1
Modul 5: Các quá trình địa chất ngoại sinh
Bài 3: Thủy quyển
3.2.5. Trượt đất
ở nhiều nơi trên các sườn núi cao, sườn thung lũng, các bờ dốc của sông, hồ, bờ
biển và ở các hẻm núi đá hay bị trượt đổ, nhất là về mùa mưa. Nguyên nhân chủ yếu
gây ra hiện tượng trượt đất là do hoạt động của nước ngầm rửa trôi, làm suy yếu sự
liên kết giữa các khối đất đá trượt và thân sườn dốc. Hiện tượng trượt có thể xẩy ra
từ từ và lâu dài, nhưng cũng có thể xẩy ra trong giây lát và gây ra những hậu quả
nghiêm trọng.
Dựa theo tính chất và quy mô
người ta chia trượt đất thành ba loại:
Trượt chảy là những trượt đất
nhỏ, chỉ bao gồm một phần đất trên
mặt do đá bị phong hoá; khi bị ướt
đất này chảy từ từ xuống dưới.
Trượt đất là trường hợp những
khối đất đá lớn, có thể gồm nhiều
loại đá khác nhau từ trên sườn núi
trượt xuống.
Lở núi là trường hợp những khối
đất đá lớn đột ngột tách rời khỏi núi và đổ sập xuống. Lở núi đôi khi có quy mô
khổng lồ như vào năm 1911 ở Pamir có khối núi lở tới 7- 8 tỉ tấn, chặn ngang một
con sông tạo nên một hồ dài tới 80 km và một đập chắn cao 600m, dài 2km, đáy
rộng tới 5km.
Điển hình và phổ biến nhất trong ba loại trên là trượt đất, chúng đã gây rất
nhiều thiệt hại cả về kinh tế lẫn tính mạng con người. Trường hợp trượt đất điển
hình nhất như trên hình 1 Trên hình 18 mô tả một trường hợp trượt đất điển hình;
đường chấm chấm biểu diễn sườn
trước khi lở; sau khi lở vách có

12
11
11
11
11
11
11
11
10
10
10
10
10
10
8
8
8
8
7
7
7
9
9
9
9
9
9
C
C
C

trôi dần và dưới tác dụng của trọng lực nên khối đất đá ACEFB sẽ đứt rời ra và trượt
đi. Nhìn theo trắc đồ dọc đường đáy của khối đất đá trượt là một đường cong dạng
parabon (đường CEFB) giống như trắc diện cân bằng dọc của thời kỳ sông đứng tuổi.
Kết quả là khối đất đá ACEFB vỡ thành hàng loạt khối nhỏ với hàng loạt khe nứt toác
rồi sau đó lại khép lại nhanh chóng, cỏ cây sẽ mọc phủ lên.
Mặt khối đất đá nguyên thuỷ (AC) sau khi trượt sẽ nghiêng về phía bờ kéo theo
cây cối hoặc những công trình xây dựng cũng nghiêng theo. Về sau cây cối lại tiếp
tục phát triển cao lên; phần cây trước khi trượt vẫn nghiêng, còn phần mới mọc lại
hướng thẳng theo quy luật hướng dương và như vậy tạo thành khu vực cây nghiêng
ngả gọi là “rừng say”. Tại đây hiện tượng trượt có thể xẩy ra nhiều lần, quá trình
cây nghiêng lại lặp lại; trong trường hợp đó đếm các đợt cây ngả nghiêng ta biết
được số lần trượt đã xẩy ra.
Như vậy trượt đất phát sinh do nhiều nguyên nhân như cấu trúc địa chất của
vách, vách dốc đứng, điều kiện thoát nước ngầm, dao động của mực nước sông,
v.v , trong đó hoạt động của nước ngầm đống vai trò rất quan trọng. Do tác dụng
của nước ngầm, kéo theo sự mất vật chất ở trên tầng chứa nước cơ sở nên lực liên
kết giữa các lớp bị mất. Khi các lớp có độ dốc lớn thì do trọng lực mà các lớp phía
trên sẽ trượt và đổ về phía dưới.