Nghiệp vụ tách gộp cổ phiếu
Bài viết này đã được công bố từ lâu, tôi đọc rất thích và đã sưu tầm lại. Nhân thấy
Saga chưa có bài này, tôi đưa lên để bạn nào chưa đọc có thể tham khảo và cùng
thảo luận:
Được thành lập vào tháng 7/2000 thị trường chứng khoán Việt Nam trải qua 6 năm
hoạt động với các giai đoạn thăng trầm, từ lúc phát triển quá nóng sang tới giai
đoạn suy thoái và hiện nay đang ở giai đoạn khởi sắc với những bước tiến lên khá
mạnh cả về chất và lượng. Thị trường chứng khoán Việt Nam đã phát triển không
ngừng suốt 12 tháng qua (2006), khi giá trị cổ phiếu trên thị trường tăng hơn 15
lần trong một năm thì có thể có hai kết luận: thời kỳ phát triển đỉnh cao của thị
trường chứng khoán đã đến, hoặc thời kỳ đỉnh điểm như vậy đã đến và không bao
giờ. Nhưng mọi dự đoán cho "ngày mai" của thị trường này đều có thể là sai vì sự
biến động của nó có thể vượt ngoài tầm dự đoán của con người. Chính vì vậy các
nhà đầu tư luôn phải theo sát từng động thái hắt hơi sổ mũi của thị trường đỏng
đảnh này. Hiện nay, nhiều nhà đầu tư rất quan tâm đến nghiệp vụ tách, gộp cổ
phiếu của các công ty cổ phần bởi lẽ nghiệp vụ này có tác động rất lớn đến giá trị
cổ phiếu trên thị trường chứng khoán. Trong khi đó có rất nhiều công ty đã thay
đổi giá trị hay qui mô cổ phần và gọi đó là việc tách gộp cổ phiếu là hoàn toàn sai
lầm. Vậy hiểu thế nào cho đúng về nghiệp vụ tách gộp cổ phiếu ngày càng phổ
biến cùng với sự phát triển sôi động của thị truờng chứng khoán này?
Tách và gộp cổ phiếu là việc làm tăng hoặc giảm số cổ phiếu đang lưu hành của
một công ty cổ phần mà không làm thay đổi vốn điều lệ, vốn cổ phần hay toàn bộ
giá trị thị trường tại thời điểm tách hoặc gộp cổ phiếu. Tùy theo mục đích của
công ty và tình hình thị trường mà công ty có thể tiến hành tách hay gộp cổ phiếu.
Việc tách, gộp cổ phiếu thường được quy định trong điều lệ công ty và do Đại hội
cổ đông quyết định, nhưng trong thực tế thường thì Đại hội cổ đông thông qua chủ
trương và ủy quyền cho Hội đồng quản trị lựa chọn thời điểm thích hợp tiến hành
việc tách hoặc gộp cổ phiếu. Việc tách gộp cổ phiếu là mới mẻ ở Việt Nam nhưng
không hề xa lạ đối với các công ty ở nước ngoài, nó đã xuất hiện từ những năm 30
của thế kỷ XX ở những tập đoàn nổi tiếng và lâu đời.
Vụ tách cổ phiếu sớm nhất diễn ra tại IBM vào tháng 2-1926 với tỷ lệ cứ 1 cổ

phiếu, tổng giá trị niêm yết vẫn là 10 tỷ đồng nhưng giá thị trường của cổ phiếu
mới sẽ dao động ở mức 50.000 đồng/cổ phiếu.
Ngược lại, trường hợp gộp cổ phiếu sẽ làm giảm số lượng cổ phiếu đang lưu hành,
mệnh giá cổ phiếu tăng lên và giá thị trường của cổ phiếu cũng tăng lên tương ứng
với tỷ lệ gộp cổ phiếu. Theo thống kê ở các nước thì trường hợp gộp cổ phiếu
thường ít khi xảy ra đối với các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán bởi
vì mục đích duy nhất của việc gộp cổ phiếu là làm cho cổ phiếu đó có giá trị hơn
trên thị trường và qua đó làm tăng tính thanh khoản của cổ phiếu.
Ví dụ, công ty cổ phần DEF có 6 triệu cổ phiếu đang lưu hành, mệnh giá 10.000
đ/cổ phiếu, tổng giá trị niệm yết là 60 tỷ đồng và giá thị trường đang ở mức 12.000
đồng/cổ phiếu. Để tránh cho giá cổ phiếu của công ty giảm xuống thấp hơn mệnh
giá, công ty cổ phần DEF tiến hành gộp cổ phiếu theo tỷ lệ 3:1 (nghĩa là cổ đông
sở hữu 3 cổ phiếu cũ sẽ nhận được 1 cổ phiếu mới). Như vậy sau khi gộp, tổng số
cổ phiếu mới của công ty là 2 triệu cổ phiếu, với mệnh giá 30.000 đồng/cổ phiếu
và giá thị trường của cổ phiếu mới sẽ dao động quanh mức giá 36.000 đồng/cổ
phiếu.
Chúng ta hãy đi sâu vào nghiệp vụ tách cổ phiếu vì nó có tác động lớn đến giá cổ
phiếu trên thị trường và thường xảy ra hơn nghiệp vụ gộp cổ phiếu. Việc tách cổ
phiếu cũng là một cách thức mà các công ty nêu trên sử dụng thổi phồng danh
tiếng của mình trên các phuơng tiện thông tin và là một bước đi để công ty tiến
gần đến công chúng hơn. Tuy nhiên không phải lúc nào muốn là công ty có
thể tiến hành việc chia tách ngay mà nó tùy thuộc vào lãi suất trên thị trường. Suốt
cuối thập niên 1920 khi thấy lãi suất trên thị trường dâng lên cao, rất nhiều công ty
lớn đã thu hút đại chúng bằng cách tách cổ phiếu, đến thập niên 1990, khi lãi suất
lại một lần nữa nóng lên, các công ty lại có hành động tương tự. Chính vì vậy một
kinh nghiệm quý báu cho các nhà đầu tư là khi một hay nhiều công ty công bố
tách cổ phiếu thì phải nghĩ ngay đến nguyên nhân lãi suất và xem xét nó ảnh
hưởng như thế nào đến quyết định đầu tư của mình.
Việc tách cổ phiếu trong các công ty cổ phần của Việt Nam
Cho đến nay, nghiệp vụ tách, gộp cổ phiếu chưa thực sự xảy ra trên thị trường

phiếu với tỷ lệ 2 cổ phiếu cũ trở thành 3 cổ phiếu mới (3:2). Lập tức các nhà đầu
tư đang đổ tiền vào chứng khoán Sacom do nguồn này đang mang lại lợi nhuận
lớn và có những cổ phiếu hấp dẫn trong tương lai.
Việc tăng vốn điều lệ của công ty cổ phần cơ điện lạnh REE vào tháng 10-2006 và
của một số công ty niêm yết khác dự định thực hiện trong thời gian tới bằng cách
phát hành thêm cổ phiếu không phải là trường hợp tách cổ phiếu. Đó chính là
trường hợp công ty dùng các khoản thặng dư vốn cổ phần, lợi nhuận giữ lại và các
quỹ hiện có để chuyển thành vốn điều lệ thông qua hình thức phát hành thêm cổ
phiếu thưởng cho các cổ đông hiện hữu, nghĩa là vốn điều lệ và số lượng cổ phiếu
của công ty tăng lên nhưng trong thực tế tổng vốn chủ sở hữu của Công ty vẫn
không thay đổi và như vậy việc phát hành thêm cổ phiếu của Công ty REE và một
số Công ty dự định thực hiện trong thời gian tới về thực chất chính là điều chỉnh
lại giá trị sổ sách trên một cổ phiếu.
Như đã nói ở trên, khi thị trường chứng khoán Việt Nam đạt đến một quy mô nhất
định thì việc chia tách cổ phiếu sẽ trở thành một hoạt động phổ biến và mang lại
nhiều lợi ích cho chính doanh nghiệp và cổ đông. Thị trường chứng khoán phát
triển thật ấn tượng trong suốt một năm 2006, dự đoán năm 2007 quả bóng này
chưa thể vỡ và còn tiếp tục tích đầy năng lượng, liệu việc chia tách cổ phiếu có
khiến cho thị trường này thêm sôi động? Điều đó phụ thuộc vào chính thời điểm,
tỷ lệ chia tách và chúng ta hãy chờ đợi xem công ty nào khôn ngoan khi biết đặt sự
kiện đó đúng vào lúc "thiên thời địa lợi nhân hòa".