B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC NGOI THNG
o0o
Công trình tham d Cuc thi
Sinh viên nghiên cu khoa hc Trng i hc Ngoi thng 2013
Tên công trình:
XÂY DNG MÔ HỊNH VN M DOANH NGHIP
CHO VIT NAM GIAI ON 2013 - 2020
Nhóm ngành: Kinh doanh vƠ qun lý 2 (KD2)
HƠ Ni, tháng 5 nm 2013 i
MC LC
MC LC i
DANH MC CÁC T VIT TT iii
DANH MC CÁC BNG BIU, HÌNH VÀ HP v
LI M U 1

3.1.3. Các dch v m to 64
3.2. Các điu kin trin khai thành công mô hình 72
3.2.1. Nhn thc ca các bên tham gia và các bên hu quan v mô hình 72
3.2.2. Khung pháp lý hoàn chnh v VUDN 73
3.2.3. C s h tng đng b 73
3.3. Các gii pháp trin khai thành công mô hình 74
3.3.1. Các gii pháp tng th 74
3.3.2. Các nhóm gii pháp cho tng đc đim ca mô hình 75
KT LUN 78
DANH MC TÀI LIU THAM KHO 80
PH LC 1: S KHÁC NHAU GIA ÀO TO, T VN VÀ HUN LUYN 88
PH LC 2: NHNG C IM CHUNG CA 49 VUDN HOT NG HIU QU
NHT HOA K 89
PH LC 3: CÁC DCH V M TO TI MT S VUDN  VIT NAM 91
PH LC 4: MÔ HỊNH M TO DOANH NGHIP TI VIN CÔNG NGH
MASSACHUSSETTS (MIT) 94
PH LC 5: KT QU KHO SÁT NHANH V NHN THC CA SINH VIểN I
VI MÔ HÌNH VUDN 95
PH LC 6: KT QU KHO SÁT MC TIÊU VÀ CHT LNG DCH V CA
VUDN (dƠnh cho vn m) 97 iii
DANH MC CÁC T VIT TT

DANH MC T VIT TT TING ANH
BIC
Batavia Industrial Centre
Trung tâm công nghip Batavia
CRC

Massachusetts Institute of Technology
Vin Công ngh Massachusetts
NBIA
National Business
IncubationAssociation
Hip hi m to doanh nghip
quc gia (Hoa K)
SBI
Software Business Incubator
Vn m doanh nghip phn
mm Quang Trung
TBI
Technology Business Incubator
Vn m doanh nghip công
ngh (đi hc nông lâm thành
ph H Chí Minh)
UKBI
United Kingdom Business Incubator
Vn m doanh nghip
Vng Quc Anh
UN
United Nations
Lip Hp Quc

iv
USAFA
United States Air Force Academy
Hc vin Không quân Hoa K
VCCI
Vietnam Chamber of Commerce and

Hình 1. 3: S tng tác gia các bên hu quan trong VUDN 17
Hình 1. 4: Quy trình tuyn chn, m to và tt nghip đn gin 18

Hình 2. 1: S lng VUDN trên th gii 24
Hình 2. 2: Mô hình hp tác công- t truyn thng 32
Hình 2. 3: Din tích (m2) các VUDN ti Hoa K 35
Hình 2. 4: Thng kê VUDN Hoa K đi vi cung cp mt s hot đng mng li c bn
37
Hình 2. 5: óng góp ca các yu t vn, lao đng và các yu t nng sut tng hp (TFP)
vƠo tng trng GDP thc t ca Vit Nam giai đon 1990-2010 40
Hình 2. 6: C cu doanh nghip phân theo khu vc kinh t 47
Hình 2. 7: ánh giá kh nng cung cp các dch v m to ti SBI (2013) 51 vi
DANH MC CÁC HP
Hp 1. 1: Các chng trình hun luyn tinh thn khi nghip ca Tina Seelig 19

Hp 2. 1: Quy trình m to ti vn m Alavanke (Florianopolis, Brazil) 25
Hp 2. 2: Mô hình MG50 (an Mch) 29
Hp 2. 3: Mt mô hình liên kt ni b ti MG50 31
Hp 2. 4: Trung tâm sáng to CoI (Hoa K) 33
1
LI M U

hóa, hin đi hóa đt nc, vic phát trin mô hình VUDN nhm thc hin các mc
tiêu phát trin khoa hc công ngh là mt trong nhng bc đi quan trng và cn
thit. Trên c s đó, nhóm đư tìm hiu vƠ đ xut đ tài nghiên cu khoa hc: ắXây
dng mô h̀nh vn m doanh nghip cho Vit Nam giai đon 2013- 2020”
2. Tng quan tình hình nghiên cu
Vi lch s phát trin hn 50 nm, mô hình VUDN lƠ đi tng nghiên cu
ca nhiu nhà kinh t, hoch đnh chính sách, các t chc phi li nhun,ầ  hu ht
các nc trên th gii bi nhng tác đng to ln v mt kinh t- xã hi mà mô hình
có th đem li. Tuy nhiên, nhng nghiên cu có tính lý lun cao và phân tích
chuyên sâu ch yu tp trung  các nc phát trin trong khi nghiên cu v VUDN
 các nc đang phát trin còn tng đi ít.
Tình hình nghiên cu ngoƠi nc: Nhiu nghiên cu đư đc thc hin nhm
đa ra các vn đ lý lun v VUDN, trong đó phi k đn cun ắVUDN có thc s
hu ích? Mt nghiên cu v nh hng ca vn m đi vi doanh nghip” ca
Ratinho (2011) là mt công trình có tính tng hp, khái quát và phân tích các lý
lun v VUDN ca nhiu nghiên cu trc đó. Cho đn nm 2009, các nghiên cu
v mô hình VUDN vn đc tin hành ch yu  các nc phát trin (Akcomak,
2009). Tuy nhiên, t nm 2010 tr li đơy, nhiu nghiên cu v mô hình VUDN 
các nc đang phát trin đư đc thc hin, đin hình là nghiên cu ca Dietrich và
nhóm tác gi (2010) v VUDN công ngh  Thái Lan (công trình: ắNhng nguyên
tc phát trin cho VUDN công ngh”) và nghiên cu chi tit ca infoDev
1

(2010b,c,d) v VUDN  3 nc đang phát trin: Brazil, Malaysia và Nam Phi.
V tình hình nghiên cu trong nc, s lng và cht lng các nghiên cu v
VUDN còn ít và s khai. H S Hùng (2010) đư trình bƠy khá chi tit, đy đ v

1
infoDev (Chng trình h tr công ngh thông tin và truyn thông toàn cu): chng trình do Ngơn hƠng
th gii và T chc tài chính quc t phi hp thc hin nhm khuyn khích đi mi, công ngh và doanh

tình hình nhn thc v VUDN ca sinh viên các trng đi hc bng bng hi.

4
- Phng pháp so sánh: Sau khi phơn tích đc đim các mô hình trên th gii,
nhóm nghiên cu đư so sánh các đc đim này vi thc trng phát trin ca mô hình
VUDN  Vit Nam, cng nh vi các đc đim kinh t - xã hi ca nc ta đ xác
đnh đc mt mô hình tng đi phù hp cho các VUDN  Vit Nam hc tp và
s dng.
5. Phm vi nghiên cu:
a. V phm vi không gian:
 tài nghiên cu các mô hình vn m doanh nghip tiêu biu trên th gii
và  Vit Nam.
b. V phm vi thi gian:
Giai đon 2010-2020 là thi k chin lc ca đt nc ta, trong đó tip tc
đy mnh công nghip hóa, hin đi hóa nhm hng ti mc tiêu đa nc ta c
bn tr thƠnh nc công nghip hin đi. Phm vi thi gian nƠy lƠ đ dƠi đ có th
xem xét, trin khai th nghim và nhân rng mô hình. Hn na, sau nm 2020,
nc ta c bn là mt nc công nghip, các hng đi mi cho phát trin khoa hc
công ngh; các điu kin kinh t - xã hi có nhiu khác bit, s có yêu cu ci tin
hoc tìm hiu các mô hình h tr doanh nghip khác.
Do vy, nhóm nghiên cu quyt đnh tp trung nghiên cu xây dng mt mô
hình vn m doanh nghip cho giai đon t nay đn nm 2020.
6. Kt cu ca đ tài
Không k li nói đu, kt lun, các danh mc, ph lc và tài liu tham kho, đ
tƠi đc chia thƠnh 3 chng:
Chng 1: Mt s vn đ lý lun v mô h̀nh vn m doanh nghip
Chng 2: Vn m doanh nghip- Kinh nghim quc t và thc trng mô
hình ti Vit Nam
Chng 3:  xut mô h̀nh vn m doanh nghip cho Vit Nam giai đon
2013- 2020


6
ra đi ca các hip hi nh NBIA li to đng lc lan ta và phát trin VUDN.
Theo c tính ca NBIA (2012), có khong 7000 vn m trên toƠn th gii,
trong đó hn 1250 vn m lƠ ca Hoa K.
T mt hin tng  Bc M, VUDN đư nhanh chóng lan ta ra các khu vc
khác. S ra đi ca T chc m to doanh nghip Vng quc Anh (UKBI) hay
các vn m  Liên bang Xô Vit c lƠ nhng bng chng v s đón đu trƠo lu
ca các quc gia phát trin  châu Âu. Ngày nay, hu ht các nc đang phát trin
cng đu dành s quan tâm nht đnh cho các VUDN bi nhn thy nhng đóng
góp ca chúng đi vi nn kinh t và cng đng.
Không ch phát trin v mt s lng, các VUDN cng không ngng thay đi và
hoàn thin v cht lng, tin đn ngày càng khác bit hóa và chuyên môn hóa sâu
hn:
Hình 1. 1: Quá trình phát trin khái nim VUDN

Ngun: Bizzotto (2003)
Thc hin mc tiêu tng cng mng li liên kt,  nhiu khu vc kinh t phát
trin đư hình thƠnh các cm m to nh  thung lng Silicon, New York- New
Jersey (Hoa K), Ottawa, Vancouver (Canada) (Lavrow & Sample, 2002).

7
1.1.2. Khái nim VUDN
Mc dù VUDN đư  giai đon tng đi chín mui trong thc tin vn hành
cng nh đư có nhiu công trình nghiên cu v loi hình doanh nghip này, vn
cha có mt đnh ngha thng nht nƠo đc đa ra v vn m (Ratinho 2011).
S đa dng trong các đnh ngha VUDN là kt qu ca nhiu công trình nghiên cu
tp trung vƠo các vn m khác nhau v mc tiêu, ngun lc và cách thc vn
hành (Khalid 2012).
Mt cách tng quát nht, VUDN có th hiu là mt mô hình theo đó mt ch th

nƠy có ngha lƠ, các hot đng ca VUDN mƠ chúng tôi hng ti trong nghiên cu
này s m rng ra t đim bt đu ca các Ủ tng kinh doanh, t quá trình thúc đy
quá trình nhn ra các vn đ và tìm kim nhu cu. Lý do ca vic la chn này s
đc c th hóa  phn 1.5 ậ Quy trình m to.
nh ngha nƠy v VUDN cng rt phù hp vi xu hng chung ca th gii.
Các quc gia hu ht tp trung xây dng các ắbách hóa tng hp” (one- stop shop
3
)
hn lƠ các VUDN hot đng riêng l, và trên thc t, trong các nghiên cu quc t
v VUDN, các loi hình t chc cng đc xem xét nghiên cu cng rt đa dng v
tên gi vƠ lnh vc hot đng, ví d nh: Trung tơm sáng to, công viên khoa hc,
VUDN chuyên bit,ầ ch không tách riêng hot đng m to.
1.2. Mc tiêu ca VUDN
VUDN bn thơn nó cng lƠ mt doanh nghip vì vy mc tiêu ca vn m-
cng ging nh mc tiêu ca bt k doanh nghip nào- do nhng nhà sáng lp, điu
hành, qun lỦ đt ra. Không có mt mc tiêu duy nht nào cho mi VUDN, tuy
nhiên Akcomak (2009) đư tng hp nhng mc tiêu chin lc ca phn ln VUDN
trên th gii nh sau:
Mt là, gim chi phí hot đng  giai đon đu và gim ri ro trong kinh doanh
bng cách cung cp mt môi trng an toàn cho các doanh nghip mi thành lp.
Hu ht các vn m cung cp dch v h tr v mt qun lý và qun tr cng nh
c s vt cht cho các khách hàng. Mt mt, các vn m cung cp c s h tng
giá r cho doanh nghip; mt khác và quan trng hn, vn mg cung cp các

3
One- stop shop: ca hàng cung cp mi sn phm khách hàng cn

9
dch v m to nhm giúp cho các doanh nghip vt qua nhng khó khn ban
đu ca quá trình kinh doanh nh thiu vn, khó tip cn thông tin, thiu kinh

mt quc gia khi lc lng nghiên cu ri b lnh vc khoa hc đ hot đng trong
nhng lnh vc phi khoa hc vi li nhun cao hn. VUDN là gii pháp đư đc
nhiu quc gia áp dng đ gii quyt vn đ này, ví d Trung Quc đư thƠnh lp
ắVin cách tân cho các hc gi hi hng” nhm thu hút nhng nhà nghiên cu và
hc sinh t nc ngoài v nc, hay Liên bang Xô Vit c đư thƠnh lp các ắcông
viên công ngh” ni các nhƠ khoa hc đc tr công xng đáng cho nhng nghiên
cu ca h.
1.3 Phân loi VUDN:
a. Theo mô hình t chc và hot đng:
Tính ti nay, trên th gii đư xut hin ba mô hình VUDN: mô hình  th h th
nht (1
st
generation), th hai (2
nd
generation) và th ba (3
rd
generation).
Theo Stefanović vƠ các tác gi (2008), mô hình VUDN th h đu tiên thng
chú trng phát trin các cung cp v c s h tng k thut, các khu vn phòng,
phòng làm vic, phòng thí nghim. Nhng VUDN nƠy thng đc đt gn các
vin nghiên cu hay các đi hc k thut vƠ đc h tr tài chính ch yu bi chính
ph hoc chính quyn đa phng.
in hình ca VUDN th h đu tiên là các liên kt VUDN ậ đi hc. Theo đó,
các trng đi hc s cung cp cho các VUDN tài nguyên công ngh, kin thc, kt
qu nghiên cu khoa hc, cng nh lƠ các h tr thêm đ thng mi hóa sn phm
ca các doanh nghip trong vn m. Nghiên cu ca nhóm Stefanović (2008)
cng ch ra rng: các VUDN công ngh, hoc các VUDN có đnh hng đi mi
sáng to, da trên các nghiên cu khoa hc thì thng u tiên liên kt mnh m vi
các vin nghiên cu trên c s các ngun cung Ủ tng cho các VUDN công ngh
thng là các sinh viên, nghiên cu sinh hoc ging viên, nhng ngi đư có nn

đin hình tiêu biu cho mô hình th h th ba. Các VUDN này cung cp các dch v
h tr đy đ cho mt công ty tri thc; cng nh lp nên các liên kt vi các bên

12
khác nh trng đi hc, vin nghiên cu, qu đu t vƠ c các công ty liên doanh
quc t (Stefanović vƠ các tác gi, 2008),. Các mng li VUDN ca InWent
4
,
InfoDev, UKBI, NBIA là mt đin hình trong th h nƠy. ó lƠ mt mng li các
VUDN trong cùng mt vùng hoc mt quc gia hoc có hot đng chung trong mt
lnh vc/ ngành ngh hoc đc mt t chc ln bo tr. Th mnh ca VUDN th
h th ba là s chia s tài nguyên và tri thc, và da trên các liên kt cng nh s
kt hp trong nghiên cu cng nh c ch phát trin các doanh nghip.
Nh vy, các mô hình VUDN đư có s phát trin và hoàn thin theo thi gian:
bt đu t s tp trung vƠo các c s h tng đn các VUDN tp trung vƠo các lnh
vc/ các dch v nht đnh.
b. Theo đa đim đt VUDN:, Có th phân các VUDN theo không gian thành 4
loi, đó là: các VUDN  thành th, ngoi ô, nông thôn và  các khu công nghip,
đc khu kinh t.
c. Theo mc tiêu li nhun: VUDN đc chia thành hai loi:
- Hot đng vì li nhun: Thng là các VUDN đc xây dng bi các công ty,
tp đoƠn ln trên th gii, nhm tng cng các hot đng nghiên cu và phát trin
ca công ty và thu li nhun.
- Hot đng phi li nhun: Có th lƠ các VUDN đc bo tr bi chính ph,
trng đi hc- vin nghiên cu, chính quyn đa phng hoc các t chc phi
chính ph, mc đích chính không phi là thu li li nhun.
d. Theo lnh vc tp trung:
- VUDN truyn thng
- VUDN hn hp


đng, lnh vc. Các hi tho chuyên đ, k hc, khóa đƠo to ngn hn và dài hn
ca vn m giúp gii quyt nhng khó khn ban đu ca doanh nghip tr v
thiu kin thc nn tng và kinh nghim thc t.

14
T vn là mt trong nhng dch v đc đánh giá cao nht ca VUDN
(VentureAhead, 2003). ụ tng c bn ca chng trình t vn là s dng đi ng
chuyên gia là nhng ngi có kinh nghim và có thành công nht đnh trong tng
lnh vc đ đa ra cho doanh nghip nhng li khuyên và s h tr mt cách
thng xuyên (Kumar & Kumar, 1997). Doanh nghip có th nhn đc h tr t
vn v lut, tài chính, k toán, qun lý, qun tr, marketing,ầ t các chuyên gia t
vn, nhng doanh nhân có kinh nghim hoc đi ng ging viên t các trng đi
hc.
Các hình thc t vn bao gm:
- Mt chuyên gia t vn- mt doanh nghip
- Mt t chuyên gia t vn (3- 5 thành viên)- mt doanh nghip
- Kt hp hai hình thc
Hun luyn lƠ chng trình h tr cá nhân phù hp vi tng doanh nghip
nhm ti u hóa vic giúp doanh nghip nâng cao các kin thc và k nng cn
thit cho vic qun lý, vn hành và phát trin (Barrow, 2001; Knopp, 2007).
Theo Landsberg (1997), hun luyn (trong VUDN)“không ch bao gm vic đa
ra các phn hi mà còn s dng nhng k thut khác nh khuyn khích, hi đáp,
ch đng điu chnh cách thc qun lý cho phù hp vi mc đ sn sàng ca ngi
đc hun luyn đ thc thi mt nhim v c th. Nó da trên vic giúp đ ngi
đc hun luyn thông qua tng tác hiu qu ch không phi lung thông tin mt
chiu gm nhng li ch dn và giáo hun”
Theo (Bizzotto, 2003), vic tng cng s tng tác gia doanh nghip vƠ đi
ng qun lỦ cng nh các chuyên gia ca vn m, quá trình hun luyn hng
đn thc hin các nhim v:
- Giúp đ các doanh nghip xây dng mc tiêu c th, t chc thc hin mc tiêu

16
theo dõi và liên lc cht ch vi các doanh nghip c khi doanh nghip đư ri khi
vn m không ch vi t cách nh ắdch v hu mưi”, mƠ quan trng hn, nó
giúp nâng cao m rng và nâng cao hiu qu ca mng li kt ni.
S lng và tm quan trng ca các dch v có s khác nhau gia các vn m
ph thuc vào mc tiêu, mô hình t chc, lnh vc hot đng và kh nng đáp ng.
1.5. Quy tr̀nh m to
Trong phn này, nghiên cu s trình bày lý thuyt chung v mô hình VUDN,
miêu t các yu t đu vƠo, đu ra cng nh lƠ quá trình t chc và vn hƠnh c bn
ca mô hình VUDN. Các phân tích mt s ví d v mi liên h gia các bên trong
mô hình VUDN nhm c th hóa các bc trong quy trình m to s đc trình
bày  chng 2, mc 2.1.
Hình 1. 2: Quy trình m to mt VUDN đin hình

Ngun: Rice & Matthews (1995)
u vào ca quy trình m to bao gm:
- Doanh nghip: gm các DNNVV mi thành lp trong vòng 1- 2 nm, doanh
nghip khi s, doanh nghip  giai đon suy thoái đòi hi tái c cu (Lavrow &
Sample, 2000) hoc các d án thành lp doanh nghip, các Ủ tng có kh nng
kinh doanh,ầ

17
- Qu đu t mo him: gm nhng ngun vn đu t thông qua góp vn c phn
vào các công ty  giai đon đu thành lp. Các công ty nhn đu t thng s hu
công ngh mi hoc hot đng trong lnh vc kinh doanh công nghê cao.
- Các nhà tài tr: gm nhng nhà tài tr khu vc công vƠ t nhơn nhm nhng
mc tiêu khác nhau:
Nhà tài tr
Mc tiêu
Trng đi hc khi


Ngun: H S Hùng (2010)
a. Ý tng kinh doanh tim nng:
Theo Kuratko và Hodgetts (2008), yu t đu tiên và là nn tng ca mt quy
trình m to doanh nghip lƠ các Ủ tng kinh doanh tim nng. Tuy nhiên, các Ủ
tng không ch xut hin mt cách t nhiên mà cng cn có s thúc đy tinh thn
khi nghip trong xã hi theo mt quy trình khoa hc. Do vy, vn đ mà các mô
hình VUDN cn quan tơm đu tiên, đó lƠ quá trình to nên tinh thn khi nghip và
các Ủ tng kinh doanh.
Các c hi kinh doanh xut phát t các vn đ tn ti trong cuc sng. Các sn
phm đc phát trin nhm mc đích gii quyt chúng, tha mãn nhu cu ca ngi
s dng. Ch khi nƠo con ngi nhn ra các vn đ và có mong mun tìm ra bin
pháp đ khc phc thì các Ủ tng mi đc hình thành. Các VUDN vì vy mà
không th ch đi các khách hƠng có Ủ tng kinh doanh tim nng đn vi mình,
mà cn to đng lc thúc đy chúng ny n. Khi mt s lng ln các Ủ tng đc
hình thành, VUDN s có th la chn các Ủ tng tt nht.