Quản trị công ty gia đình tốt: Kinh nghiệm thành
công của những doanh nghiệp lớn

Có rất nhiều công ty gia đình thành công và lọt vào Fortune 500. Tuy
nhiên, theo số liệu điều tra, đại đa số (95%) các công ty gia đình đã suy
giảm mạnh sau thế hệ thứ ba. Bí quyết của 5% doanh nghiệp thành
công còn lại là gì? Câu trả lời là “hệ thống quản trị công ty tốt”.
Công ty gia đình là công ty trong đó các thành viên trong một gia đình nắm
mức sở hữu đủ để quyết định cơ cấu thành viên hội đồng quản trị. Thông
thường, ở công ty gia đình, đại diện của gia đình sẽ nắm giữ chức vụ Chủ
tịch Hội đồng quản trị, Chủ tịch Hội đồng thành viên hoặc Giám đốc và
Tổng giám đốc. Các thành viên của gia đình vừa là chủ sở hữa, vừa là cổ
đông, vừa người quản lý, điều hành công ty.

Một tỷ lệ lớn các doanh nghiệp tư nhân thành công của Việt Nam là các
doanh nghiệp gia đình. Điều này không phải là ngoại lệ trên thế giới. Ở
những nền kinh tế đang phát triển, nhiều công ty thành công cũng có nguồn
gốc từ các doanh nghiệp gia đình, điển hình là Wal-Mart, Bertelsmann và
Bombardier ở Bắc Mỹ và châu Âu; các “chaebol” ở Hàn Quốc và “grupo”
ở châu Mỹ La Tinh.

Khi gia đình ông Trần Kim Thành ra định cư ở nước ngoài, để lại cơ sở
buôn bán bánh kẹo Đô Thành, ông và em trai là Trần Lệ Nguyên, mỗi người
có một tiệm bánh đã góp lại lập ra Công ty TNHH Xây dựng và chế biến
thực phẩm Kinh Đô. Bắt đầu từ ngày 01/10/2002, Công ty chuyển sang hình
thức công ty cổ phần do ông Trần Kim Thành là Chủ tịch Hội đồng quản trị,
em trai ông là Phó Chủ tịch thường trực Hội đồng quản trị kiêm Tổng giám
đốc. Năm 2007, doanh thu của Kinh Đô đạt 1238 tỷ đồng

Ưu điểm về mặt quản trị của các công ty gia đình


Công ty gia đình – khó có thể phát triển vượt qua thế hệ thứ 3?

Nhưng những công ty gia đình phải đối mặt với một thực tế hết sức không
vui, đó là số liệu thống kê cho thấy tỷ lệ thành công dài hạn của các công ty
gia đình là rất thấp.

Theo điều tra của McKinsey , chỉ có 5% các doanh nghiệp gia đình quy mô
lớn tiếp tục phát triển tốt sau thế hệ thứ ba.

Hầu hết các công ty gia đình bắt đầu với một người đặt nền móng - sáng lập
kiêm luôn việc quản trị, là chủ sở hữu toàn quyền và là người điều hành
doanh nghiệp. Sáng lập viên của công ty gia đình thường giữ toàn quyền ra
quyết định mọi vấn đề của công ty.

Nhìn chung, khi một công ty gia đình thành công rơi vào quyền kiểm soát
của con cháu của người sáng lập công ty thì cũng là lúc công ty gia đình đi
xuống. Tới thời điểm thế hệ thứ ba tiếp quản công ty, bối cảnh doanh nghiệp
đã được đặt sẵn cho những vụ cãi lộn giữa các thành viên trong gia đình.
Thay vì tập trung vào điều hành doanh nghiệp, họ sẽ tranh giành các phần
chia lợi nhuận và các vị trí của ban lãnh đạo công ty.

Mặt khác, các công ty gia đình do số ít người kiểm soát, không phải chịu sức
ép từ bên ngoài và thiếu cơ chế phản biện hợp lý có nguy cơ trì trệ về mặt tổ
chức, nguy cơ đưa ra chiến lược kinh doanh không phù hợp thực tiễn thị
trường.

Một công ty gia đình phát triển sẽ ngày càng trở nên phức tạp, đòi hỏi phải
có cơ cấu tổ chức và quản trị chuẩn mực hơn. Khi doanh nghiệp gia đình trở
thành một công ty cổ phần, nảy sinh nhu cầu cần phải có một hội đồng quản
trị chuyên nghiệp có thể hoạch định chiến lược và kiểm soát có hiệu quả


Những thoả thuận này thường được xây dựng qua nhiều năm sẽ giúp đặt
nền tảng cho việc đáp ứng hai điều kiện chính cho thành công dài hạn của