun Sơn
Tôi chưa có nhiều kinh nghiệm lắm trong việc lắp kính thiên văn. Tuy nhiên ở đây xin trao đổi cùng mọi
người một chút kinh nghiệm thực tế của tôi trong việc làm một chiếc kính thiên văn đơn giản. Chính xác hơn
là mô tả lại cấu tạo và quá trình tôi làm chiếc kính thiên văn cá nhân này.
Cơ sở lí thuyết.
Để làm một chiếc kính thiên văn đơn giản, trước hết bạn cần nắm được nguyên tắc vật lí của việc lắp kính.
1- Độ phóng đại: độ phóng đại của một chiếc kính có giá trị bằng thương số chiều dài tiêu cự của vật kính
và thị kính. G= f1/f2.
2- Vị trí tương đối của 2 kính: nguyên tắc cơ bản là phải đặt sao cho tiêu điểm của 2 kính trùng nhau (cái
này chỉ là tương đối nhưng cố gắng càng chính xác càng tốt), có nghĩa là bạn sẽ phải có một ống kính có
chiều dài bằng tiêu cự của vật kính - do tiêu cự của thị kính khá ngắn và sẽ còn có thêm bộ phận chỉnh
khoảng cách của vật kính so với thị kính nên độ dài ống kính chỉ cần đúng bằng độ dài của tiêu cự vật kính.
Thứ hai nữa là 2 kính phải đặt đồng trục, tức là trục chính của 2 thấu kính (vật kinh + thị kính) phải trùng
nhau. Điều này cũng chỉ là tương đối, bạn nên cố gắng hết sức để 2 trục càng gần nhau càng tốt.
Chuẩn bị vật liệu:
Vật liệu cơ bản nhất tất nhiên là thị kính và vật kính rồi. Tùy vào mục đích sử dụng và các tính toán của
riêng bạn về độ sai số của việc điều chỉnh, bạn có thể có các cách chọn thị kính và vật kính khác nhau, ở
đây tôi sử dụng 2 vật kính có tiêu cự là 100 và 50cm và các thị kính có tiêu cự trong khoảng 1-3cm.
Như vậy các vật liệu cần chuẩn bị gồm:
1- 2 vật kính tiêu cự 100 và 50 cm, để đơn giản, bạn có thể ra một hiệu kính thuốc nào đó mua 2 mắt kính
của kĩnh viên thị. Nói với cửa hàng là muốn mua 2 mắt kính viễn chưa mài đường kính (phi) 65 (mm), một
cái số 1 và 1 cái số 2. Số ở đây chính là điốp, tiêu cự của kính có giá trị là f=1/D, tức là kính số 1 sẽ có tiêu
cự 100cm và số 2 là 50cm. Giá của mỗi chiếc kính này là 10 nghìn đồng.
2- Thị kính: bạn có thể có nhiều cách mua thị kính, tuy nhiên kinh nghiệm mua thị kính của tôi, tôi đã học
được của một anh bạn tôi cùng trong CLB Thiên văn học. Được chỉ dẫn, tôi đã ra chợ trời (Hà Nội) tìm đến
mấy hàng bán linh kiện điện tử hỏi và được cho xem một số các thấu kính (có lẽ là thị kính hoặc vật kính
của kính hiển vi hay một số dụng cụ quang học cũ tháo ra), tôi đã chọn được một số kính thích hợp. Lưu ý
các bạn là chọn các kính này các bạn nên để ý tiêu cự của kính và chất lượng kính. Cách xác định tiêu cự

riêng mình rồi đấy. Khi thực hiện việc mua vật liệu này, tôi cũng mất đến 1 buổi để mua được đầy đủ, do đó
bạn cũng nên kiên nhẫn một chút nhé.
Bây giờ xin được nói qua một chút về các bước lắp một chiếc kính đơn giản với các vật liệu như trên theo
kinh nghiệm của tôi, rất mong được trao đổi với tất cả những ai quan tâm và nhận được sự góp ý của tất cả
các bạn.
Các bước lắp ráp chiếc kính thiên văn.
(do chưa có điều kiện nên hình ảnh chi tiết về các bộ phận của chiếc kính tôi chưa đưa lên đây được, sơ đồ
lắp ráp thì tôi sẽ tranh thủ vẽ và trao đổi cùng các bạn trong vài ngày tới)
1- Lắp vật kính:
bạn hãy lắp 2 vật kính nói trên vào 2 cái chuyển bậc 76-60 đã mua được. Cách tốt nhất là dùng đất nặn ở
trên để gắn chạt chúng vào 2 cái chuyển bậc này. Bạn lưu ý nhớ đặt 2 cái mắt kính viễn vào 2 cái chuyển
bậc sao cho nó thật vuông góc với trục của cái chuyển bậc (tức chính là trục của ống kính sau này). Việc
này bạn buộc phải dùng khả năng quan sát và ước lượng của mình thôi. sau khi chỉnh cho nó vuông góc và
nằm gòn trong cái chuyển bậc. sau đó lấy đất nặn (ít thôi), nắn qua cho dẻo rồi chát sát vào rìa kính, chỗ nối
với chuyển bậc, sao cho vừa đủ giữ chặt nhưng không dây ra làm mất nhiều diện tích của kính (một chút ở
rìa thôi)
Như vậy là bạn đã có 2 cái vật kính tương ứng với 2 ống kính 100 và 50 cm.
2- Ống kính:
Bạn cần làm ống kính sao cho vừa gọn vừa thích hợp cho cả 2 vật kính nói trên. Ống kính sẽ sử dụng ống
nhưạ đường kínmh 60 đã mua. Để làm được điều này, tôi dùng cưa sắt cưa ống nhựa 60 đã mua thành 2
đoạn, một đoạn dài 42cm và một đoạn 45cm.
Đoạn 42 cm tôi dùng làm phần trước của ống kính với vật kính 100cm và chính là toàn bộ ống kính với vật
kính 50cm. (tôi chỉ lấy 42cm vì còn chiểu dài của cái chuyển bậc). Khi lắp kính có vật kính 100cm thì 2 ống
này tôi nói với nhau bằng một cái ống nối chữ T phi60.
3- thị kính: các thị kinh bạn mua được theo cách trên của tôi đều có đường kính nhỏ hơn 40mm. Bạn có
thể tùy vào đường kính các thị kính mua được để mua các đoạn ngắn ống nhựa tương ứng. Lắp thị kính
của bạn vào đầu ống nhựa nhỏ tương ứng đó. Ví dụ như tôi có một một thị kính tiêu cự 1,5cm và đường
kính là khoảng 3cm, tôi chọn mua loại ống nhựa có đường kính chừng 3cm để lắp vừa thị kính này (nhớ là
phải vuông góc với trục ống), đoạn ống nhựa gắn với thị kính này dài khoảng 10 cm để có thể chỉng được.
Tiếp đó đo cái ống lắp thị kính này với cái chuyển bậc 60-48 xem nó thừa ra bao nhiêu. Nếu thị kính nhỏ -->

Vậy là ống kính của tôi đã được lắp với một hệ thống nối trực tiếp với chân kính. Chân kính sẽ được nối vào
đầu còn lại của cái ống nối vuông góc đã nối vào ống kính.
Bạn nên có một cái chân kính cao chừng 1,5m để khi cúi xuống một chút hay ngồi xuống là nhìn được vào
kính. Để đỡ cồng kềnh, tôi đã cưa ra 2 đoạn ống 60, mỗi đoạn dài 75cm, 2 đoạn này nối với nhau bằng cái
ống nối thẳng 60 để khi mang đi đâu có thể tháo ra được.
Như vậy, cái chân kính của bạn cao 1,5m va` đã có đầu trên nối vào cái ống nối vuông góc, đầu dưới của
chân kính bạn có thể làm theo cách của tôi như sau:
- Nối đầu dưới vào một đầu của một ống nối chữ T (đầu vuông góc với 2 đầu còn lại)
- cưa ra 4 đoạn ống phi60, mỗi đoạn dài chừng 25-30cm, lấy 2 đoạn nối vào 2 đầu thẳng nhau của cái ống
chữ T vừa nối vào chân kính. 2 đầu còn lại của 2 đoạn này nối vào 2 ống nối 60 vuông góc và đầu kia của 2
cái ống nối vuông góc thì lắp nốt 2 đoạn 25-30cm vừa cưa vào. Tức là bạn sẽ có một cái "bàn chân" rất
vững hình chữ Z để đỡ chân kính.
Lắp "bàn chân" vào chân, lắp chân vào cái ống nối vuông góc nối với ống kính và vật kính, thị kính lắp đầy
đủ, ngắm thưvà chỉnh một chút, bạn sẽ có thể dùng chiếc kính vừa tự làm quan sát các thiên thể như Mặt
Trăng và một số hành tinh rồi đấy.
Với chiếc kính tự làm có độ phóng đại từ 20x - 100x, bạn có thể nhìn khá rõ các miệng núi và các biển của
Mặt Trăng, nhìn sao Thổ, sao Mộc, sao Hỏa rõ hơn (còn có thấy các vệ tinh của sao Mộc hay vành đai của
sao Thổ hay không thì tùy vào chất lượng kính àv khả năng lắp vf điều chỉnh của bạn nữa
Chúc các bạn may mắn