Vì sao trẻ hay bị giun lên ống mật?

Khi trẻ quấy khóc, đau bụng vật vã cần nghĩ đến giun chui lên ống mật.
Giun lên ống mật là hiện tượng giun đũa chui qua cơ vòng Oddi vào
đường dẫn mật. Đây là một trong những cấp cứu thường gặp ở trẻ em, nhất
là trẻ 3-7 tuổi. Số lượng giun lên ống mật có thể chỉ một, vài con nhưng có
trường hợp tới hàng trăm con.
Giun lên ống mật là một trong những tai biến ngoại khoa thường thấy của
giun đũa (tắc ruột, viêm ruột thừa, giun lên ống mật, viêm tụy cấp xuất huyết hoại
tử... ) có thể dẫn đến ứ mật, giãn ống mật trong gan, kéo theo đủ loại vi khuẩn
đường ruột (hay gặp E. coli, Proteus). Trẻ em hay bị viêm đường mật, và dễ hình
thành sỏi mật.
Về cơ chế sinh bệnh, có ý kiến cho rằng trẻ biếng ăn (do mắc một bệnh nào
đó) hay bị giun lên ống mật do trong quá trình tìm kiếm thức ăn, giun đã chui vào
ống mật; cũng có ý kiến cho rằng giun đũa vốn sống môi trường kiềm trong khi độ
toan của dịch vị ở trẻ em lại thấp hơn người lớn nên chúng bò đi nơi khác tìm môi
trường thuận lợi hơn và dễ ngược dòng, chui vào đường mật.
Bệnh có thể tái phát nhiều lần nếu không được định kỳ tẩy giun và vẫn tiếp
tục tái nhiễm giun.
Biểu hiện lâm sàng
Biểu hiện lâm sàng chủ yếu là những cơn đau bụng cấp. Diễn biến bệnh ở
trẻ em và người lớn rất khác nhau:
Ở giai đoạn sớm, có thể thấy trẻ đột ngột đau bụng dữ dội kèm nôn nhiều,
có trẻ còn nôn ra giun. Trẻ đau từng cơn, đau lăn lộn, vật vã; có trẻ phải ôm bụng
hoặc cào cấu vùng thượng vị, cắn xé quần áo hoặc nằm phủ phục, chổng mông,
bắt bế vác lên vai, bụng tỳ vào vai mẹ chạy quanh nhà. Rồi đột nhiên cơn đau dịu
đi, trẻ mệt lả, đẫm mồ hôi, mắt nhắm rồi cơn đau khác tái diễn. Cứ như vậy mỗi
ngày có đến 15-20 cơn. Khám thấy bụng hơi chướng, có phản ứng ở một phần tư
bụng trên-phải, dưới bờ sườn phải và điểm dưới mũi ức rất đau, có thể thấy khối u
(búi giun) ở vùng thượng vị.
Khoảng 1 tuần sau trẻ có dấu hiệu nhiễm trùng toàn thân: thân nhiệt dao

dưới phân thùy II và III của gan trái rất đau; đặc biệt điểm sườn lưng đau (đau
nhói khi ấn vào khối cơ thắt lưng ở góc sườn thứ 12); không thấy vàng da, vàng
mắt.
Biến chứng của áp xe gan do giun đũa:
- Áp xe gan vỡ vào ổ bụng gây viêm phúc mạc toàn thể. Bệnh rất nặng.
- Áp xe gan vỡ vào màng phổi gây tràn dịch màng phổi. Người bệnh khó
thở, chọc dò hút ra mủ thối, có khi có trứng giun; nuôi cấy có vi trùng đường ruột.
- Áp xe gan vỡ vào màng ngoài tim: rất khó chẩn đoán, trẻ tử vong nhanh.
- Áp xe dưới cơ hoành thường phát hiện được bằng X quang.
Chẩn đoán
Việc xác định bệnh, thường phải dựa vào các triệu chứng sau:
- Đau dữ dội ở bụng trên, ấn đau ở dưới mỏm xương ức;
- Có thể trước đó vài ngày người bệnh đã tẩy giun; hoặc trong cơn đau có
nôn ra giun, xét nghiệm thấy trứng giun trong dịch mật hoặc dịch hút tá tràng;
- Chụp X quang có cản quang hoặc siêu âm vùng túi mật thấy hình giun
trong túi mật, đường mật giãn, túi mật có thể to.
Về điều trị
Ở giai đoạn đầu nên điều trị nội khoa: nghỉ ngơi, ăn đủ chất, cho thuốc giãn
cơ Oddi, thuốc lợi mật, tẩy giun; chưa nên dùng thuốc kháng sinh. Theo dõi chặt
chẽ để có kết luận chẩn đoán chính xác và phát hiện sớm dấu hiệu nhiễm trùng để
xử trí kịp thời.
Việc điều trị ngoại khoa chỉ đặt ra khi điều trị nội khoa không kết quả hoặc
bệnh diễn biến lâu có nguy cơ biến chứng. Khi đã có chỉ định mổ, cần phải chuẩn
bị chu đáo, nâng cao thể trạng, chống nhiễm trùng, và chăm sóc tốt sau mổ.

Có ý kiến cho rằng trẻ biếng ăn (do mắc một bệnh nào đó) hay bị giun lên ống mật do
trong quá trình tìm kiếm thức ăn, giun đã chiu vào ống mật; cũng có ý kiến cho rằng giun đũa