Luận văn Đề Tài:Chủ nghĩa Mác - Lênin về xã hội chủ
nghĩa và thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã
hội, thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa ở
Việt Nam 1
LỜI NÓI ĐẦU Phát triển kinh tế là vấn đề quan trọng nhất từ trước tới nay của xã hội
loai người. Kể từ khi con người xuất hiện , xã hội loài người đã trải qua và
hình thành xã hội : cuộc sống nguyên thuỷ , chiếm hữu nô lệ , phong kiến , tư
bản chủ nghĩa và đỉnh cao đang huớng tới xã hội chủ nghĩa . Tương ứng với
mỗi tình thái xã hội trong một hình thái kinh tế mang nét đặc trưng riêng . Tư
bản chủ nghĩa cũng vậy , đây là một giai đoạn mà của cải vật chất của xã hội
được sản xuất ra nhiều hơn tất cả các giai đoạn trước cộng lại . Một giai đoạn
chứng kiến bao sự biến đổi cả về mặt chất lẫn về mặt lượng của xã hội loài

phát triển kinh tế khu vực và thé giới trong sự chuyển hoá mạnh mẽ của nền
kinh tế toàn cầu , chúng ta phải đuổi kịp được guồng quay của toàn cầu
hoákinh tế . Cũng vì thế nên đề án kinh tế chính trị :
((
Chủ nghĩa Mác - Lênin
về xã hội chủ nghĩa và thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, thời kỳ quá độ
đi lên chủ nghĩa ở Việt Nam
))
là một đề án rất cấp bách không chỉ đặt ra cho
các nhà kinh tế và quản lý mà còn là một vấn đề đặt ra cho chúng ta , những
cử nhân kinh tế tương lai một kết luận nhận thức và thực tế của nền kinh tế
nước ta hiện nay đó là phát triển nền kinh tế TT theo định hường Xã hội chủ
nghĩa . 3

PHẦN NỘI DUNG

A. Lý luận của V.I.Lê Nin về c CNTB nhà nước trong thời kỳ quá độ
lên CNXH
I- Chính sách kinh tế mới và sự cần thiết phải sử dụng Chủ
nghĩa Tư bản Nhà nước .
1. Chính sách kinh tế mới và sự cần thiết phải sử dụng Chủ nghĩa Tư bản
Nhà nước .
Sau khi giành được chính quyền từ tay phong kiến lại bước vào cuộc
chiến nhằm lật đổ chế độ thành quả cách mạng vừa đạt được . Một nước nga
vừa bước ra khỏi cuộc nội chiến với nền kinh tế lâm vào tình trang khủng
hoảng trầm trọng : Thiếu lương thực , thiếu năng lượng , sản xuất đình đốn ,
nông dân nghèo đói , khối liên minh công nông có nguy cơ tan vỡ ... thì chỉ

sỏ hữu toàn dân phải trả cho nhà nước . Số lượng lương thực còn lại người
nông dân được tự do trao đổi , mua bán trên thị trường . Tổ chức thị trường ,
thương nghiệp , thiết lập quan hệ hàng hóa - tiền tệ giữa nhà nước và nông
dân , giữa thành thị và nông thôn , giữa công nghiệp và nông nghiệp . Sử
dụng sức mạnh kinh tế nhiều thành phần , các hình thức kinh tế quá đọ như
khuyến khích phát triển sản xuất nhỏ của nông dân , thợ thủ công , khuyến
khích kinh tế tư bản tư nhân , sử dụng chủ nghĩa Tư bản Nhà nước, củng cố
lại các doanh nghiệp nhà nước , chuyển sang chế độ hạch toán kinh tế. Đồng
thời, V.I.Lênin chủ trương phát triển mạnh mẽ quan hệ hợp tác kinh tế với các
nước tư bản phương tây để tranh thủ kỹ thuật , vốn và khuyến khích kinh tế
phát triển . Danh từ nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xôviết có nghĩa là chính
quyền Xôviết quyết tâm thực hiện bước chuyển lên chủ nghĩa xã hội, chứ
hoàn toàn không có nghĩa là đã thừa nhận chế độ kinh tế hiện nay là chế độ xã
hội chủ nghĩa
((
điều này có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng , nhất là sau thất
bại nặng nề của chính sách cộng sản thời chiến hồi mùa xuân năm 1921 . Nó
chỉ là một chính sách tạm thời trong thời chiến còn khi đất nước đã giành lại
thắng lợi thì chẳng người dân nào còn muốn thực hiện nó nữa . Còn lúc này
Nga là một nước trung nông chú không phải là một nước tư bản phát triênt
như Đức hay Anh , Pháp để mà có thể chuyển lên ngay chủ nghĩa xã hội .
Muốn duy trì đượ chủ ngihã xã hội thì phải có những cơ sở kinh tế , xã hội
nhất định . Sai lầm ở đây là những người cộng sản tưởng rằng chỉ cần thiết lập
chế độ sản xuất quốc doanh và chế đọ nhà nước phân phối là đã bắt đầu một
chế độ kihn tế mới khác với chế độ trước .
Như vậy đến thời kỳ hoà bình xây dựng chủ nghĩa xã hội thì chính sách
kinh tế công sản thời chiến không còn thích hợp là một điều tất yếu và cần
phải được thay thế bằng một chính sách khác phù hợp hơn với quy luật của sự
phát triển


một sự từ bỏ hoặc tương tự như sự từ bỏ chuyên chính vô sản , thì chẳng qua
là vì người đó không chịu suy nghĩ kĩ càng vấn đề đó và bị loèi nói chống
rỗng chi phối
))
. Tuy giai cấp vô sản nắm chính quyền nhưng một sự liên kết
chặt chẽ giữa giai cấp nông dân trong một nước tiểu nông sẽ là điều kiện cần
để thực hiện được chủ nghĩa xã hội . Giai cấp tư sản với tư cách là giai cấp
lãnh đạo cần thiết phải biết hướng chính sách vào việc giải quyết trước tiên
những vấn đề cấp thiết nhất , mấu chốt nhất . Mà
((
vấn đề cấp thiết nhất hiện
nay là dùng các biện pháp có thể khôi phục ngay lực lượng sản xuất cuả kinh

6
tế nông dân
))
. Chính sách thuế lương thực và tự do trao đổi ra đời chính là sự
biểu hiện quan điểm đó của Lênin . Đối với những người tiểu nông thì chế độ
xã hội chủ nghĩa hay chế độ tư bản không quan trọng , điều mà họ quan tâm
là họ sẽ được lợi như thế nào . Việc tự do trao đổi hàng hoá và lương thực
thừa đẫ tạo ra một động lực thúc đẩy tinh thần hăng say lao động của người
nông dân . Đối với nước Nga lúc bấy giờ , nông nghiệp phát triển tất sẽ kéo
theo các ngành khác phát triển . Chính điều đó đã củng cố thêm mối liên minh
công nông và vô sản được sự ủng hộ của những nông dân nghèo khổ . Tuy
nhiên nói đến tự do trao đổi là tự do buôn bán , mà tự do buôn bán theo quan
điểm của Lênin thời đó - tức là lùi lại chủ nghĩa tư bản. Lênin chỉ rõ , tự do
buôn bán là khôi phục chủ nghĩa tư bản trên một mức độ lớn , là tự do của chủ
nghĩa tư bản . Điều đó có phải là một thất bại nặng nề của giai cấp vô sản hay
không hay chỉ là một bước lùi mang tính chiến lược mà chính quyền Xô Viết
thi hành nhằm đạt được cái mà mình muốn .

Chỉ như " một người bị đánh gần chết ... và may mà nó vẫn có thể chống
nạng mà đi được " . Không có bất kỳ sự ủng hộ của cách mạng xã hội chủ
nghĩa ở một nước hay một số nước nào, nuớc Nga phải dựa vào nỗ lực của
mình là chính nhưng điều đó vẫn chua đủ . Dân tộc Nga cần phải dựa vào thời
đại để tồn tại , để xây dựng lý tưởng của mình . Trong khi chủ nghĩa tư
bảnvẫn mạnh thì tại sao ta không dựa vào nó để sống ? Lênin nói rõ điều đó
chúng ta không thể tự mình làm được nếu không có sự giúp đỡ của tư bản
nước ngơài . Người nào không chìm đắm trong ảo tưởng mà nhìn vào thực tế
, thì phải hiểu rõ điều đó . Theo Lênin cần phải du nhập chủ nghĩa tư bản từ
bên ngoài bằng những hợp đồng buôn bán với các nước tư bản lón bằng chính
sách tônhượng . Tóm lại bằng những hình thức khác nhau của chủ nghĩa tư
bản nhà nước , chủ nghĩa tư bản nhà nước sẽ làm một bước tiến so với tình
hình hiện nay trong nước cộng hoà Xô Viết của chúng ta . Nếu chẳng hạn
trong nửa năm nữa chúng ta thiết lập được chủ nghĩa tư bản nhà nước thì đó
sẽ là thắng lợi to lớn và sẽ đảm bảo chắc chắn rằng qua một năm sau chủ
nghĩa xã hội sẽ được củng cố hoần toàn và trở nên vững chắc .
Tại sao một nước xã hội chủ nghĩa lại có thể tồn tại một hình thứccủa
chủ nghĩa tư bản nhưng đó lại là nhận xét của V.I.Lênin , người đã sáng lập ra
Đảng cộng sản Xô Viết đưa dân Nga đi theo con đường chủ nghĩa tư bản .
Bằng những chính sách tiến bộ và những thành quả đạt được sau một thời
gian ngắn thực hiện chính sách kinh tế mới ( NEP ) mà nội dung chủ yếu của
chính sách này là việc thực hiện chủ nghĩa tư bản nhà nước. Lênin đã chứng
minh được rằng nhận định trên là hoàn toàn đúng đắn với một nước Nga có
chính quyền mới non trẻ và một nền kinh tế đi lên từ lạc hậu .
2/ Thành tựu của chính sách kinh tế ( NEP ) .
Chính sách kinh tế mới đã tạo điều kiện phát triển lực lượng sản xuất ở cả
thành thị lẫn nông thôn , vì nó đắp ứng được nhu cầu của qui luật kinh tế của
nền sản xuất xã hội chủ nghĩa còn mang tính chất hàng hoá và có nhiều thành

8

mửực saỷn xuaỏt khoồng lồ baống taỏt caực theỏ heọ loaứi ngửụứi trửụực
ủoự ủaừ táo ra .Tửứ luực xuaỏt hieọn loaứi ngửụứi ,hó ủaừ soỏnng lãu
daứi trong nền saỷn xuaỏt nhoỷ lác haọu,phãn taựn ,naờng xuaỏt võ
cuứng thaỏp keựm, khõng baỷo ủaỷm taựi saỷn suaỏt giaỷn ủụn.Tửứ ủầu
theỏ kyỷ XVI ủeỏn nay,lần ủầu tiẽn trong lũch sửỷ ,Chuỷ Nghúa Tử Baỷn
ủaừ chuyeồn nền saỷn xuaỏt nhoỷ lẽn nền saỷn xuaỏt lụựn vụựi ủaởc
trửng về chaỏt so vụựi saỷn xuaỏt nhoỷ.Sửù thaộng lụùi naứy din ra ủầu

9
tiẽn ụỷ nửụực Anh rồi lần lửụùt sang caực nửụực Phaựp ,ẹửực,…vaứ caực
nửụực khaực . Cuứng vụựi ủaứ phaựt trieồn cuỷa lửùc lửụùng saỷn xuaỏt
,quaự trỡnh xaừ hoọi hoaự saỷn xuaỏt cuừng ủát ủửụùcnhửụừng bửụực tieỏn
lụựn , vụựi trỡnh ủoọ cao . Hieọp taực ủụn giaỷn , cõng trửụứng thuỷ cõng
nền ủái cõng nghieọp cụ khớ laứ nhửừng giai ủoán phaựt trieồn xaừ hoọi
hoaự saỷn xuaỏt Tử Baỷn Chuỷ Nghúa .
Mầm moỏng ủầu tiẽn cuỷa Chuỷ Nghúa Tử Baỷn chớnh laứ sửù
tớch luyừ tử baỷn nguyẽn thuyỷ, vụựi sửù buõn baựn nõ leọ ,trao ủoồi
buõn baựn caực loái haứng hoaự vụựi nửụực ngoaứi do nền saỷn xuaỏt
thuỷ cõng phaựt trieồn vaứ do boực loọt thuoọc ủũa caực nửụực ủaừ tớch
luyừ ủửụùc moọt khoỏi lửụùng khoồng lồ tử baỷn cho nền saỷn xuaỏt tử
baỷn sau naứy .Tieỏp túc phaựt trieồn kinh teỏ vụựi sửù trụù giuựp ủaộc
lửùc cuỷa khoa hóc kú thuaọt caực nửụực Tử baỷn tieỏp túc phaựt trieồn
vửụùt baọc về kinh teỏ , sửù cánh tranh cuỷa caực nửụực về thi trửụứng
tiẽu thú haứng hoaự ,thuoọc ủũa…ủaừ dn ủeỏn caực cuoọc chieỏn tranh
lụựn maứ ủieồn hỡnh laứ hai cuoọc chieỏn tranh theỏ giụựi thửự nhaỏt vaứ
thửự hai võ cuứng aực lieọt vaứ thaỷm khoỏc.
Hỡnh thửực xaừ hoọi hoaự cao hụn khi Chuỷ Nghúa Tử Baỷn
chuyeồn lẽn giai ủoán Chuỷ Nghúa Tử Baỷn ủoọc quyền va ủổnh cao laứ
Chuỷ Nghúa Tử Baỷn Nhaứ Nửụực . Chuỷ Nghúa Tử Baỷn ủoọc quyền
Nhaứ Nửụực laứ hỡnh thửực thoỏng trũ cuỷa Chuỷ Nghúa Tử Baỷn ủoọc

ủề vaọt chaỏt cho Chuỷ Nghúa Xaừ Hoọi ra ủụứi .Chớnh vỡ vaọy noự
khõng theồ quaự ủoọ trửùc tieỏp lẽn Chuỷ Nghúa Xaừ Hoọi maứ phaỷi
laỏy mõ hỡnh giaựn tieỏp ủi lẽn Chuỷ Nghúa Xaừ Hoọi .ngửụứi noựi trong
boỏi caỷnh ủoự ,phaỷi bieỏt baộc chieỏc cầu nhoỷ xuyẽn qua Chuỷ Nghúa
Tử Baỷn lẽn Chuỷ Nghúa Xaừ Hoọi ,ủoự laứ Chuỷ Nghúa Tử Baỷn Nhaứ ỉ
nửụực _moọt sửù trụỷ lái con ủửụứng phaựt trieồn hụùp quy luaọt kinh teỏ.
Khi LÊ_NIN ủaừ ủửa quan nieọm về Chuỷ Nghúa Tử Baỷn nhaứ
nửụực ,ủaừ coự raựt nhiều ngửụứi hoang mang giao ủoọng .ngay caỷ baỷn
thãn LÊ_NIN cuừng baỏt ngụứ về “thửự Chuỷ Nghúa Tử Baỷn Nhaứ
nửụực” khõng ai dửù kieỏn naứy .Mói ngửụứi cho raống” Chuỷ Nghúa Tử
BaỷnNhaứ nửụực laứ Chuỷ Nghúa Tử Baỷn “,vaứ ta coự theồ cần hieồu
nhử theỏ thõi .LÊ-nin ủaừ thuyeỏt phúc mói ngửụứi raống ủoự laứ
caựch hieồu kinh vieọn ,sai lầm vi rụi vaứo caựi beọnh trớ thửực vaứ chuỷ
nghúa tửù do .bãy giụứ muoỏn xãy dửùng thaứnh cõng Chuỷ Nghúa Xaừ
Hoọi thỡ chuựng ta phaỷi thaỳng thaộn thửứa nhaọn raống “toaứn boọ quan
ủieồm cuỷa chuựng ta về Chuỷ Nghúa Xaừ Hoọi ủaừ thay ủoồi về cụ
baỷn”.Theo LÊN_NiN,Chuỷ Nghúa Xaừ Hoọi Nhaứ nửụực laứ saỷn phaồm
cuỷa sửù can thieọp tớch cửùc cuỷa nhaứ nửụực vaứ hoát ủoọng cuỷa caực
xớ nghieọp tử baỷn .Neỏu laứ nhaứ nửụực tử saỷn thỡ Chuỷ Nghúa Tử Baỷn
Nhaứ nửụực phucv vú lụùi ớch giai caỏp tử saỷn,neỏu laứ nhaứ nửụực Xaừ
hoọi chuỷ nghúa thỡ phúc vú cho lụùi ớch giai caỏp cõng nhãn vaứ
nhãn dãn lao ủoọng.
Trong thụứi kỡ quaự ủoọ lẽn Chuỷ Nghúa Xaừ Hoọi ,Chuỷ Nghúa Tử
Baỷn Nhaứ nửụực mang tớnh chaỏt ủaởc bieọt ủoự laứ tớnh chaỏt chớnh trũ
nhaứ nửụực thay ủoồi ,nhaứ nửụực Xaừ hoọi chuỷ nghúa –Nhaứ nửụực cuỷa

11
dãn do dãn ,vỡ dãn .Nhaứ nửụực naứy coự trong tay moọt thửùc lửùc kinh
teỏ dửùa trẽn hỡnh thửực sụỷ hửừu xaừ hoọi maứ nhaứ nửụực laứ ủái bieồu
naộm giửừ nhửừng vũ trớ then choỏt tróng yeỏu cuỷa nền kinh teỏ ,giửừ

_Caực hỡnh thửực kinh teỏ quaự ủõù dửùa trẽn caực hỡnh thửực sụỷ
hửừu hn hụùp về voỏn giửừa nhaứ nửụực XóHCN vụựi nenà kinh teỏ tử
baỷn tử nhãn trong vaứ ngoaứi nửụực.
-Vieọc hóc taọp ,sửỷ dúng coự chón lóc nhửừng thaứng tửùu khoa
hóc cõng ngheọ vaứ chuyeồn giao khoa hóc kyừ thuaọt,cõng ngheọ
,khoa hóc kinh teỏ vaứ quaỷn lyự kinh teỏ ụỷ caực nửụực tử baỷn tiẽn
tieỏn.

12
-Vieọc coi tróng lụùi ớch kinh teỏ ,hieọu quaỷ kinh teỏ thõng qua vieọc
nhaứ nửụực vaọn dúng cụ cheỏ thũ trửụứng vụựi tử caựch laứ ủoọng lửùc
kinh teỏ cuỷa sửù phaựt trieồnnề kinh teỏ quoỏc dãn.
Tửứ caực khớa cánh trẽn coự theồ quan nieọm sửù hỡnh thaứnh vaứ phaựt
trieồn Chuỷ Nghúa Tử Baỷn.Nhaứ nửụực trong thụứi kyứ quaự ủoọ lẽn
Chuỷ Nghúa Xaừ Hoọi ,về noọi dung gaộn liền vụựi 3 mửực ủoọ:
-ễÛ mửực cao nhaỏt vaứ toaứn dieọùn nhaỏt , Chuỷ Nghúa Tử Baỷn Nhaứ
Nửụực ủửụùc quan nieọm nhử laứ moọt hỡnh thửực kinh teỏ-xaừ hoọi quaự
ủoọ
-ễÛ mửực hép vaứ thaỏp hụn ,Chuỷ Nghúa Tử Baỷn Nhaứ Nửụực ủửụùc
quan nieọm laứ moọt chớnh saựch,moọt cõng cú maứ nhaứ nửụực Xaừ
Hoọi Chuỷ Nghúa duứng ủeồ ủiều tieỏt vaứ quaỷn lyự hoát ủoọng cuỷa
caực thaứnh phần kinh teỏ ,nhaỏt laứ kinh teỏ tử baỷn tử nhãn trong thụứi
kyứ quaự ủoọ lẽn Chuỷ Nghúa Xaừ Hoọi .
-Dửụựi goực nhỡn kinhteỏ,Chuỷ Nghúa Tử Baỷn Nhaứ Nửụực ủửụùc quan
nieọm laứ caực hỡnh thửực kinh teỏ trung gian quaự ủoọ.Caực hỡnh thửực
naứy dửùa trẽn hỡnh thửực sụỷ hửừu hn hụùp giửừa kinh teỏ nhaứ nửụực
vaứ kinh teỏ tử baỷn tử nhãn trong vaứ ngoaứi nửụực.

2.ẹiều kieọn thửùc hieọn Chuỷ Nghúa Tử Baỷn nhaứ nửụực vaứ
vieọc sửỷ dúng coự hieọu quaỷ hỡnh thửực naứy.

cụ khớ lụựn chửự khõng laứm caựi vieọc ủầu cụ, chửự khõng phaỷi cheỏ
táo caựi baọt lửỷa ủeồ baựn… .Quan heọ saỷn xuaỏt Tử Baỷn Chuỷ Nghúa
xeựt về maởt sụỷ hửừu thỡ noự tồn tái dửụựi nhiều hỡnh thửực sụỷ hửừu
khaực nhau: Sụỷ hửừu tử nhãn Tử Baỷn Chuỷ Nghúa , Sụỷ hửừu taọp theồ
Tử Baỷn Chuỷ Nghúa , Sụỷ hửừu nhaứ nửụực ,Sụỷ hửừu hụùp taực , Sụỷ
hửừu khõng mang tớnh chaỏt Tử baỷn Nhaứ nửụực .Tửụng ửựng vụựi caực
loái hỡnh thửực khaực nhau laứ sửù ủa dáng về caực thaứnh phần kinh
teỏ. ẹãy cuừng laứ moọt phần noọi dung cuỷa chớnh saựch kinh teỏ mụựi
maứ Lẽnin ủaừ ủề ra.Vaứ noự cuừng phuứ hụùp vụựi nền kinh teỏ thụứi
kyứ quaự ủoọ.Quan heọ sụỷ hửừu Tử Baỷn Chuỷ Nghúa vụựi hỡnh thửực
phoồ bieỏn nhaỏt laứ sụỷ hửừu coồ phần ủửùoc C.Maực coi laứ bửụực quaự
ủoọ ủeồ “bieỏn taỏt caỷ nhửừng chửực naờng cuỷa quaự trỡnh taựi saỷn
xuaỏt hieọn coứn gaộn vụựi quyền sụỷ hửừu tử baỷn giaỷn ủụn than chửực
naờng cuỷa ngửụứi saỷn xuaỏt ủaừ liẽn hieọp lái vụựi nhau ,tửực laứ thanh
chửực naờng cuỷa xaừ hoọi.,vaứ do ủoự xớ nghieọp cuỷa noự cuừng bieồu
hieọn ra laứ nhửừng xớ nghieọp xaừ hoọi.
ẹiều kieọn thửự hai ủeồ phaựt trieồn Chuỷ Nghúa Tử Baỷn Nhaứ Nửụực
coự sửù can thieọp cuỷa nhaứ nửụực vaứo nền kinh teỏ .ẹiều naứy coự yự
nghúa raỏt quan tróng vỡ Chuỷ Nghúa Tử Baỷn Nhaứ Nửụực trong thụứi
kyứ quaự ủoọ lẽn Chuỷ Nghúa Xaừ Hoọi phaỷn aựnh moỏi quan heọ giửừa
giai caỏp cõng nhãn vaứ nhaứ nửụực cuỷa hó vụựi nhaứ nửụực tử baỷn
.Kinh teỏ tử baỷn nhaứ nửụực laứ moọt kieồu toồ chửực kinh teỏ do nhaứ
nửụực cuỷa hó vụựi caực nhaứ tử baỷn.Kinh teỏ tử baỷn nhaứ nửụực laứ
moọt kieồu toồ chửực kinh teỏ do nhaứ nửụực cuỷa giai caỏp cõng nhãn
chuỷ ủoọng táo ra ủeồ khai thaực ,thu huựt caực nguồn lửùc ủũnh hửụựng
caực thaứnh phần kinh teỏ khaực phaựt trieồn theo con ủửụứng Xaừ Hoọi
Chuỷ Nghúa .Khi aựp dúng Chuỷ Nghúa Tử Baỷn Nhaứ Nửụực vaứo nền
kinh teỏ Nga thỡ Chuỷ Nghúa Tử Baỷn seừ coự ủiều kieọn phaựt trieồn
trong loứng moọt nửụực ủi theo ủũnh hửụựng Xaừ Hoọi Chuỷ Nghúa .vaứ
nhử vaọy thỡ Chuỷ Nghúa Tử Baỷn hay giai caỏp võ saỷn seừ chieỏn