Sán lá gan lớn - nhận biết và thuốc trị

Hình ảnh mô tả sự sinh trưởng của sán lá gan lớn.
Bệnh sán lá gan lớn (SLGL) có chủ yếu ở miền Trung, Tây Nguyên.
Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2009, số lượng người mắc là 2500 ca, tăng 45% so
với cùng kỳ năm 2008 (theo số liệu Viện Sốt rét ký sinh trùng Quy Nhơn).
Trước thực tế đó, việc cung ứng và dùng thuốc hiện nay như thế nào?
Nhận biết bệnh
Ký sinh trùng SLGL Fasciola gigantica, Fasciola hepatica có trong cá nước
lợ, chủ yếu hơn trong các loại rau sống trong nước (cải xoong, ngổ, rau om, rau
cần, ngó sen). Ăn gỏi cá, rau sống làm cho dạng nang ấu trùng (metacercaria) xâm
nhập vào dạ dày ruột, rồi tự lột lớp vỏ, xuyên qua màng ruột, theo máu vào gan,
phát triển trong tế bào gan, rồi sau đó định hình ở ống mật. Sau khoảng 2- 3 tháng
phát sinh triệu chứng: sốt, run lạnh, đau vùng bụng, vùng gan (hông phải). Nếu
không điều trị sẽ chuyển sang mạn. Lúc này người bệnh có biểu hiện mệt, chán ăn,
buồn nôn, xuất huyết đường tiêu hóa, thiếu máu, đau khớp, đau cơ, ho, có thể tràn
dịch màng phổi. Đồng thời sẽ tạo ra những ổ áp-xe nhỏ, rồi những ổ áp-xe lớn,
phá tổ chức gan, dẫn đến xơ gan, gây xơ cứng đường mật, tắc mật, vàng da.

Thuốc điều trị
- Triclabendazol (TCB): cần chú ý, với tên fasinex dùng trong thú y còn với
tên egaten dùng cho người. TCB ngăn cản quá trình phosphoryl- ôxy hóa ở ty lạp
thể, làm cho sán không kiểm soát được hô hấp, đồng thời gắn kết với các phân tử
tubulin ngăn cản quá trình hình thành vi ống ở sán. Từ đó, sán bị tê liệt rồi chết.
TCB có hiệu lực với SLGL trong giai đoạn non và trưởng thành, có hiệu
lực ngay sau khi bị nhiễm 24 giờ và cả trong giai đoạn cấp, bán cấp, mạn nhưng
hiệu quả tốt nhất vào giai đoạn tiền giải phẫu bệnh học (tuần 1- 4 sau nhiễm).
TCB dùng đường uống, sau khi ăn no, nuốt cả viên với một ít nước, không
nhai. Có nhiều cách dùng như dùng một lần duy nhất hoặc dùng 2 lần, cách nhau
12 giờ hoặc dùng 3 lần cách nhau 12 giờ. Nếu sau 60 ngày không hết triệu chứng,
dùng thêm 1 lần. Ba cách cho kết quả như nhau.

-Albendazol & menbendazol: Chúng có hiệu quả với SLGL ở động vật
nhưng thất bại cao trên người (hầu như không hiệu quả ở dạng mạn, có tổn
thương lớn), phải dùng liều rất cao, kéo dài.
- Nitazoxanid: Trên lâm sàng có hiệu quả trong giai đoạn non và giai đoạn
trưởng thành của SLGL, rất kém ở các giai đoạn khác, hiệu quả chung chỉ khoảng
36%.

Sán lá gan lớn.
- Emetin chlohyđrid: Có một số hiệu quả song có ảnh hưởng không lợi đến
tim mạch (viêm cơ tim), chỉ dùng nội trú nên không tiện sử dụng tại cộng đồng
(dùng tiêm, kéo dài tới 10 ngày).
- Chloroquin, dithiamin, metronidazol: Thử trên người không có kết quả.
Như vậỵ: Chỉ có TCB là thuốc đặc trị. Trong các thuốc thử nghiệm, chỉ có
AT có hiệu quả tương đương TCB có thể dùng, song cần nghiên cứu thêm. Các
thuốc khác hiện nay không có nơi nào dùng.
SLGL là bệnh nguy hiểm, cần dự phòng tốt (không ăn rau sống, cá gỏi),
cần quan tâm thích đáng việc cung ứng thuốc đặc hiệu TCB và nghiên cứu thêm
AT.