nghiªn cøu - trao ®æi
58 t¹p chÝ luËt häc sè
1/2010
TS. NguyÔn ViÕt Tý *
1. Sơ lược về mua bán hàng hoá giao sau
Mua bán hàng hoá giao sau được hình
thành và phát triển từ hoạt động mua bán
hàng hoá nông sản của các nước có nền nông
nghiệp phát triển. Xuất phát từ đặc tính của
sản xuất nông nghiệp là tính thời vụ, tình
trạng cung vượt quá cầu khi thu hoạch, “được
mùa lại rớt giá” làm cho người sản xuất nông
sản gặp nhiều khó khăn, còn đối với người sử
dụng nông sản làm nguyên liệu cho hoạt động
sản xuất của mình (người mua) thì việc không
ổn định nguyên liệu cũng là rủi ro mà họ
thường gặp. Đó là lí do ban đầu xuất hiện
hình thức mua bán hàng hoá giao sau. Về sau,
khi các nhà đầu tư nhìn nhận tham gia vào
việc mua bán hàng hoá giao sau có thể thu
được những khoản lợi nhuận nhất định, mặc
dù không có nhu cầu đối với hàng hoá nhưng
họ vẫn tham gia vào quá trình này, điều đó

những rủi ro cho người mua cũng như người
bán trong kinh doanh nói chung và trong
mua bán hàng hoá nói riêng.
Ở Việt Nam, với tư cách là giao dịch mang
tính kinh doanh, mua bán hàng hoá giao sau
đang ở trong tình trạng “thai nghén”, có chăng
trên thực tế chỉ mới giao dịch dưới hình thức
giao dịch hàng hoá triển hạn.
* Giảng viên chính Khoa pháp luật kinh tế
Trường Đại học Luật Hà Nội nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 1/2010 59

2. Quan nim v th trng hng hoỏ
giao sau
Th trng hng hoỏ giao sau l th trng
giao dch, kớ kt cỏc hp ng mua bỏn hng
hoỏ. Vic giao hng v nhn tin c din
ra vo ngy n nh trong tng lai.
(1)

Nh vy, th trng hng hoỏ giao sau l
th trng m ú din ra cỏc hot ng
mua bỏn hng hoỏ giao sau, tc l loi hỡnh
th trng m ú ngi ta buụn bỏn, trao
i vi nhau khụng phi l cỏc hng hoỏ, sn
phm trc tip giao ngay m thụng qua cỏc
hp ng cam kt mua bỏn, cũn vic giao

rng buc ngi bỏn vi ngi mua trong
hp ng. Ngoi ra, cỏch thc thc hin cỏc
giao dch trờn th trng mua bỏn hng hoỏ
giao sau cng cú nhng c thự ca nú. C
th, khi giao kt hp ng cỏc bờn ch yu
tp trung tho thun v giỏ c v kỡ hn, cũn
cỏc iu khon khỏc thng ó c chun
hoỏ; cỏc bờn trao i vi nhau khụng phi l
hng hoỏ, sn phm trc tip giao ngay m
thụng qua cỏc hp ng cam kt mua bỏn,
cũn vic giao hng v nhn tin c thc
hin trong tng lai.
Tng ng vi mi hỡnh thc giao dch
ca hot ng mua bỏn hng hoỏ giao sau,
th trng hng hoỏ giao sau cú th c
chia ra: th trng trin hn, th trng kỡ
hn v th trng t chn.
Th trng trin hn l th trng m
ú ngi ta mua bỏn cỏc hp ng hng n
- loi hp ng quy nh vic giao hng
nụng sn vo thi im c th trong tng
lai vi s lng, phm cp, giỏ ó c
xỏc nh trc. Th trng trin hn tn ti
v khụng ngng phỏt trin mt cỏch hon
thin t vic tiờu chun hoỏ cỏc cam kt, cỏc
hp ng n vic hỡnh thnh c ch hp lớ
bo m vic thc hin ngha v ca cỏc
bờn trong hp ng, t vic giao dch mt
cỏch t phỏt, khụng tp trung n vic hỡnh


cỏch cú t chc. Ti s giao dch, ngi giao
dch khụng ch mua bỏn cỏc hp ng ln
u tiờn c mi cho m cũn mua i, bỏn
li cỏc hp ng ó c bỏn, mua. Ton b
cỏc loi hỡnh giao dch mua i bỏn li ny
to nờn khung cnh nhn nhp v c gi l
giao dch th cp. Cỏc giao dch th cp t
ra khỏ hp dn, chim phn ln trong cỏc
phiờn giao dch ti s, lm cho s hp ng
kỡ hn c trao i khụng ngng tng lờn
qua cỏc nm ti s giao dch. Sau khi hp
ng c kớ kt, tho thun, mi bờn tham
gia ca hp ng cú ngha v chun b thc
hin ni dung cam kt ca hp ng vo mt
ngy trong tng lai. Chng loi hng hoỏ
c mua bỏn trờn th trng ny khụng ch
l nụng sn m cũn l cỏc cụng c ti chớnh.
Ngi tham gia vo th trng ny khụng
ch l ngi sn xut hng hoỏ nụng sn m
cũn bao gm cỏc t chc ti chớnh ln nh
ngõn hng, bo him, cụng ti u t, qu
Th trng t chn l th trng din ra
cỏc giao dch hp ng t chn. Th trng
t chn xut hin nhm gii quyt mt vn
thng xy ra trong thc t, ú l nhng
bin ng ca giỏ th trng gõy thit hi
cho ngi bỏn hoc ngi mua ó s hu
hp ng. khc phc thit hi, ngi bỏn
hoc ngi mua tham gia vo th trng t
chn, ni din ra cỏc giao dch quyn chn.

Phi cú s lng ln cỏc bờn tham gia th
trng nhng khụng cú bờn no cú kh nng
n nh giỏ; 2) Cỏc hp ng phi c
chun hoỏ, chun hoỏ i vi cht lng v
s lng, thi hn v cỏc iu khon khỏc;
3) Phi cú s qun lớ nghiờm ngt v cht
lng hng hoỏ; 4) Phi cú th trng giao
ngay c t chc tt vi vic phõn phỏt
mt cỏch nhanh chúng v chớnh xỏc cỏc
thụng tin v giỏ c, v khi lng hng hoỏ;
5) Phi cú phũng thanh toỏn bự tr cú hiu
qu v cú nng lc qun lớ ri ro vi i
tỏc v thc hin vic thanh toỏn.
(2)

Th trng ngoi s giao dch: Cựng vi
cỏc giao dch c tin hnh ti s cũn cú
cỏc giao dch khỏc ngoi s m ch yu l
nhng giao dch trin hn. Th trng hng
hoỏ giao sau ngoi s giao dch gm cú th
trng t chn ngoi s v th trng trin
hn ngoi s. u im ca th trng ny l
tớnh linh ng, d dng iu chnh li ớch
theo yờu cu c th ca cỏc bờn trong hp
ng. Th trng ny l th trng t nhõn,
trong ú khụng cú cụng chỳng hoc nh u
t khỏc, k c nhng ngi cnh tranh v
mi hot ng giao dch khụng b rng buc
vo cỏc quy nh phỏp lut, mc dự õy
cng tn ti cỏc quy tc mang tớnh lng thin

s phỏt trin trỡnh cao ca th trng trin
hn. S phỏt trin ú th hin ch th trng
kỡ hn l th trng cú t chc cht ch. Cỏc
giao dch hp ng trong th trng kỡ hn
ch c thc hin ti a im duy nht l nghiên cứu - trao đổi
62 tạp chí luật học số
1/2010
s giao dch hng hoỏ kỡ hn. Hỡnh thc giao
dch trong th trng kỡ hn thụng qua s
giao dch ny c gi l hỡnh thc mua bỏn
hng hoỏ qua s giao dch hng hoỏ.
Mua bỏn hng hoỏ qua s giao dch hng
hoỏ l giao dch mua bỏn hng hoỏ, theo ú
cỏc bờn tho thun thc hin vic mua bỏn
lng nht nh ca loi hng hoỏ nht nh
qua s giao dch hng hoỏ theo nhng tiờu
chun ca s giao dch hng hoỏ vi giỏ c
tho thun ti thi im giao kt hp ng
v thi gian giao hng c xỏc nh ti mt
thi im trong tng lai.
(3)

T khỏi nim trờn cú th thy vic mua
bỏn hng hoỏ qua s giao dch hng hoỏ cú
nhng du hiu riờng bit. ú l:
Th nht, ch th hot ng mua bỏn
hng hoỏ qua s giao dch hng hoỏ gm cỏc

Bờn cnh ba ch th chớnh ny, trong
mua bỏn hng hoỏ thụng qua s giao dch
hng hoỏ cũn cú mt s ch th khỏc, ú l
cỏc nh t vn thc hin vic phõn tớch th
trng, lp bỏo cỏo, cho ý kin t vn hoc
a ra cỏc xut v vic mua bỏn hp ng
kỡ hn cho mt ngi no ú v thu phớ; cỏc
i lớ giao dch c cp phộp lm i lớ cho
cụng ti mụi gii hng hoỏ giao sau trong vic
mụi gii cỏc lnh mua bỏn t khỏch hng
Th hai, vic mua bỏn hng hoỏ c
thc hin ti s giao dch hng hoỏ. S giao
dch hng hoỏ l t chc c thnh lp
cung cp cỏc tin ớch cho vic tin hnh cỏc
giao dch kỡ hn, quyn chn v mt s giao
dch giao sau khỏc. V mụ hỡnh, s giao dch
hng hoỏ thng c t chc di hỡnh
thc doanh nghip cỏc nc phỏt trin v
vic thnh lp cỏc s giao dch cỏc nc
ny hon ton theo nhu cu th trng.
Trong khi ú, mt s nc ang phỏt trin
(Trung Quc, Thỏi Lan), s giao dch thng
l t chc cú t cỏch phỏp nhõn c qun
lớ, iu hnh bi nh nc. nghiªn cøu - trao ®æi
t¹p chÝ luËt häc sè 1/2010 63

Mua bán hàng hoá qua sở giao dịch các

bên nào chi phối được thị trường. Điều này
được hiểu là nếu giá cả của loại hàng hoá đó
chỉ do một người ấn định thì không còn sự
biến động tự phát về giá, do đó cũng không
còn nhu cầu về thị trường các hợp đồng kì
hạn hoặc quyền chọn.
Thứ tư, hoạt động mua bán hàng hoá qua
sở giao dịch hàng hoá thông thường được
thực hiện bằng hai loại hợp đồng cơ bản:
hợp đồng kì hạn và hợp đồng quyền chọn.
Thứ năm, hoạt động mua bán hàng hoá
thông qua sở giao dịch hàng hoá mang tính
đầu cơ nhằm mục đích sinh lợi, cho phép các
bên tự phòng ngừa rủi ro bằng những hợp
đồng kì hạn.
Thứ sáu, hoạt động mua bán hàng hoá
qua sở giao dịch hàng hoá phản ánh biến
động của quan hệ cung cầu, sự thay đổi giá
cả trên thị trường. Các thông tin từ hoạt động
này tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà kinh
doanh tham khảo khi giao dịch, kí kết hợp
đồng. Nó phản ánh được sự biến động của
nền kinh tế và góp phần ổn định giá cả, giúp
các nhà sản xuất, kinh doanh khi ra các
quyết định đầu tư dưới hình thức giao kết
các hợp đồng kì hạn.
3.2. Khái niệm mua bán hàng hoá thông
qua sở giao dịch hàng hoá theo pháp luật
thương mại Việt Nam
Giống như luật về mua bán hàng hoá

ng thng mi l hot ng nhm mc
ớch sinh li, bao gm mua bỏn hng hoỏ,
cung ng dch v, u t, xỳc tin thng mi
v cỏc hot ng nhm sinh li khỏc. Nh
vy, mua bỏn hng hoỏ qua s giao dch hng
hoỏ l hot ng nhm mc ớch sinh li, hay
núi cỏch khỏc l hot ng kinh doanh nhm
tỡm kim li nhun ca cỏc ch th khi tham
gia vo quan h thng mi ny.
Th hai, tho thun mua bỏn mt lng
hng hoỏ nht nh ca cỏc bờn phi c
thc hin thụng qua ch th th ba l s giao
dch hng hoỏ v phi tuõn th cỏc iu kin
c th do s giao dch t ra. õy l im
khỏc bit c bn ca hot ng mua bỏn
hng hoỏ thụng qua s giao dch hng hoỏ
vi hot ng mua bỏn hng hoỏ thụng
thng v hot ng mua bỏn hng hoỏ giao
sau trờn th trng ngoi s. Trong hot
ng mua bỏn hng hoỏ thụng thng, cỏc
bờn trc tip tho thun vi nhau v giỏ c,
s lng, phm cp hng hoỏ, thi hn giao
nhn m khụng cn phi thụng qua ch th
trung gian no. Hay ti th trng hng hoỏ
giao sau ngoi s, cỏc bờn cú th ch ng
tho thun vi nhau vic mua, bỏn mt
lng hng hoỏ nht nh vi cỏc iu khon
v cht lng, giỏ c v thi im giao hng
trong tng lai nht nh m khụng thụng
qua t chc no. Nhng i vi hot ng

ca phỏp lut cỏc nc trờn th gii. nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 1/2010 65

Th t, giỏ c ca hng hoỏ do cỏc bờn
mua bỏn tho thun l giỏ ca hng hoỏ ú
ti thi im giao kt hp ng v thi gian
giao hng c xỏc nh ti thi im trong
tng lai. õy cng l im c trng ca
mua bỏn hng hoỏ thụng qua s giao dch
hng hoỏ, l im khỏc bit c bn i vi
cỏc hot ng mua bỏn hng hoỏ thụng
thng. Trong quan h mua bỏn hng hoỏ
thụng thng, sau khi cỏc bờn mua, bỏn ó
tho thun xong vi nhau v vic mua bỏn
hng hoỏ thỡ bờn mua cú ngha v tr tin
cho bờn bỏn v nhn hng hoỏ, bờn bỏn nhn
tin v cú ngha v giao hng hoỏ cho bờn
mua, khi ú quan h mua bỏn s chm dt.
Nhng trong quan h mua bỏn hng hoỏ
thụng qua s giao dch hng hoỏ, ti thi
im tho thun, cỏc bờn ng ý mua, bỏn
mt lng hng hoỏ vi giỏ ca hng hoỏ ú
ti thi im giao kt nhng vic giao hng
ca bờn bỏn cho bờn mua li din ra ti thi
im trong tng lai. Quyn v ngha v ca
cỏc bờn s phỏt sinh ti thi im giao kt
hp ng v chm dt khi cỏc bờn hon

chc v hot ng mua bỏn hng hoỏ qua s
giao dch. Hin cỏc quy nh chi tit v t
chc v hot ng mua bỏn hng hoỏ qua s
giao dch hng hoỏ ó c ghi nhn trong
Ngh nh ca Chớnh ph s 158/2006/N-
CP ngy 28/12/2006. Tuy nhiờn, ú ch mi
l nhng cn c phỏp lớ cho vic ra i ca
s giao dch hng hoỏ nc ta. s giao
dch hng hoỏ c thnh lp cn cú nhng
iu kin kinh t-xó hi khỏc, ỏp ng cỏc
yờu cu nh ó trỡnh by trờn./.

(1).Xem: Vin nghiờn cu thng mi, B thng
mi, Th trng hng húa giao sau, Nxb. Lao ng,
H Ni, 2000, tr. 42.
(2).Xem: B thng mi, Ti liu Hi tho v mua
bỏn hng húa qua s giao dch, H Ni, 2004, tr. 27.
(3).Xem: Nguyn Qunh Liờn , Nhng vn phỏp lớ
v mua bỏn hng hoỏ qua s giao dch, Lun vn thc
s lut hc, Trng i hc Lut H Ni, H Ni,
2006, tr. 14.
(4).Xem: Khon 1 iu 63 Lut thng mi nm 2005.