1
2
3
Tìm hiểu về cá Betta 4
Plakat Thái 5
6
Có ba giai đoạn về sự phát triển của Plakat Thái. Giai đoạn đầu tiên liên 1
quan đến cá đá hoang dã. Giai đoạn thứ hai liên quan đến việc lai tạo cá đá 2
hoang dã và cả cá lai. Giai đoạn cuối cùng là tích lũy kiến thức về việc làm 3
thế nào để lai tạo thành công cá Betta thuần dưỡng hay Plakat Thái hiện đại. 4
5
1. Tìm hiểu về cá đá 6
Trong khi khảo sát về những đặc trưng của trò đá cá ở Thái Lan, chúng tôi 7
phát hiện ra rằng trò giải trí này được phát sinh và lan rộng ở mọi vùng đất 8
nước. Chúng tôi có thể lần ngược về quá khứ thông qua những lời truyền 9
khẩu mà một nhà lai tạo thừa hưởng từ tổ tiên của mình cách nay khoảng 200 10
năm, vào thời mà thủ đô Bangkok mới bắt đầu được thành lập. Điều này có 11
nghĩa người Thái đã chơi cá đá từ trước đó. Chúng ta cũng phải cân nhắc đến 12
môi trường xã hội và chính trị vào thời buổi chiến tranh loạn lạc ấy. Người ta 13
bắt cá Betta ngoài đồng lúa để đá với những con tương tự khác mà không hề 14
có khái niệm về sự khác biệt giữa các loài, hay làm thế nào để lai tạo ra cá đá 15
(như chúng ta biết ngày nay, loài cá đá địa phương ở miền Nam là Betta 16 
imbellis, ở miền Trung là Betta splendens, còn ở miền Tây Bắc là Betta 1
smaragdina). Có hai bước để học cách đá cá: 2
- Bước thứ nhất: Làm sao phân biệt được cá Betta với các loài cá khác. Người 3
nông dân để ý cách chúng giương vây và đá nhau khi họ làm việc ngoài đồng. 4
Cá Betta tạo những ổ bọt ngay trên các luống của ruộng lúa. Trẻ em thường 5
bắt chúng ở đó và đem về nuôi trong lọ thủy tinh. Nông dân thường đem cá ra 6
đá vào buổi chiều, lúc rảnh rỗi rồi sau đó lại thả cá về đồng. Một số trẻ em 7
nuôi cá chỉ để làm cảnh. Ban đầu, trò đá cá chỉ diễn ra giữa bạn bè trong làng. 8
Rồi thông qua các cuộc thách đấu và đá độ mà trò này nhanh chóng được 9

muốn thắng trận thì họ phải kiểm soát tốt chất lượng cá đá của mình; tức là họ 14
phải kiểm soát cá giống bố mẹ và môi trường lai tạo. Vì vậy nhà lai tạo bắt 15
đầu lai tạo cá của mình trong các hố đào dưới đất, từ đó dần dần hình thành 16
nên dòng cá thuần dưỡng. Ý tưởng cơ bản này được xem như là bước đầu tiên 1
trong việc hình thành cá đá Xiêm hiện đại hay Plakat Thái, tức từ thiên nhiên 2
thâm nhập vào xã hội loài người. Mục đích đàng sau việc lai tạo cá thuần 3
dưỡng là tạo ra cá đá có chất lượng và đủ nhiều để bán và chia xẻ với bạn bè. 4
Bởi vì hoạt động đá cá diễn ra quanh năm, tôi nghĩ điều này thuận lợi cho 5
việc kinh doanh và lai tạo hàng loạt khi nhu cầu thị trường tăng lên. Ở giai 6
đoạn này, một số người lai tạo cá thuần dưỡng sao cho bề ngoài giống như cá 7
đá hoang dã, để rồi lại đem đi đá với cá hoang dã. Việc kiểm soát môi trường 8
và hoạt động lai tạo phải được thực hiện một cách bí mật và phải tương tự với 9
môi trường sinh sống tự nhiên của cá hoang dã. Mục đích của điều này là để 10
đánh lừa và đả bại cá của đối phương. Nó dẫn đến sự cạnh tranh theo hai 11
hướng; một là trò đá cá thực sự diễn ra giữa cá đá với nhau và một là sự cạnh 12
tranh giữa những người chơi cá. Tôi thích loại thứ hai hơn; tức là quá trình 13
mà nhà lai tạo tìm tòi phương thức lai tạo ra những con cá có thể đá bại cá của 14
nhà lai tạo khác. Bấy giờ là lúc cá đá Xiêm bắt đầu phát triển thực sự. 15
16
- Ban đầu, nhà lai tạo chỉ muốn lai tạo cá đá trông giống như cá hoang dã 17
nhưng lại khỏe mạnh và lì đòn để đá thắng cá của đối phương. Vào thời đó tôi 18
không nghĩ có người có thể tưởng tượng ra loại cá đá đuôi ngắn (tức loại cá 19
đá tuyển dữ nhất bây giờ). Loại cá đá tuyển chỉ xuất hiện sau rất nhiều thế hệ 20
tuyển chọn cá đá hoang dã cho đến khi nó không còn giữ được màu sắc và 21
hình dạng nguyên thủy nữa. Các thế hệ cá đá được thuần dưỡng lâu đời có 1
kích thước lớn hơn, màu sậm hơn, dế nuôi và dạn dĩ với sự hiện diện của con 2
người hơn. Dưới bàn tay con người, diện mạo cá đá liên tục bị biến đổi triệt 3
để cho đến khi chúng không còn mang hình dạng nguyên thủy nữa. Cá hoang 4
dã không còn có khả năng đá thắng cá thuần dưỡng về mọi phương diện. Điều 5
đó có nghĩa, cá đá hoàn toàn chia làm hai nhóm. Nhóm cá hoang dã (Plakat 6

11
- Có hai loại cá lai là cá lai hoang dã và cá lai thuần dưỡng. Theo tôi thấy cá 12
lai hoang dã được những người đá cá dễ chấp nhận hơn bởi vì nhà lai tạo chỉ 13
thả chúng vào môi trường tự nhiên và để thiên nhiên đào luyện chúng trở 14
thành cá đá tốt. Nhà lai tạo thả cá giống hay thậm chí cá con vào một khu vực 15
riêng biệt và để chúng tự sinh sản một cách tự nhiên. 16
3. Lai tạo cá đá thuần dưỡng rặt 17
“Cá đá thuần dưỡng rặt” có nghĩa là bầy cá được sinh ra từ cặp cá giống thuần 18
dưỡng. Cá được phát triển lối đá một cách có chủ ý theo phương pháp của 19
người huấn luyện. Cá đá thuần dưỡng rặt ngày nay được biết như là loại cá đá 20
đuôi ngắn đang lưu hành trên thị trường. Cá đá thuần dưỡng rặt có nguồn gốc 21 
từ các loài Betta hoang dã. Ngoài trường đá cá, người ta không coi cá đá 1
thuần dưỡng là cá đá hoang dã thực thụ bởi vì những khác biệt về kích thước, 2
hình dáng, màu sắc và kỹ năng chiến đấu. Tôi cho rằng đến lúc này thì sự tồn 3
tại của cá đá thuần dưỡng không còn giữ bí mật được nữa. Bấy giờ, trường đá 4
cá hình thành hai thể loại. Loại đầu là đá cá hoang dã (gồm cả cá lai). Trong 5
thể loại này, người ta cố gắng lai tạo cá đá trông giống như cá hoang dã 6
nhưng đá nhanh và lì đòn hơn. Loại thứ hai là đá cá thuần dưỡng rặt theo đó 7
người ta cố gắng phát triển kỹ năng đá và cấu trúc cơ thể theo chủ ý của nhà 8
lai tạo. Do vậy mà ngày nay mới có nhiều dạng cấu trúc cơ thể ngoài trường 9
đá cá. Tôi chia Plakat Thái thành 3 dạng cấu trúc cơ bản là dạng bản lóc, dạng 10
bản rô và dạng bản thát lát. Theo tôi thì sự hình thành dạng cá đá đuôi dài là 11
giai đoạn thứ tư trong quá trình phát triển của Plakat Thái. Vẻ đẹp của cá đá 12
đuôi dài được chào đón trong lãnh vực cá cảnh. Ý tưởng lai tạo các dòng cá 13
theo hướng này hay hướng kia chỉ tập trung vào mục đích tạo ra cá đẹp mà 14
thôi. Kể từ đó, Plakat Thái đuôi dài phô trương sắc đẹp của chúng trên các thị 15
trường cá cảnh khắp thế giới. 16
17