TRƯỜNG
KHOA
Tiểu luận“Dùng cặp phạm trù bản chất
- hiện tượng phân tích lối
sống của SVVN hiện nay” 1
MỞ ĐẦU
Hiện nay, Việt Nam chúng ta đã và đang tiến hành xây dựng đất nước
theo công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Đây là một quá trình
khó khăn, đầy thử thách mặc dù trong những năm vừa qua chúng ta đã đạt
được một số thành tựu khả quan: Tỷ lệ tăng trưởng GDP năm 2003 đạt mức
cao nhất so với các năm trước - 7,24%, nạn thất nghiệp giảm bớt, đời sống củ
a
nhân dân ngày càng được nâng cao cả về mặt chất cũng như mặt lượng. Và
trong giai đoạn phát triển này thì không thể không kể đến vai trò của lớp trẻ
mà cụ thể là Sinh Viên (SV) - thế hệ sẽ kế tiếp những truyền thống tốt đẹp của
cha ông trong sự nghiệp xây dựng đất nước giàu mạnh, công bằng và văn

quá trình nào cũng có cả hai mặt ấy, chúng luôn luôn vận động và phát triển
cùng nhau. Vì vậy, khi xem xét sự vật và quá trình trong tự nhiên và xã hội, ta
cần phân biệt rõ đâu là bản chất và đâu là hiện tượng.
Bản chất là tổng hợp tất cả những mặt, mối liên hệ tất nhiên tương đối
ổn định trong sự vật, quy định sự vận động phát tri
ển của sự vật đó.
Hiện tượng là cái biểu hiện ra bên ngoài của bản chất.
b. Mối quan hệ biện chứng giữa bản chất - hiện tượng.
* Bản chất và hiện tượng có tính khách quan và gắn bó chặt chẽ, thống
nhất với nhau:
Bản chất và hiện tượng luôn luôn tồn tại song song với nhau. Bản chất
bao giờ cũng bộc lộ ra qua hiện tượng và ngược l
ại hiện tượng bao giờ cũng là
sự biểu hiện của một bản chất nào đó.
Thực vậy, không có bản chất nào thuần tuý nằm ở một nơi nào đó bên
ngoài các sự vật, bản chất cũng không phải là cái gì thần bí bên trong sự vật.
Bản chất nhất thiết phải bộc lộ qua hiện tượng. Hiện tượng có tính bản chất,
nghĩa là bất cứ hi
ện tượng nào cũng là biểu hiện của bản chất, hoặc biểu hiện
một mặt nào đó của bản chất. Bản chất như thế nào thì hiện tượng cũng như
3
thế ấy. Khi bản chất bị tiêu diệt thì sớm hay muộn hiện tượng do nó sinh ra
cũng biến mất theo. Bản chất mới ra đời thì các hiện tượng mới phù hợp với
nó cũng dần xuất hiện.
Chính vì có sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng mà con người
mới có thể thông qua những hiện tượng để nhận thức bản chất, phát hiện ra
những quy lu
ật phát triển của sự vật.
* Bản chất và hiện tượng là quan hệ có tính mâu thuẫn:
- Mâu thuẫn giữa bản chất và hiện tượng là mâu thuẫn giữa cái bên

mối liên hệ tất nhiên bên trong, là những quy luật quyết định sự tồn tại và phát
triển của sự vật, nó được lặp đi lặp lại trong những hiện tượng khác nhau, biểu
hiện quy luật phát triển chung của hiện tượng đó.
c.Ý nghĩa phương pháp luận:
- Con đường nhận thức sự
vật là đi từ hiện tượng đến bản chất, từ bản
chất cấp 1 đến bản chất cấp 2… để nhận thức ngày càng sâu hơn, chính xác
hơn.
- Con người muốn làm chủ được sự vật phải nắm được bản chất của nó
nhưng không thể nắm bản chất trực tiếp đựơc mà phải thông qua hiện tượng.
Nhưng trong hiện tượng có nhữ
ng loại khác nhau, vì thế phải biết thu thập
phân tích nhiều hiện tượng để rút ra bản chất, và từ bản chất soi sáng, kiểm tra
lại hiện tượng và tiếp tục nắm sâu hơn bản chất.
2. Vận dụng cặp phạm trù bản chất - hiện tượng để phân tích lối sống của
SVVN hiện nay.
Trước hết, chúng ta có thể khẳng định một điều rằng SV hiện nay rấ
t
năng động, sáng tạo và nhạy bén với cuộc sống. Nếu như trước đây, khi cuộc
sống đang còn khó khăn, chúng ta chỉ thấy một lớp SV học hành chăm chỉ cốt
sao cho sau này ra trường sẽ xin được một công việc vào biên chế trong Nhà
nước, từ đó cuộc sống cứ thế tiếp diễn. Nhưng ngày nay cơ chế thị trường mở
5
của, SV đã có điều kiện để phát triển khả năng sáng tạo do có đầy đủ thông
tin, một cuộc sống chất lượng tốt hơn và chủ động hơn trong việc lựa chọn
nghề nghiệp. Tất cả những yếu tố đó làm cho SV năng động hơn, ngày càng
chiếm lĩnh những lĩnh vực mới lạ. Vì thế mà bốn bạn trẻ: Trịnh Xuân H
ảo,
Phạm Thị Hoàng lam, Trịnh Minh Khôi và Lê Nguyễn Vũ Bình ( SV ĐH
GTVTTPHCM) đã có sự khởi đầu khá ngoạn mục: Khi đang là SV năm thứ 3,

địch cuộc thi sáng tạo ro bot Robocon 2002 tại Nhật - đã nhận học bổng du
học theo chương trình "300 tiến sĩ" của UBND TPHCM.
Thêm vào đó, hiện nay cứ mỗi dịp hè đến, phong trào "SV tình nguyện"
lại thêm sôi động trên các hè phố khi ngày thi ĐH mới bắt đầu hay việc những
SV tràn đến các vùng nông thôn xa xôi, hẻo lánh, đem đén ánh sáng văn minh
cho những đứa trẻ
nghèo đói và giúp đỡ bà con trong những công việc tưởng
chừng như giản dị nhưng lại có những ý nghĩa lớn lao về mặt tinh thần.
Hiện tượng bao hàm bản chất, hiện tượng không thoát ly khỏi bản chất
và do đó tất cả những hiện tượng trên đã phản ánh bản chất tốt đẹp của SV
hiện nay là sự kết hợp giữa những phẩm chất truyền th
ống và những đức tính
hiện đại.
Tuy nhiên cùng với sự xuất hiện của cơ chế thi trường và sự xâm nhập
của lối sống phương Tây, bên cạnh sự tiếp nhận những đức tính hiện đại tốt
đẹp, cần thiết đó thì không ít SV hiện nay cũng tiếp thu luôn cả những thói hư
tật xấu trong cơ chế mở cửa này.
Có thể kể ra nạn tiêu cực hi
ện nay đang nổi cộm trong giới SV đó là cờ
bạc, ma tuý.Cờ bạc đã là một tệ nạn lâu đời và SV hiện nay vẫn có một số
lượng không nhỏ tham gia nhất là những SV từ nông thôn ra thành phố trọ học
mà không có sự bảo ban của gia đình và do sự rủ rê, cám dỗ của người khác
đã dại dột sa lầy vào con đường này.Có những SV do mải mê cờ bạc nên sinh
7
ra học hành chểnh mảng và hậu quả là đã bị đuổi học trong khi đó bố mẹ ở
quê lại cứ nghĩ rằng giờ này ở thành phố con mình đang học hành chăm chỉ.
Nghiêm trọng hơn, trong những năm gần đây, tệ nạn hút ma tuý trong trường
học đã trở nên thịnh hành và để lại những hậu quả đau xót: tiền mất, tật mang,
họ
c hành giở dang…Một nguyên nhân của tệ nạn này là: nhiều SV không có

liệu chúng ta có nên cho rằng đó là những kẻ ngông cuồng, bất mãn Xã hội
như bề ngoài
đó không? Ở đây lật lại phạm trù bản chất hiện tượng, ta thấy
mặc dù có một số SV tham gia đua xe nhưng không phải tất cả đều làm vậy và
do đó hiện tượng này không phản ánh đúng đắn bản chất của mọi SV, có
chăng chỉ phản ánh bản chất của một số cá nhân mà thôi. Đúng như chúng ta
đã biết nhiều hiện tượng biểu hiện phiến di
ện, không phù hợp mà có khi còn
xuyên tạc bản chất nữa. Nhưng nếu để hiện tượng này phổ biến, lan tràn tất
yếu sẽ bộc lộ bản chất một cách đúng đắn, rõ nét. Chúng ta cần phân biệt rõ
ràng hiện tượng bản chất để tránh nhìn nhận sai lầm về SV, đồng thời các
công tác giáo dục SV sống theo lối sống giản dị mà lành mạnh, có ích.
Đi đôi với cơ chế thị trườ
ng còn có một tệ nạn phổ biến, luôn tồn tại
trong nhà trường đó là nạn quay cóp. Đây là vấn đề làm đau đầu các giảng
viên và chuyện tiêu cực này có thể được lý giải bằng những nguyên nhân sau:
chế độ thi cử, tuyển chọn chưa hợp lý, việc coi thi chưa nghiêm khắc dẫn đến
việc quan niệm "điểm cao là mình giỏi" nhưng không biết rằng điểm cao chỉ là
một biể
u hiện bản chất một con người giỏi thậm chí điểm giỏi cũng chẳng
phản ánh được gì cả ngoài nghệ thuật "copy". Quả thật, SV ngày nay rất linh
hoạt, năng động, sáng tạo và ngay cả trong lĩnh vực này cũng thế.Đối với
nhiều SV, quay cóp đã trở thành nghệ thuật. Không biết rằng khi quay cóp
như thế, người SV ấy có nghĩ đến một số SV khác chăm chỉ h
ọc hành nhưng
lại bị điểm kém hơn họ không? Còn về phía Xã hội, các bậc cha mẹ, nhà
trường phần lớn cũng lên án tệ nạn này nhưng cũng không ít người tỏ thái độ
9
thờ ơ, bàng quan, thậm chí có người cũng chẳng biết là có tồn tại tệ nạn
này.Chúng ta cần biết rằng, đây chỉ là một hiện tượng tức thời, không nên từ KẾT LUẬN
Vấn đề lối sống của SV hiện nay là một vấn đề dược nhiều người quan
tâm. Làm thế nào để phát huy tiềm năng nhân lực quý giá này để phục vụ cho
sự nghiệp đổi mới công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta? Để trả lời
câu hỏi này, nhất thiết chúng ta phải đi từ từ lối sống cách suy nghĩ của họ để
từ
đó loại bỏ những nhược điểm , phát huy những ưu điểm để SV Việt Nam
thực sự trở thành những công dân tốt, người chủ của đất nước. Nghĩa là chúng
ta phải ra sức khuyến khích sự năng động, sáng tạo, linh hoạt của SV trong
cuộc sống, sự đùm bọc, nhân ái của tuổi trẻ đồng thời loại bỏ, diệt trừ những
mầ
m mống xấu xa của chủ nghĩa thực dụng, của những tệ nạn xã hội trong đời
sống SVvốn được coi là trong sáng. SV là những người chủ tương lai của xã
hội, vì thế tất cả những SV như chúng ta hãy tự hào rằng mình là một phần
quan trọng không thể thiếu của xã hội và do vậy mà chúng ta cần phải thể
hiện như thế nào để xứng đáng với niềm tin c
ủa mọi người? Câu trả lời đơn
giản là chúng ta hãy thể hiện hết mình (hiện tượng) bằng những năng lực (bản
chất) của bản thân để góp phần xây dựng tổ quốc ngày càng giàu đẹp - văn
minh. 11

12