Đi u hòa ho t đ ngề ạ ộ
gene prokaryote ở
vi khu n và phage, ho t tính đóng mỞ ẩ ạ ở
gene th ng đ c đi u khi n qua phiênườ ượ ề ể
mã t ng h p các mRNA x y ra khi s nổ ợ ả ả
ph m c a gene đ c c n đ n.ẩ ủ ượ ầ ế
C ch phân t cho m i mô hình đi uơ ế ử ỗ ề
hòa hoàn toàn khác nhau, nh ng th ngư ườ
theo m t trong hai ki u chính: đi u hòaộ ể ề
âm tính và đi u hòa d ng tính.ề ươ
Trong h th ng đi u hòa âm tínhệ ố ề m tộ
protei c ch có m t trong t bào, ngănứ ế ặ ế
c n s phiên mã. Trong h th ng c mả ự ệ ố ả
ng đ c đi u hòa âm tính, protein cứ ượ ề ứ
ch ho t đ ng làm ngăn c n phiên mã.ế ạ ộ ả
Nhân t c m ng kìm hãm ch t c ch ,ố ả ứ ấ ứ ế
cho phép b t đ u phiên mã. Trong hắ ầ ệ
th ng cố ứ ch ,ế protein aporepressor
g nắ v iớ co-repressor t oạ ra ch tấ cứ
ch có ho t tính, làm ngăn c n phiên mã.ế ạ ả
Ng c l i trong h th ng đi u hòaượ ạ ệ ố ề
d ng tính (Hình 11.1B), s t ng h pươ ự ổ ợ
mRNA x y ra n u protein đi u hòa g nả ề ề ắ
vào m t vùng c a gene làm ho t hóaộ ủ ạ
phiên mã. Nh ng protein này đ c xemữ ượ
là nh ng nhân t ho t hóa phiên mã.ữ ố ạ
Đi u hòa âm tính và d ng tính khôngề ươ
lo i tr l n nhau. M t vài h th ng làạ ừ ẫ ộ ệ ố
c đi u hòa âm tính và d ng tính, sả ề ươ ử
d ng c 2 h th ng đi u hòa đ ph nụ ả ệ ố ề ể ả
ng v i các đi u ki n khác nhau trong tứ ớ ề ệ ế

operator, ngăn c n s kh i đ uả ự ở ầ phiên
mã mRNA nhờ RNA polymerase.
Ch tấ c mả ng (lactose)ứ kích thích sự
sinh t ng h p mRNA b ng cách k t h pổ ợ ằ ế ợ
và làm b t ho t ch t c ch . S có m tấ ạ ấ ứ ế ự ặ
c a ch t c m ng làm ch t c chủ ấ ả ứ ấ ứ ế
không g n vào operator, promotor choắ
phép kh i đ u t ng h p mRNA.ở ầ ổ ợ
Khi môi tr ngườ có lactose, lactose
đ cượ chuy nể vào tế bào nhờ
permease. Khi vào trong t bào m t sế ộ ố
lactose (liên k t b -1,4) đ c chuy nế ượ ể
thành allolactose (liên k tế b-1,6) nhờ
b-galactosidase. Allolactose là ch tấ
c m ng, nó g n vào protein kìm hãm,ả ứ ắ
gây bi n đ i c u hình t o ph c h pế ổ ấ ạ ứ ợ
allolactose-repressor. Ph c h p này m tứ ợ ấ
kh năng g n vào operator. Lúc nàyả ắ
operon m ra, RNA polymerase b t đ uở ắ ầ
phiên mã t gene c u trúc.ừ ấ
Khi môi tr ng không có lactose, proteinườ
c ch có ho t tính g n vào operator,ứ ế ạ ắ
làm sự phiên mã c aủ t tấ cả các
gene c uấ trúc c aủ operon lac b d ng.ị ừ
Sự đi uề hòa c aủ operon yêu c uầ
promotor n mằ ch ngồ lên m tộ ph nầ
ho c k sát bên promotor c a gene c uặ ề ủ ấ
trúc, vì nó g n v i ch t c ch ngăn c nắ ớ ấ ứ ế ả
phiên mã.
A B n đ c a operon lacả ồ ủ