Chỉ số giá cả tiêu dùng có liên hệ gì với lạm phát!
Lạm phát thường được ưu tiên trong chính sách quản lý kinh tế của các chính phủ vì
những hậu quả của chúng để lại hậu quả rất xấu cho nền kinh tế, sau đó là thất nghiệp, lãi suất,
năng suất, thâm hụt ngân sách chính phủ, thâm hụt ngoại thương… Lạm phát vừa phải thường có
tác dụng tích cực, vì nó gây ra cho tâm lý người người tiêu dùng cần mua sớm nếu không mua
thì hàng hóa sẽ còn tăng cao nữa từ đó hàng hóa sẽ được lưu thông tốt hơn. xong tới một mức độ
nào đó thì nó lại mất tác dụng và gây ra hậu quả cho nền kinh tế. Thường thì lạm phát có nguyên
nhân bắt nguồn chủ yếu từ cung tiền, đổi tiền, thay đổi chính sách về thuế, phúc lợi xã hội, v.v.
Song cũng có những trường hợp ngoại lệ như trường hợp của mỹ vào đầu thập niên 80 của thế
kỷ 20 là một ví dụ điển hình. Xin trích một đoạn từ trang 97 đến 102 trong cuốn
Macroeconomics Fifth Edition – Robert J. Gordon (1991) NXB KHKT- 2000
Đo lường CPI như thế nào?
Bộ Thương mại biên soạn và công bố các số liệu hàng quý về GNP danh nghĩa, GNP
thực tế và chỉ số ngầm giảm phát GNP, nhưng trên thực tế không sưu tầm các giá cả cá biệt của
thịt bò, trứng và các sản phẩm khác. Cục Thống Kê Lao động (BLS) tiến hành sưu tầm các giá cả
cá biệt và công bố hai chỉ số giá cả là Chỉ số giá cả tiêu dùng (CPI) và Chỉ số giá cả sản xuất
(PPI).
Chỉ số giá cả tiêu dùng (CPI), được công bố hàng tháng, dựa vào giá cả của hàng nghìn
sản phẩm được xếp thành 224 nhóm. Giá cả mà những người tiều dùng phải trả được hàng trăm
người đi thu nhập giá ghi lại, những người này hàng tháng gọi điện thoại đến hay trực tiếp đến
hàng nghìn cửa hàng tại 85 khu vực địa lý và thu nhập được trên 100.000 giá. Sau đó, các giá cả
trung bình của từng sản phẩm cá biệt, như thịt bò và trứng chẳng hạn, được BLS kết hợp lại
thành các chỉ số nhóm như chỉ số nhóm “thực phẩm và đồ uống” chẳng hạn. Sau đó các chỉ số
nhóm được kết hợp lại thành “tổng chỉ số giá cả tiêu dùng CPI”. Những trọng lượng được sử
dụng để kết hợp giá cả những sản phẩm cá biệt thành những chỉ số nhóm rồi đi tới “tổng chỉ số
giá cả” dựa vào tỷ lệ các hạng mục ấy trong số chỉ tiêu tiêu dùng như đã ghi được trong cuộc
điều tra.
Sai sót của việc đo lường CPI
Chính phủ công bố hai chỉ số giá cả các sản vật tiêu dùng và dịch vụ. Một trong hai chỉ
số đó là CPI. Chỉ số khác là chỉ số giảm phát thành tố tiêu dùng cá nhân của CPI, còn gọi là chỉ
số giảm phát tiêu dùng cá nhân

trước đây.
Vì CPI không bao giờ được hiệu chỉnh lại, bất cứ sự so sánh nào về sự tăng trưởng có
tính lịch sử của tiền lương thực tế hay của thu nhập thực tế đều sai lầm nếu sử dụng CPI như một
thước đo mức lạm phát. Ví dụ, CPI đã ngụ ý sai rằng tiền lương thực tế không hề thay đổi từ
năm 1973 đến năm 1982, trong khi chỉ số giảm phát tiêu dùng, chính xác hơn, lại ngụ ý rằng tiền
lương thực tế đã tăng 10.9% trong thời gian ấy. Từ năm 1982 đến năm 1988 mối quan hệ đã đảo
ngược lại : CPI ngụ ý tăng 4.3% và chỉ số giảm phát tiêu dùng chỉ ngụ ý tăng 1.3%. Do đó, từ
các số liệu CPI người ta có thể kết luận sai là trong thời gian 1982-88 thu nhập thực tế của những
người lao động đã tăng nhanh hơn trong thời gian 1973-82, trong khi chỉ số giảm phát tiêu dùng,
chính xác hơn, lại ngụ ý rằng thu nhập thực tế của những người lao động đã tăng chậm hơn.
Trong năm 1988, các ứng cử viên chính trị đã tranh luận về vấn đề đời sống của những người lao
động đã khá lên hay tồi tệ đi, và họ có thể đưa ra câu trả lời này hay câu trả lời khác tùy theo họ
sử dụng CPI hay chỉ số giảm phát tiêu dùng chính xác hơn. Vì có thể sai lầm trong so sánh lịch
sử khi sử dụng CPI để tính toán những thay đổi của các biến số thực tế, chẳng hạn như của tiền
lương thực tế hay của lượng cung ứng tiền tệ thực tế.
Những sai lầm trong chính sách do sai sót CPI gây ra. Điều không may là CPI đã được sử
dụng rộng rãi như thể là một phần nhân tố làm tăng giá sinh hoạt trong các hợp đồng lương cũng
như trong nhiều chương trình chi chuyển nhượng của chính phủ, kể cả kem lương thực và trợ cấp
bảo hiểm xã hội... Trong thời gian 1979 – 81, việc CPI thổi phồng mức lam phát đã làm cho trợ
cấp bảo hiểm xã hội tăng quá nhanh và do đó góp phần trực tiếp gây ra cuộc khủng hoảng của
chế độ bảo hiểm xã hội vốn là một chế độ cố định bằng việc làm tăng thuế an ninh xã hội. Hiện
nay mọi người đang nộp thuế an ninh xã hội cao hơn, một phần vì đã đo lường sai CPI như vậy!
Do làm cho các mức tiền lương tăng qua nhanh vì có sự leo thang của giá sinh hoạt, sai
lầm của CPI đã làm kéo dài tình trạng lạm phát cuối những năm 1970 và làm chậm thêm cuộc
khủng hoảng 1981 – 82. Cuối cùng, mức lạm phát 17% tính sai của CPI về quý I năm 1980 (so
với 12% của chỉ số giảm phát tiêu dùng) đã làm cho chính quyền Carter hốt hoảng và do đó có
biện pháp sai lầm là kiểm soát tín dụng làm cho sản xuất, việc làm, lãi suất và lượng cung ứng
tiền tệ mất ổn định trong suốt năm 1980 và đầu năm 1981.
(Để hiểu thêm về việc đo lường sai CPI, xem: Robert J.Gordon, “The Consumer Price
Index”: Measuring Inflation and Causing It No.63 (Xuân 1981) trang 112-134.)