XẤC LÊÅP CƯNG THÛÁC TÛ DUY
185184
THOMAS J. WATSON SR. & IBM
ngûúâi ta thêëy mấy tđnh cố thïí thấo vâ rấp dïỵ dâng
cấc bưå phêån. tûúãng module kiïíu nây, nhû bẩn
thêëy, vêỵn tưìn tẩi àïën ngây nay, vúái nhûäng mấy
tđnh mâ cấc bưå phêån ca nố bẩn chó cêìn thấo vâ
rấp vúái mưåt đt kiïën thûác phưí thưng.
Watson cố mưåt tònh cẫm àùåc biïåt vúái sûå kiïån nây.
Phống viïn CBS gổi àêy lâ “bưå nậo hiïån àẩi nhêët
do IBM chïë tẩo”. Watson bûúác lïn bc phất biïíu,
vâ rộ râng lâ ưng cố phêìn nưíi cấu. Maney tòm thêëy
cêu nối àố nhû thïë nây:
“Tưi cẫm thêëy bûåc mònh khi ngûúâi ta nối vïì bưå
nậo àiïån tûã. Khưng cố cấi gò nhû thïë cẫ vâ khưng
bao giúâ cố. Nhûäng chiïëc mấy nây chó thûåc hiïån
mưåt phêìn nhỗ vâ trúå gip cho cấc nhâ khoa hổc
àang cưë gùỉng àûa ra cêu trẫ lúâi nhanh nhêët. Lúåi
đch duy nhêët ca nhûäng chiïëc mấy nây lâ vêën àïì
thúâi gian vâ thúâi gian lâ quan trổng.”
Trong IBM ca Watson, con ngûúâi múái lâ ngưi
sao. Mấy mốc chûa bao giúâ àûúåc tưn vinh cao hún
con ngûúâi.
Cho àïën têån lc nây, rộ râng Watson vêỵn cho rùçng
chó cố nhûäng nhâ khoa hổc múái cêìn nhûäng cấi mấy
tđnh toấn rêët nhanh nây. Ưng khưng hïì nhùỉc gò àïën
nhu cêìu ca mưåt cấ nhên àưëi vúái mấy tđnh. Vâ rêët
cố thïí, tûâ quan àiïím nây ca Watson, mâ ngûúâi ta
àậ gấn cho ưng cêu tiïn àoấn sai nưíi tiïëng.
Nhûng rộ râng ưng àậ “àõnh nghơa” àng vïì “lúåi
đch thúâi gian” ca mấy tđnh.

tiïu lâ thay thïë cấc thiïët bõ chun dng bùçng mưåt
nhốm mấy tđnh tûúng thđch vúái nhau, chng cố
thïí thûåc thi mổi nhu cêìu xûã l dûä liïåu. Khấch
hâng cố thïí bùỉt àêìu vúái nhûäng chiïëc mấy vi tđnh
nhỗ vâ nêng cêëp khi nhu cêìu tùng lïn, thêåm chđ
cố thïí lêëy nhûäng phêìn mïìm c tûúng thđch vúái
chng. Chđnh tđnh nùng kinh àưång nây àậ àùåt cho
nố cấi tïn System/360-360
0
trong mưåt vông trôn”.
Tom tiïëp bûúác tinh thêìn tiïn phong ca cha
bùçng cấch mẩo hiïím cố tđnh toấn vúái dûå ấn àúâi
ngûúâi: 5 tó àưla cho dûå ấn IBM 360. Dûå ấn nây
hoân thiïån vâo nùm 1964 vâ nố “àûa loâi ngûúâi
vâo k ngun mấy tđnh” nhû Time nhêån àõnh.
Con sưë 360 nây cố mưåt nghơa ngoẩi hẩng, búãi
vò nố chđnh lâ 360° – mưåt àûúâng trôn, mưåt vông
trấi àêët, mưåt cấi gò àố hoân hẫo, hoân toân vâ triïåt
àïí. Tom mẩnh hún cha ca mònh nhûng àố lâ mưåt
sûå tiïëp nưëi, cng rêët trôn trõa.
Trúã vïì tûâ chiïën tranh, Tom mưåt lêìn nûäa àậ nhêån
ra nhanh chống rùçng, tûúng lai ca IBM lïå thåc
vâo mấy tđnh àiïån tûã, chûá khưng phẫi lâ nhûäng
mấy lêåp bẫng cố tûâ thïë k XIX. Thêåm chđ chiïëc
mấy àên chên khưng sú khai àậ cố thïí tđnh toấn
nhanh gêëp 10 lêìn mấy kễ bẫng ca IBM. Tuy
nhiïn, nhiïìu ngûúâi trong àố cố cẫ cha ca Watson
khưng thïí tin rùçng sẫn phêím ch lûåc ca cưng ty
àang cố nguy cú lúán bõ xốa sưí. D vêåy, Tom ngûúâi
àậ trúã thânh ch tõch ca IBM vâo nùm 1952 lẩi

189188
THOMAS J. WATSON SR. & IBM
båc phẫi giao hâng trïỵ hún. Nưỵi hoang mang, lo
súå theo sất cấc nhâ lậnh àẩo cêëp cao ca IBM khi
cấc àưëi th àang tiïën gêìn. Watson àậ rêët liïìu lơnh
trc xët ngûúâi em trai ca mònh Dick, lc êëy
àang nùỉm giûä chûác trûúãng phông sẫn xët vâ cú
khđ ca dûå ấn System/360, quët àõnh àậ lâm trêåt
hûúáng sûå nghiïåp ngûúâi àân ưng trễ tíi vâ sau àố
lâm Tom Watson phẫi xêëu hưí.
Cëi cng thò dûå ấn System/360 - cåc cấch
mẩng hốa cưng nghiïåp – àậ àem lẩi thânh cưng
ngoâi sûác tûúãng tûúång. Sưë mấy vi tđnh àûúåc lùỉp rấp
tẩi IBM àậ vûúåt lïn 35.000 vâo nùm 1970 so vúái
11.000 vâo trûúác nùm 1964 vâ doanh thu ca
cưng ty àậ tùng gêëp àưi, lïn àïën 7,5 tó àưla. Vâo
thúâi àiïím àố, giấ trõ thõ trûúâng IBM àậ tùng vổt tûâ
khoẫng 14 tó àưla lïn àïën 36 tó àưla.
Nhûäng sưë liïåu mâ Time vûâa nïu cho thêëy Tom
àậ thûâa hûúãng úã cha ca mònh tinh thêìn tiïn
phong vâ hoâi bậo lúán. IBM ngây nay vêỵn ấm ẫnh
ngûúâi ta vïì mưåt niïåm vơ àẩi nâo àố.
Mùåt khấc, khưng ai mẩo hiïím hún Tom khi dấm
dưëc nhiïìu hún sấu lêìn doanh thu ca mònh àïí tẩo
ra mưåt cåc cấch mẩng mấy tđnh. Fortune àậ gổi
àố lâ “canh bẩc 5 tó àưla” ($5 Billion Gamble). Côn
Time gổi àố lâ “àûa IBM vâ cẫ thïë giúái vâo k
ngun mấy tđnh”.
Thêåt ra, Tom cố “àấnh bẩc” khưng? Hậy xem,
tûåa nhû cha mònh hóåc thïë hïå sau mònh lâ Lou

XẤC LÊÅP CƯNG THÛÁC TÛ DUY
191190
THOMAS J. WATSON SR. & IBM
Tom lậnh àẩo bưå phêån àiïån tûã vâ viïåc àêìu tiïn
lâ mën cẫi tưí phông thđ nghiïåm. Watson tin rùçng
phông thđ nghiïåm ca IBM àang giỗi nhêët, tưët nhêët
thïë giúái thò khưng viïåc gò phẫi lâm àiïìu àố. Watson
bấc bỗ àûúâng lưëi ca con trai búãi vò ưng khưng
cưng nhêån têìm nhòn ca Tom – ch trûúng hûúáng
vïì mấy tđnh àiïån tûã - ưng thêëy rùçng tûúng lai ca
IBM nhêët àõnh lâ mấy tđnh thễ àc lưỵ. Thïë hïå k
sû cng thúâi ca Watson vêỵn miïåt mâi vúái nhûäng
nghiïn cûáu vâ sấng chïë dûåa trïn cưng nghïå nhúá
dûä liïåu bùçng thễ àc lưỵ. Trong tûå truån ca mònh,
Tom àậ mư tẫ mûúâi nùm lâm viïåc vúái cha lâ quậng
thúâi gian dây àùåc nhûäng cåc xung àưåt. Vâ àêy lâ
cåc xung àưåt lúán nhêët nhò trong sưë àố. Khưng khđ
“cưng ty gia àònh” vêỵn ngûå trõ vâo nhûäng nùm
thấng nây.
Watson àùåt Dick, em trai ca Tom, vâo võ trđ ph
trấch IBM qëc tïë. Tom cùng thùèng nhûng khưng
dïỵ chõu thua. Tom chinh phc “ưng giâ” khưng chó
bùçng nhûäng cåc cậi vậ mâ bùçng khoa hổc. Tom
quët àõnh àưëi àêìu khưng phẫi vúái cha mâ lâ vúái
têìm nhòn ca cha bùçng chđnh phûúng phấp “think”
rêët khoa hổc ca Watson. Tom sûã dng phông
nghiïn cûáu thõ trûúâng àïí nối chuån “phẫi trấi”.
Nhûäng cåc àiïìu tra nhanh cho thêëy chđnh ph lâ
khấch hâng lúán. Tom nghơ rùçng mûúâi hai àún
hâng tûâ qn àưåi, ngên hâng vâ hậng bẫo hiïím

trong cåc chiïën Triïìu Tiïn. Àún hâng u cêìu lâ
XẤC LÊÅP CƯNG THÛÁC TÛ DUY
193192
THOMAS J. WATSON SR. & IBM
mấy tđnh phẫi tđnh àûúåc àûúâng ài ca tïn lûãa vâ
àiïìu khiïín àûúåc tïn lûãa dûåa trïn tđnh toấn àố.
Watson, nhû thã biïën IBM thânh nhâ mấy phc
v chưëng Thïë chiïën thûá hai, àậ ng hưå kïë hoẩch
nây. Tom àùåt lïn bân Watson dûå ấn àûúåc àùåt tïn
lâ “mấy tđnh phông vïå”. Watson gêåt àêìu mâ khưng
biïët rùçng con trai ca mònh mën hûúáng àïën mc
tiïu nhên dûå ấn nây mâ nghiïn cûáu ln khẫ nùng
thiïët kïë mấy tđnh cố khẫ nùng bấn cho thõ trûúâng
rưång lúán. Khưng ai hiïíu cha bùçng con.
Kïët quẫ lâ, sau àố Watson cố thïí móm cûúâi trong
lïỵ ra mùỉt mấy tđnh IBM 701. Àố chđnh lâ hêåu dụå
ca mấy tđnh phông vïå, vúái triïët l thiïët kïë mod-
ule – cố thïí thấo rấp dïỵ dâng àïí thûåc hiïån nhiïìu
u cêìu, nhiïìu mûác àưå - nghơa lâ cố giấ trõ thûúng
mẩi. Giúâ thò Watson biïët, con trai mònh àậ “chúi
khùm” ưng cha mưåt cấch dïỵ thûúng nhû thïë nâo.
Watson àậ lùỉng nghe vâ cho con trai mònh “mưåt
sûå mẩo hiïím lúán àêìu tiïn vúái tû cấch mưåt nhâ
quẫn trõ”, nhû Tom àậ nối, àïí sau àố dêỵn àïën
cåc cấch mẩng IBM system/360.
TRUÌN NGƯI CHO CON
Sau sûå kiïån IBM 701, dûúâng nhû Watson cẫm
thêëy thúâi ca Tom àậ àïën. Nùm 1956, sau chuën
ài chêu Êu cëi cng, Watson nghơ àïën chuån
trao quìn lûåc cho con trai. Trong khi àố, sau “sûå

àậ biïën “múá hưỵn àưån” CTR núå ngêåp àêìu trúã thânh
têåp àoân quan trổng ca nûúác M vúái doanh thu
gêìn 900 triïåu àưla – gêìn trúã thânh cưng ty cố
doanh thu 1 tó àưla.
Cố àiïìu lâ Watson chûa àûa IBM trúã thânh têåp
àoân àa qëc gia nhû chûä “I” (international) trong
cấi tïn mâ ưng àùåt cho nố. IBM ca Watson vêỵn lâ
mưåt doanh nghiïåp trung bònh, xết vïì quy mư qëc
tïë. Watson tuy trong àúâi mònh àậ nưỵ lûåc phi
thûúâng cho quan hïå qëc tïë, mâ àónh cao lâ trúã
thânh ch tõch Hưåi àưìng thûúng mẩi thïë giúái ICC,
nhûng cng múái chó àùåt àûúåc nhûäng chi nhấnh
IBM úã hẫi ngoẩi mâ thưi. Cấc chi nhấnh Bùỉc M,
chêu Êu nây vêỵn hoẩt àưång theo phûúng thûác
quẫn l têåp trung ca Watson – New York vêỵn chó
huy trûåc tiïëp cấc chi nhấnh tûâ vùn phông IBM in-
ternational úã New York, núi Dick quẫn l.
Vâ sûå vơ àẩi ca Watson khưng hùèn úã chưỵ ưng àậ
lâm cho IBM to lúán cúä nâo mâ lâ nố cố thïí ài xa
bao lêu. Nối cấch khấc, ưng àậ trao cho IBM nùng
lûåc trûúãng thânh nhû thïë nâo, chûá khưng phẫi cố
bao nhiïu sûác mẩnh àïí lâm ra gậ IBM khưíng lưì
mâ khưng thïí lúán khưn. Dêëu êën quẫn trõ ca ưng
àïí lẩi trong lõch sûã lúán hún nhiïìu khẫ nùng kinh
doanh ca ưng.
Vúái tû tûúãng Watson, IBM cố khẫ nùng hổc tûâ
thêët bẩi.
Tom sệ tiïëp tc giêëc mú dang dúã ca Watson.
Tom àậ cẫi tưí cưng ty. Thoẩt àêìu, ngûúâi ta dïỵ
nhêìm tûúãng àố lâ hêåu quẫ ca cåc chưëng àưëi lẩi

mưìm anh lẩi” – Maney àậ tòm thêëy mưåt chi tiïët nhû
vêåy. Giúâ àêy, Tom àôi àưíi cẫ lông tûå hâo vâ tûå
trổng ca ưng thò Watson sệ tỗ ra nhû thïë nâo
àêy?
Watson chêëp nhêån tranh lån. Vâ trong cåc
hổp sau àố ưng àậ nối: “Khoẫn núå 84 triïåu àưla
ln nùçm trong àêìu tưi”. Nhûng ngay sau àố,
Watson lâm Tom thêët vổng: “Nhûng àêy lâ vêën àïì
quan trổng, chng ta sệ suy nghơ vïì àiïìu àố”.
Phûúng thûác ca Watson trong thúâi gian dâi lâ
cho thụ mấy, tûâ M àïën cấc nûúác khấc. Cố nghơa
lâ, hïỵ cố khấch hâng àùåt hâng thò IBM múái ài vay
àïí sẫn xët, trong khi búãi vò cho thụ nïn tiïìn thu
hưìi vïì rêët chêåm. Kïët quẫ logic lâ câng cố nhiïìu àún
hâng, sưë núå sệ câng lúán lïn. IBM lc àố lâ cưng ty
cố sưë núå nhiïìu nhêët nûúác M, theo àiïìu tra ca
Maney.
“Suy nghơ vïì àiïìu àố” lâ l do mâ ưng àậ mïìm
mỗng vúái Tom. Nhûng ưng khưng dïỵ chêëp nhêån
ngay nhûäng c “sûãa lûng”, d àố lâ con trai. Tom
khưng vûâa, vúái tđnh cấch gan l y nhû thên sinh,
àậ àem cåc tranh lån vïì nhâ. Àố thêåt lâ mưåt núi
bêët lúåi cho Tom, búãi vò úã àố – d lâ nhâ ca Tom
hay ca Watson – thò ưng bưë sệ dng quìn lûåc gia
trûúãng bêët cûá lc nâo. Tom kïí lẩi cho con gấi
Lucinda nghe:
“Cha àậ tûâng lâm ưng con xanh mùåt khi bẫo
rùçng hậy vay tiïìn ngâi Morgan. Ưng con àậ nghơ
rùçng cha hoân toân sai nhûng cëi cng thò cha
àậ thuët phc àûúåc ưng ca con.”

trûúác khi tûâ giậ nhûäng cấi thễ nhúá bùçng cấch àc
lưỵ.
Tûúâng thåt vûâa rưìi ca Lucinda, chấu gấi ca
Watson, àậ cho thêëy Watson khưng hùèn lâ “ưng giâ
bẫo th” nhû bònh lån ca nhiïìu nhâ nghiïn
cûáu. Watson mong con trai mònh kïë võ nhûng ngay
cẫ bẫn thên Tom côn súå hậi vai trô àố, thò vúái tû
cấch ngûúâi cha, Watson khưng thïí khưng dẩy con
mònh cấch vûúåt qua súå hậi. Vâ vúái tû cấch nhâ
lậnh àẩo doanh nghiïåp Watson cêìn hûúáng dêỵn nhâ
kïë thûâa “tû duy” lâm ùn.
Watson àậ khiïën Tom vûúåt qua nưỵi súå hậi (phẫi
quẫn l IBM) bùçng cấch båc con trai mònh “tû
duy” nhiïìu cấc vêën àïì lúán.
Trong 15 nùm lậnh àẩo ca mònh, nhû Time àậ
nhêån àõnh, Tom àậ biïën IBM tûâ mưåt cưng ty trung
bònh trúã thânh cưng ty lúán thûá 12 trïn thïë giúái, tûâ
72.000 nhên viïn tùng lïn 270.000 ngûúâi, gêëp
3,75 lêìn. Doanh thu IBM tùng tûâ 892 triïåu lïn trïn
8,3 tó àưla, gêëp chđn lêìn. Trong khi Fortune gổi
Tom lâ “nhâ tû bẫn thânh cưng nhêët thïë giúái” vâo
nùm 1986, thò Nhâ Trùỉng trao cho Tom Hn
chûúng Tûå do (Presidental Medal of Freedom), vâo
thúâi tưíng thưëng Lyndon B. Johnson nùm 1964. Àêy
lâ hn chûúng cao qu nhêët ca tưíng thưëng M
cố thïí trao cho mưåt cưng dên.
Mưåt cưng ty vơ àẩi khưng nùçm úã chưỵ nố cố bao
nhiïu tiïìn, búãi vò doanh nghiïåp nâo rưìi cng thùng
cng trêìm, mâ lâ úã chưỵ nùng lûåc vûúåt qua nhûäng
bûúác ngóåt ca nố. Tom àậ biïën IBM thânh cưng

Cant’s Dance - Ai nối con voi khưng thïí khiïu v,
Gerstner àậ tưíng kïët tû tûúãng Tom trong ba chûä:
IBM means service – IBM nghơa lâ phc v. Àố lâ
tinh thêìn nưëi dâi ca Watson.
*
* *
Tom Watson àậ àûa IBM vûúåt rêët xa khỗi M vâ
chêu Êu, nố cố mùåt trïn 100 qëc gia. Àïën nhûäng
nùm 1990 ca Gerstner lâ 130 qëc gia. Vò vêåy,
Tom àậ vûúåt ra khỗi cấi bống ca cha mònh.
Khưng nhûäng thïë, ưng côn trúã nïn vơ àẩi hún cẫ
cha mònh, xết vïì quy mư. Àïën nưỵi, nùm 1986, For-
tune, tẩp chđ hâng àêìu thïë giúái vïì bònh chổn àậ gổi
Tom lâ “nhâ tû bẫn thânh cưng nhêët”.
Mưåt nùm sau khi Watson qua àúâi, tûác nùm 1957,
tinh thêìn ca Watson thïí hiïån ngay trong quët
àõnh ca con trai. Watson àậ cho tiïën hânh nhûäng
nghiïn cûáu quan trổng vïì ngưn ngûä toấn tin vâo
giûäa nhûäng nùm 1950. Àïën nùm 1957, Tom cưng
bưë cåc cấch mẩng hốa khi giúái thiïåu FORTRAN
(*)
.
Nhốm cấc nhâ khoa hổc do John Backus dêỵn àêìu
àậ sấng tẩo ra ngưn ngûä lêåp trònh mấy tđnh vâ nố
nhanh chống àûúåc dng rưång rậi trong giúái k
thåt. Thoẩt àêìu, cấc k sû vâ cấc nhâ khoa hổc
ca IBM àậ viïët nhûäng chûúng trònh mấy tđnh dûúái
dẩng tûå nhiïn, kiïíu nhû C=A/B, mưåt chỵi cấc k
tûå sưë gổi lâ “machine language”
(*)