Phát triển hiểu biết và ngôn
ngữ ở trẻ nhỏ

Các bậc cha mẹ đang nuôi con nhỏ dưới 1 tuổi cần nắm được những
bước phát triển ban đầu về hiểu biết và ngôn ngữ của con mình để có cách
chăm sóc, giúp trẻ phát triển tốt, phù hợp với lứa tuổi trong hai vấn đề quan
trọng này:
Sự phát triển hiểu biết của trẻ nhỏ
Thời kỳ mới sinh: Trẻ có thể nhìn mặt người xung quanh trong khoảng 25
cm; nhìn theo mặt người di chuyển chậm rãi. Trẻ có thể ngừng cử động chân tay
hoặc giật mình khi nghe tiếng động.
Đến 2 tháng tuổi: Trẻ có thể nhìn theo mặt người chuyển động xung quanh
lâu hơn; biết bắt chước theo cử động của mắt, miệng của người xung quanh; lắng
nghe tiếng người nói chuyện và có thể cử động thân hình theo tiếng nói đó.
Đến 4 tháng tuổi: Trẻ có thể nhìn theo người hoặc đồ vật ở xa; chú ý nhìn
và nhận biết người thân; quan tâm lắng nghe tiếng nói chuyện và có biểu hiện "ọ
ẹ" đáp lại lời nói của người chăm bẵm bé; phản xạ chính xác hướng về phía có
tiếng động.
Đến 6 tháng tuổi: Trẻ chú ý quan sát đồ vật và quang cảnh xung quanh
nhiều hơn; tìm cách với, nắm đồ vật hoặc đút vào mồm để "thử nghiệm".
Trẻ bắt đầu muốn tìm hiểu vật bị che khuất, biết phân biệt người lạ và
người quen; bắt đầu nhận thức về không gian ba chiều, nhìn theo vật rơi từ trên tay
xuống sàn.
Trẻ bắt đầu nhận biết được cử chỉ và giọng nói như ngừng làm động tác nào
đó khi bị ngăn cấm. Trẻ có thể ăn được đồ ăn nhão được bón bằng thìa.
Đến 9 tháng tuổi: Trẻ đã có thể chơi đùa, bò theo nhặt đồ bị rơi hoặc khóc
khi mẹ rời khỏi phòng; có thể tự cầm bánh trái, quả để ăn.
Đến 12 tháng tuổi: Trẻ có thể vỗ tay, bắt chước cử chỉ vẫy tay, chào, cộng
tác với người lớn khi mặc quần áo; thích tìm hiểu đồ vật xung quanh.
Để giúp trẻ nhỏ tăng cường phát triển sự hiểu biết trong giai đoạn này, các
bậc cha mẹ cần chú ý:

tã lót, tắm hàng ngày; cần nhớ trẻ nhỏ thường chú ý tới giọng nói thanh, âm độ cao
hoặc thấp.
Nếu bố mẹ hoặc người nuôi bé nói bằng nhiều giọng khác nhau tùy theo
tình huống có thể giúp bé học hỏi được ý nghĩa của cảm xúc trong việc truyền đạt
thông tin của người nói.
Tuy nhiên, cách nói bằng ngôn ngữ của trẻ con để nói chuyện với bé cần
giảm dần sau 6 tháng tuổi; tăng dần cách nói với trẻ đã lớn hoặc người lớn để bé
có thể phát triển tốt về ngôn ngữ trong thời kỳ sau đó.
- Từ 7 tháng đến 12 tháng tuổi:
1. Cần nói chuyện với bé bằng giọng đùa vui và lời nói phải có ý nghĩa,
phần nhiều là từ chỉ bố, mẹ hoặc người thường xuyên chăm sóc bé.
2. Dùng lời nói dạy hoặc bảo bé làm những điều đơn giản kèm theo cử chỉ
minh hoạ, giúp cho bé dễ hiểu hơn những điều mà người lớn muốn truyền đạt.
3. Bố mẹ không nhất thiết chỉ dạy hoặc bảo bé riêng từng từ một; cần nói
với bé những cụm từ mở rộng hơn để dạy bé hiểu được ý nghĩa của ngôn ngữ,
giúp bé phát triển ngôn ngữ nhanh hơn dù ngay lập tức bé không nói theo hết
được. Chẳng hạn bố mẹ có thể dạy bé nói "bố đến", "hoa đẹp", "ăn cơm", đèn
sáng"
4. Khi bé "bi bô" học nói, có thể không rõ hoặc ngọng nghịu, tuy bố mẹ
hoặc người chăm sóc bé có thể "phiên dịch" được; nhưng bố mẹ và người chăm
sóc phải nhắc lại chính xác theo âm chuẩn những từ mà bé muốn diễn đạt để bé
lấy đó làm khuôn mẫu, có thể phát âm chuẩn trong những lần sau.
5. Bố mẹ hoặc người chăm sóc cần nói với bé về những điều bé quan tâm
chú ý, giải thích ngắn gọn, dễ hiểu cho bé và theo dõi phản ứng của bé.
6. Việc sử dụng truyện tranh, tranh ảnh trong khi dạy nói cho bé cũng rất có
tác dụng tăng thêm lượng từ và kỹ năng hiểu ngôn ngữ của bé; đồng thời tạo lập
cho bé tính ham đọc sách sau này.

\