Dùng kháng sinh ở người cao tuổi Do hệ thống miễn dịch suy giảm nên người già rất dễ bị nhiễm khuẩn.
Khi bị nhiễm khuẩn tất yếu cần dùng kháng sinh. Tuy nhiên, việc dùng thuốc
nói chung và dùng kháng sinh ở người cao tuổi phải rất thận trọng.
Một số đặc điểm ở người già khi dùng thuốc
Dễ bị vi khuẩn kháng thuốc: Khi trẻ đã phải dùng nhiều loại kháng sinh nên
khi về già, nếu dùng lại các kháng sinh đó có thể sẽ bị giảm hiệu quả hay bị vi
khuẩn kháng lại.
Khó hấp thu, khó dung nạp: Khả năng hấp thu bị giảm nhiều hay ít lệ thuộc
vào sự lão hóa và các bệnh đã và đang mắc. Hơn nữa, nồng độ thuốc trong máu ở
người cao tuổi cũng dao động (không như trên người trung niên khỏe mạnh). Một
số thuốc rất dễ dung nạp ở người trẻ, nếu có khó dung nạp cũng ít gây tác hại
nhưng ở người già lại thường khó dung nạp, gây tác hại nhiều hơn. Ví dụ các
macrolid (erythromycin, olandomycin), lincomycin, quinolon, tetracyclin,
nitrofurazon gây buồn nôn, nôn, chán ăn ở người già.
Khả năng gắn thuốc vào protein giảm: Một số ít thuốc gắn vào protein
huyết tương (vì lượng protein huyết tương giảm) làm cho kháng sinh trong huyết
tương ở dạng tự do nhiều, dễ gây độc. Thường gặp là các betalactam bán tổng hợp
(oxacilin, các cephalosporin), một số cac tetracyclin (doxicyclin), các macrolid,
caclincosamid (licomycin, clindamycin), các polypeptide (tyrothricin, gramicidin),
các phenicol (chloramphenicol), thuốc chống lao (rifampicin).
Khả năng chuyển hóa thuốc của gan giảm: Có thuốc đến gan, chuyển thành
dạng hoạt tính rồi bài tiết qua thận (như isoniazid, các beodiazepam) hay bài tiết
qua đường ruột (rifampicin). Khi chuyển hóa tại gan giảm thì thuốc nguyên dạng
"tích liều" lại, gây độc.
Khả năng thải trừ thuốc của thận giảm: Ở người già, một phần đơn vị thận
bị teo, thận bị xơ cứng, lưu lượng máu qua thận ít đi, hoạt động thận giảm (có khi
50-70%), độ lọc qua cầu thận cũng bị giảm (có khi còn 40-50%) do đó thải trừ
thuốc qua thận bị giảm. Có thuốc thải trừ qua thận dưới dạng nguyên như các

xác định bệnh nào là chủ yếu để ưu tiên điều trị trước. Khi bị một nhiễm khuẩn
nên chú ý dùng ít loại thuốc (dựa theo lâm sàng, theo xét nghiệm, nếu có điều kiện
thì làm kháng sinh đồ để quyết định). Tránh dùng nhiều kháng sinh bao vây, hết
sức tránh phối hợp kháng sinh, nếu phối hợp phải cân nhắc kỹ để tránh các tương
tác bất lợi, tránh gây rối loạn cân bằng vi sinh.
Do chức năng gan, thận bị giảm sút (chậm chuyển hóa, thải trừ) nên thuốc
dễ "tích liều" lại gây độc nên khi dùng thuốc ở người cao tuổi thường phải giảm
liều dùng.
Trường hợp bị suy thận, tốt nhất cần xem hệ số thanh thải creatinin để
quyết định liều, khoảng cách giữa các lần dùng. Thường phải áp dụng điều này
với các kháng sinh thông dụng như các betalactam (thế hệ cũ và mới), các
aminosid, các lincosamid (clindamycin,lincomycin), các glycopeptid
(vancomycin), các fluoroquinolon, các phenicol (thiamphenicol), các kháng nấm
phổ rộng (co-trimoxazol, fluconazol), thuốc chống lao (pyrazinamid, etambutol),
các sulfamid
Ở người già kháng sinh hấp thu chậm, đạt được hiệu lực muộn, cần chủ
động khám sớm, dùng thuốc sớm, kiên nhẫn chờ đợi, không nôn nóng tăng liều.
Nếu cần cấp cứu thì chọn dùng dạng thuốc đạn hay thuốc tiêm thay cho dạng
uống cùng liều.
Cùng một loại kháng sinh song tùy theo thể trạng (và bệnh mạn tính kèm
theo) của từng người mà cách dùng liều dùng cũng thay đổi theo. Không nên tự ý
dùng thuốc dựa theo sự mách bảo hay "kinh nghiệm" của người khác.