Kinh nghiệm thành công của
những doanh nghiệp lớn

Công ty gia đình là công ty trong đó các thành viên trong một gia đình nắm mức
sở hữu đủ để quyết định cơ cấu thành viên hội đồng quản trị. Thông thường, ở
công ty gia đình, đại diện của gia đình sẽ nắm giữ chức vụ Chủ tịch Hội đồng quản
trị, Chủ tịch Hội đồng thành viên hoặc Giám đốc và Tổng giám đốc. Các thành
viên của gia đình vừa là cổ đông, vừa là người quản lý, điều hành công ty.
Một tỷ lệ lớn các doanh nghiệp tư nhân thành công của Việt Nam là các doanh
nghiệp gia đình. Điều này không phải là ngoại lệ trên thế giới. Ở những nền kinh
tế đang phát triển, nhiều công ty thành công cũng có nguồn gốc từ các doanh
nghiệp gia đình, điển hình là Wal-Mart, Bertelsmann và Bombardier ở Bắc Mỹ và
châu Âu; các “chaebol” ở Hàn Quốc và “grupo” ở châu Mỹ La Tinh.
Khi gia đình ông Trần Kim Thành ra định cư ở nước ngoài, để lại cơ sở buôn bán
bánh kẹo Đô Thành, ông và em trai là Trần Lệ Nguyên, mỗi người có một tiệm
bánh đã góp lại lập ra Công ty TNHH Xây dựng và chế biến thực phẩm Kinh Đô.
Bắt đầu từ ngày 01/10/2002, Công ty chuyển sang hình thức công ty cổ phần do
ông Trần Kim Thành là Chủ tịch Hội ồng quản trị, em trai ông là Phó Chủ tịch
thường trực Hội đồng quản trị kiêm Tổng giám đốc. Năm 2007, doanh thu của
Kinh Đô đạt 1238 tỷ đồng.
Ưu điểm về mặt quản trị của các công ty gia đình
- Vì quyền sở hữu nằm trong tay một hoặc một vài thành viên trong gia đình, nên
công ty gia đình có xu hướng "cá nhân hoá", thống nhất quyền lực vào tay người
chủ gia đình. Quyền lực này cho phép công ty gia đình có thể thực thi một tầm
nhìn dài hạn, tập trung đầu tư tạo ra những ưu thế cạnh tranh dài hạn mà những
công ty chỉ chạy theo kết quả ngắn hạn trên thị trường chứng khoán không thể đạt
được.
- Giám sát, kiểm soát nội bộ không chỉ thông qua cơ chế "quyền sở hữu", mà còn
thông qua hàng loạt các quy tắc xã hội khác, nhất là huyết thống, truyền thống,
quan niệm về trật tự gia đình, dòng họ Quản trị công ty gia đình tạo thuận lợi
cho việc ra quyết định, làm giảm chi phí quản lý, tập trung vào phối hợp giữa các

bên ngoài và thiếu cơ chế phản biện hợp lý có nguy cơ trì trệ về mặt tổ chức, nguy
cơ đưa ra chiến lược kinh doanh không phù hợp thực tiễn thị trường. Một công ty
gia đình phát triển sẽ ngày càng trở nên phức tạp, đòi hỏi phải có cơ cấu tổ chức
và quản trị chuẩn mực hơn. Khi doanh nghiệp gia đình trở thành một công ty cổ
phần, nảy sinh nhu cầu cần phải có một hội đồng quản trị chuyên nghiệp có thể
hoạch định chiến lược và kiểm soát có hiệu quả hoạt động của bộ máy điều hành
công ty.
Kinh nghiệm thành công của các công ty gia đình lớn
Quản trị công ty tốt là yếu tố quyết định thành công dài hạn của các công ty gia
đình. Kinh nghiệm các công ty gia đình thành công ở trên thế giới và ở Việt Nam
cho thấy ở các công ty này có sự tách biệt rõ ràng giữa quyền sở hữu và quyền
điều hành, thừa nhận vai trò của một hội đồng quản trị độc lập và xác định rõ ràng
trách nhiệm của chủ sở hữu với hội đồng quản trị và bộ máy điều hành.
Ngoài ra có thể thấy một số yếu tố quyết định sự thành công của công ty gia đình,
đó là: Hội đồng quản trị giỏi và Ban điều hành chuyên nghiệp với việc xây dựng
những chuẩn mực không thể bị thoả hiệp trong quyết định nhân sự chủ chốt, phân
tán rủi ro và quản trị một cách năng động vốn đầu tư của doanh nghiệp.
Tách biệt rõ ràng giữa quyền sở hữu và quyền điều hành
Các thành viên gia đình thường có nhiều vai trò: lúc thì là chủ sở hữu lúc lại là
thành viên hội đồng quản trị, Tổng giám đốc. Trong mọi trường hợp cần xác định
rõ ràng lúc nào thành viên gia đình đóng vai trò gì, tránh lẫn lộn.
Chìa khoá để công ty gia đình tồn tại và thành công là sự tận tụy tuyệt đối với
những giá trị được truyền qua các thế hệ và sự nhận thức nhạy bén về ý nghĩa của
việc làm chủ. Một số những vấn đề cốt lõi của quản trị công ty cần được thể chế
hóa bằng hoạt động và hoạt động giống như Hiến pháp của công ty gia đình, như:
Thỏa thuận gia đình về thành phần Hội đồng quản trị và cách để bầu cử thành viên
Hội đồng quản trị; những điều kiện khi nào các thành viên gia đình có thể tham gia
kinh doanh; số lượng cổ phiếu có thể được bán trong và ngoài gia đình; giới hạn
cho các chiến lược của công ty cũng như giới hạn tài chính.
Những thoả thuận này thường được xây dựng qua nhiều năm sẽ giúp đặt nền tảng

nhưng việc phân tán rủi ro sẽ giúp bảo vệ tài sản của gia đình.
Tập trung vào lĩnh vực kinh doanh cốt lõi của gia đình
Các công ty gia đình thành công đều là các công ty kinh doanh đa ngành nghề,
một vài gia đình có một mạng lưới các công ty có lĩnh vực hoạt động không liên
quan tới nhau, nhưng tập trung vào từ hai đến bốn lĩnh vực kinh doanh chính với
sự pha trộn giữa các hoạt động có mức độ rủi ro cao và các hoạt động có thu nhập
ổn định. Rất nhiều gia đình bổ sung lĩnh vực kinh doanh truyền thống thông qua
việc sáp nhập, mua lại (M&A) hoặc đầu tư khoảng 10 đến 20% vốn điều lệ cho
các doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực mới.
Bí quyết của tăng trưởng nằm ở chỗ kết hợp hài hoà giữa táo bạo thay đổi danh
mục đầu tư với chuyển đổi dần dần từ khu vực đã phát triển sang khu vực đang
tăng trưởng để bảo toàn tài sản của gia đình. Nhiều công ty gia đình đã rời bỏ
ngành kinh doanh chính và đó luôn là một quyết định gây hậu quả tai hại. Để công
ty gia đình tồn tại và phát triển, cần phải tập trung vào toàn bộ cả nhóm công ty
với chiến lược tổng thể và không quá chú tâm vào từng công ty con.
Ngoài những kinh nghiệm chiến lược kể trên, có thể kể ra một số cách thức để
tăng cường hiệu quả hoạt động của công ty gia đình:
- Bên cạnh các cuộc họp của công ty, có thể tổ chức các cuộc họp gia đình để bàn
về các vấn đề kinh doanh với sự tham gia của tất cả thành viên.
- Có thể xây dựng một quy chế nghiêm túc, được viết thành văn bản rõ ràng để
điều tiết hành vi của từng thành viên trong gia đình có tham gia vào công việc kinh
doanh của công ty.
- Đánh giá kết quả, thành tích làm việc của từng thành viên là điều cần thiết.
- Công khai việc phân chia quyền sở hữu, thẩm quyền quyết định trong kinh doanh
với sự đồng ý của đa số các thành viên trong gia đình.