Nhiếp ảnh nghiệp dư và nhiếp ảnh chuyên nghiệp

Thuở bình minh của nhiếp ảnh, thời Phương pháp Đaghe (1839), xu
ất
hiện đầu tiên là những người chơi ảnh nghiệp dư. Số lượng nhiề
u vô
kể. Dần dần, số lượng người chụp ảnh tách ra làm hai: s
ố đông vẫn giữ
thú vui chụp ảnh nghiệp dư, từ số đông này có số ít người cần mẫn t
ìm
tòi và dấn sâu để trở thành nhà tài tử; số ít hơn chuyển hẳn làm ngh
ề,
nghề kinh doanh và trở thành nhà chuyên nghiệp.
Gần 170 năm qua đi, nhiếp ảnh nghiệp dư/tài tử và nhiếp ảnh chuy
ên
nghiệp đã tr
ải qua nhiều chuyển biến, tích tụ nhiều tri thức. Chúng tôi
hy v
ọng cung cấp cho bạn đọc một số hiểu biết mang tính khái quát về
vấn đề này.

1. Nhiếp ảnh nghiệp dư. Thời nào c
ũng chiếm số đông nhất trong
những người chụp ảnh. Đường vào thú chơi
ảnh đủ kiểu : tự học hoặc
qua trường lớp, làm thử nghiệm, … Gồm đủ giai tầng xã h
ội, đủ lứa
tuổi, đủ nghề nghiệp và học vấn. Do đó, ảnh chụp được có vô v
àn hoàn
cảnh và sắc thái: chụp trong nhà, ngoài trời, trong rừng, tr
ên núi cao,

hiếm. Có người mở đường sáng lập ra cả một đoàn th
ể mang phong
cách tài tử (như Stieglitz và Alsen Adams thành l
ập Nhóm Ly khai với
ảnh hưởng của hội họa và Nhóm f64. Lang Tịnh Sơn, H
ồng Kông chủ
xướng “ảnh trung hữu họa hữu thi”). Ở nước ta, V
õ An Ninh sáng tác
thành công đề tài sơn thủy hữu tình, Phạm Văn Mùi v
ới những tác
phẩm sắc độ nhẹ/sắc độ nặng, Đỗ Huân-nhà nhiếp ảnh Hà N
ội học,
Nguyễn Cao Đàm và Trần Cao Lĩnh mở đường riêng truy
ền bá tri thức
nghệ thuật ảnh, Ngô Đình Cường-một trong những ngư
ời phát lộ nét
đẹp miền cát vàng Mũi Né, … thuộc lớp trước có thể xếp v
ào hàng tài
tử. Bởi vì bản thân họ vốn là công chức, doanh nhân, thậm chí l
à quan
chức ngành ảnh công quyền, nhưng thành tựu nghệ thuật đạt được l
à
trên lĩnh vực sáng tác ảnh, việc làm ngoài giờ!

Chỗ giống nhau của các nhà nhiếp ảnh nghiệp dư, tài tử là đã có m
ột
nghề kiếm sống nay lấy sáng tác ảnh làm công việc tay trái; l
àm thú vui
giải trí; chủ động chọn đề tài và có th
ời gian để theo đuổi, chụp đi chụp

đam mê nghệ thuật.

2. Nhiếp ảnh chuyên nghiệp. Ra đời rất sớm. Ngay trong tốp đầu v
à
tồn tại đến tận ngày nay là : những ngư
ời dạy nghề nhiếp ảnh, thợ đứng
máy chụp salông, thợ chụp trong các doanh nghiệp, ngư
ời thiết kế kỹ
thuật sản xuất vật liệu nhiếp ảnh.

Người dạy nghề phải có chuyên môn nhiếp ảnh và chuy
ên môn sư
phạm, cập nhật kinh nghiệm và hiểu biết thiết bị mới nhất, ch
ương
trình từ phổ cập đến nâng cao.

Thợ đứng máy chụp salông tinh thông dây chuyền làm ảnh, nh
ưng tài
nghệ hàng đầu là tạo nên dòng ảnh chân dung, hoàn t
ất nghệ thuật ảnh
chân dung NGƯỜI lịch sử và xã hội; làm nên thương hiệu xư
ởng ảnh
của mình khiến văn nghệ sĩ, nhà chính trị, nguyên th
ủ quốc gia phải
tìm đến để ngồi trước ống kính của anh ta và lấy làm vinh dự (nh
ư
trư
ờng hợp của Karsh ở Cananda). Thợ đứng máy ít chủ động, chiều ý
chủ và khách hàng.


g năm
1880, ngành s
ản xuất vật liệu bán ra phim nhựa cuộn. Phải đến giai
đoạn 1915-1920, nhiếp ảnh chuyên nghi
ệp mới phát triển hiện đại cho
đến ngày nay. Là nhờ sản xuất đư
ợc máy ảnh xách tay chụp bằng phim
chụp nhựa cuộn thuận lợi cho việc chụp phóng sự, trong chi
ến tranh
thế giới lần thứ nhất và cùng v
ới một nền mỹ học mới, một nền nhiếp
ảnh xã hội hóa cao mở đầu từ các nhà nhiếp ảnh nước Nga xôviết.

Đội ngũ phóng viên ảnh hình thành kh
ắp các châu lục, mang đến cho
nhiếp ảnh chuyên nghiệp phát triển cả về số lượng và chất lư
ợng. Có
phóng viên trong các hãng thông tấn, tòa soạn báo công quyền hoặc t
ư
nhân, phóng viên tự tập hợp trong các nhóm, phóng viên ho
ạt động tự
do.

Đặc thù của thứ chuyên nghiệp này từ đấy đến nay là s
ự gắn bó mật
thiết với đời sống xã hội con người, trước hết là nh
ững sự kiện thời
sự, làm cho con người trên hành tinh chúng ta như s
ống chung
trong một “ngôi làng toàn cầu”.

êm, Văn Phú,
V
ũ Năng An, Đinh Đăng Định, Nguyễn Tiến Lợi, Triệu Đại, Nguyễn
Đình Ưu, … Thế hệ ảnh chuyên nghiệp II v
ới Vũ Ba, Đinh Ngọc
Thông, Mai Nam, Văn Bảo, Phạm Tuệ, Trịnh Hải, B
ùi Á, Võ An
Khánh, Lê Minh Trường, Đào Văn Trình,… Thế hệ chuyên nghi
ệp III
với Đinh Quang Thành, Minh Đạo, Đoàn Công Tính, H
ứa Kiểm,
Dương Thanh Phong, Nguyễn Đặng, Lâm Tấn Tài, … Ti
ếp đến thế hệ
chuyên nghiệp IV ngày hôm nay.

Đặc tính chung của giới nhiếp ảnh chuyên nghiệp này là kết hợp đư
ợc
tính chiến đấu với tính trữ tình của nghệ thuật nhiếp ảnh hiện đại.

Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam tiếp bước mô hình Nhiếp ảnh Đo
àn
(Việt Bắc, năm 1948) ra đời trong thời Miền Bắc tiến hành Cách mạn
g
(qúa độ) tiến lên chủ nghĩa xã hội và đương đ
ầu với chiến tranh xâm
lư
ợc của đế quốc Mỹ, thật đúng lúc để phát triển một nghệ thuật nhiếp
ảnh vừa cách mạng sắc bén vừa trữ tình đậm đà b
ản sắc dân tộc. Chúng
ta hình thành được một thế hệ tài tử, nghệ sĩ nh


chuyên nghiệp trong danh xưng bạn bè đ
ặt “Nhiệm Sapa”, “Nhiệm
panorama”. NS-bác sĩ Đoàn Hồng từ chụp nghiệp dư đến chụp chuy
ên
sâu về Sếu đầu đỏ, trình độ nghệ thuật nghiêng ngửa với
các phóng
viên chuyên nghiệp Bùi Bé Tư và Minh Lộc.Và còn nhiều tác giả
khác.
Có điều kiện, chúng ta lý giải vào tư duy sáng tác của từng tác giả n
ày,
sẽ được những nhận xét rất thú vị. Họ gặp nhau ở trình đ
ộ cao về ngôn
ngữ nghệ thuật với trách nhiệm gắn bó vào hiện thực xã hội của ngư
ời
công dân-nghệ sĩ thời đại.

Công lao của nhiếp ảnh chuyên nghiệp rất rõ : là một bộ phận l
àm nên
lịch sử nghệ thuật nhiếp ảnh, nhưng lớn hơn nữa là làm nên bộ sử thi -
nhìn thấy được- của nhân loại và mỗi dân tộc.

Bên cạnh tác phẩm, xem xét vào công tác sư ph
ạm nhiếp ảnh, công tác
lý luận nhiếp ảnh và công tác quản lý ngành ngh
ề, cũng xuất hiện vấn
đề nghiệp dư và chuyên nghiệp. Chuyên nghiệp l
à phong cách khoa
học, bảo trọng thế giới quan chính thống, chống lại tác phong tùy tiện.