Bảo hộ tên thương mại và nhãn hiệu, những
tình huống có thể phát sinh
Luật Sở hữu trí tuệ mới đã có hiệu lực thi hành từ 01/07/2006. Giới
doanh nghiệp trong và ngoài nước đều rất quan tâm đến các quy định
bảo hộ của Việt Nam, đặc biệt là các quy định có liên quan đến các
hoạt động thương mại.

Bài viết này xin đưa ra một số suy nghĩ về hình thức và các tiêu chí bảo hộ
đối với tên thương mại và nhãn hiệu trong Luật sở hữu trí tuệ mới.
Sự khác biệt, trùng lặp và phụ thuộc lẫn nhau

Trước hết, hãy xem qua định nghĩa về nhãn hiệu và tên thương mại trong
Luật sở hữu trí tuệ. Theo đó, tên thương mại là “tên gọi của tổ chức, cá
nhân dùng trong hoạt động kinh doanh để phân biệt chủ thể kinh doanh
mang tên gọi đó với chủ thể kinh doanh khác trong cùng lĩnh vực và khu
vực kinh doanh”. Còn nhãn hiệu là “dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hóa,
dịch vụ của các tổ chức, cá nhân khác nhau”. Ở đây, có thể thấy ngay sự
khác biệt cũng như có sự trùng nhau giữa tên thương mại và tên nhãn
hiệu.

Cụ thể, tên thương mại là tên gọi còn tên nhãn hiệu là dấu hiệu. Theo một
cách suy nghĩ khác thì tên thương mại thường được tiếp nhận là tên đầy
đủ của công ty như ghi trong Giấy đăng ký kinh doanh còn nhãn hiệu là tên
một sản phẩm hay dịch vụ nào đó do doanh nghiệp đưa ra thị trường. Đó
là sự khác biệt.

Tuy nhiên, theo cách suy nghĩ khác mà cụ thể là trong một số trường hợp
thì tên thương mại và nhãn hiệu có thể là một. Vậy thì lúc này, tên thương
mại có còn được hiểu là tên doanh nghiệp như trong Giấy đăng ký kinh
doanh không? Điều này chưa được làm rõ trong các nghị định hướng dẫn
thi hành và đây sẽ là tranh chấp trong tương lai. Thực tế tên gọi của một

dịch vụ”. Ngược lại, theo điều 78 khoản 3 – Luật sở hữu trí tuệ thì tên
thương mại chỉ được coi là có khả năng phân biệt nếu “không trùng hoặc
tương tự đến mức gây nhầm lẫn với nhãn hiệu của người khác”. Chính sự
phụ thuộc lẫn nhau này cũng sẽ là vấn đề pháp lý phát sinh trong tương lai
và là điều mà các doanh nghiệp cần lường trước trong hoạt động thương
mại.

Một số tình huống pháp lý

Qua các vấn đề nêu trên và thực trạng đăng ký kinh doanh tại các Sở kế
hoạch đầu tư, có thể thấy rõ một số vấn đề như sau:

Xác định thế nào là tên thương mại của doanh nghiệp – một việc tưởng dễ
mà hóa khó. Việc các doanh nghiệp có tên gọi trùng nhau trong giấy đăng
ký kinh doanh (cả về tên riêng, các bổ ngữ, và loại hình) trên cùng một
thành phố thì không thể xảy ra nhưng là điều có thể xảy ra trên các địa bàn
khác nhau do chúng ta không có một cơ quan chung chuyên cấp giấy đăng
ký kinh doanh và vì vậy không thể có một cơ sở dữ liệu chung duy nhất.

Tuy nhiên, việc có các doanh nghiệp chỉ khác nhau về tên gọi loại hình và
các bổ ngữ (ví dụ: kinh doanh thực phẩm, chế biến nông sản, v.v.) còn
trùng nhau về tên riêng là điều đã xảy ra trên cùng một địa bàn. Giải quyết
các tranh chấp này là rất khó vì thiếu quy định rõ ràng. Nếu như các doanh
nghiệp có các lĩnh vực kinh doanh khác nhau thì dễ phân xử, nhưng trong
điều kiện phát triển kinh tế hiện nay thì điều gì sẽ xảy ra nếu các doanh
nghiệp hoạt động đa ngành nghề hoặc các tập đoàn lớn, đa ngành nghề có
thể lấy cớ là uy tín của mình để có thể đè bẹp các doanh nghiệp nhỏ khác
(không may trùng tên) tại các địa bàn khác.

Và những tình huống khác cần chú ý:

trong Luật) và đây là quy định mà các doanh nghiệp cần tính đến và tận
dụng sao cho linh hoạt trong tranh chấp thương mại (kể cả với các doanh
nghiệp nước ngoài).

Từ những vấn đề nêu trên, có thể thấy ngay là loại hình bảo hộ nào cũng
sẽ có những bát cập đặc thù. Vấn đề là doanh nghiệp khi đã nắm vững và
vận dụng linh hoạt những quy định của “cuộc chơi sở hữu công nghiệp” thì
quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp sẽ được đảm bảo vững chắc,
ổn định.