Kinh nghiệm thành công của những
doanh nghiệp lớn –phần1
Có rất nhiều công ty gia đình thành công và lọt vào Fortune
500. Tuy nhiên, theo số liệu điều tra, đại đa số (95%) các
công ty gia đình đã suy giảm mạnh sau thế hệ thứ ba. Bí quyết của 5% doanh nghiệp thành công còn lại là gì? Câu trả
lời là “hệ thống quản trị công ty tốt”.

Công ty gia đình là công ty trong đó các thành viên trong một gia
đình nắm mức sở hữu đủ để quyết định cơ cấu thành viên hội
đồng quản trị. Thông thường, ở công ty gia đình, đại diện của gia
đình sẽ nắm giữ chức vụ Chủ tịch Hội đồng quản trị, Chủ tịch Hội
đồng thành viên hoặc Giám đốc và Tổng giám đốc. Các thành
viên của gia đình vừa là cổ đông, vừa là người quản lý, điều hành
công ty.
Một tỷ lệ lớn các doanh nghiệp tư nhân thành công của Việt Nam
là các doanh nghiệp gia đình. Điều này không phải là ngoại lệ
trên thế giới. Ở những nền kinh tế đang phát triển, nhiều công ty
thành công cũng có nguồn gốc từ các doanh nghiệp gia đình,
điển hình là Wal-Mart, Bertelsmann và Bombardier ở Bắc Mỹ và
châu Âu; các “chaebol” ở Hàn Quốc và “grupo” ở châu Mỹ La
Tinh.
Khi gia đình ông Trần Kim Thành ra định cư ở nước ngoài, để lại
cơ sở buôn bán bánh kẹo Đô Thành, ông và em trai là Trần Lệ
Nguyên, mỗi người có một tiệm bánh đã góp lại lập ra Công ty
TNHH Xây dựng và chế biến thực phẩm Kinh Đô.

Bắt đầu từ ngày 01/10/2002, Công ty chuyển sang hình thức
công ty cổ phần do ông Trần Kim Thành là Chủ tịch Hội ồng quản

giữa các thành viên chủ chốt. Tuy nhiên, khi quyền sở hữu công
ty gia đình được truyền lại qua các thế hệ sau, những người thừa
kế phải chia sẻ quyền sở hữu công ty trên tinh thần quan hệ “đối
tác”.

Họ phải cùng nhau quyết định cách thức quản trị và điều hành
công ty như tài sản chung. Và đó là lúc các vấn đề quản trị công
ty nảy sinh. Đại đa số các công ty gia đình sẽ thất bại trong việc
giải quyết vấn đề quản trị này.
Công ty gia đình – Khó có thể phát triển vượt qua thế hệ thứ
3?
Nhưng những công ty gia đình phải đối mặt với một thực tế hết
sức không vui, đó là số liệu thống kê cho thấy tỷ lệ thành công dài
hạn của các công ty gia đình là rất thấp. Theo điều tra của
McKinsey, chỉ có 5% các doanh nghiệp gia đình quy mô lớn tiếp
tục phát triển tốt sau thế hệ thứ ba.
Hầu hết các công ty gia đình bắt đầu với một người đặt nền móng
- sáng lập kiêm luôn việc quản trị, là chủ sở hữu toàn quyền và là
người điều hành doanh nghiệp. Sáng lập viên của công ty gia
đình thường giữ toàn quyền ra quyết định mọi vấn đề của công
ty.
Nhìn chung, khi một công ty gia đình thành công rơi vào quyền
kiểm soát của con cháu của người sáng lập công ty thì cũng là
lúc công ty gia đình đi xuống. Tới thời điểm thế hệ thứ ba tiếp
quản công ty, bối cảnh doanh nghiệp đã được đặt sẵn cho những
vụ cãi lộn giữa các thành viên trong gia đình. Thay vì tập trung
vào điều hành doanh nghiệp, họ sẽ tranh giành các phần chia lợi
nhuận và các vị trí của ban lãnh đạo công ty.
Mặt khác, các công ty gia đình do số ít người kiểm soát, không
phải chịu sức ép từ bên ngoài và thiếu cơ chế phản biện hợp lý