ĐỀ TÀI
Tìm hiểu về trọng tài
quốc tế và sự khác biệt
giữa trọng tài quốc tế
và tòa án
1
MỞ ĐẦU
Hiện nay, trọng tài quốc tế đã trở thành một phương thức phổ biến
trong việc giải quyết các tranh chấp quốc tế, đặc biệt là các tranh chấp thương
mại quốc tế. Đây là một phương thức giải quyết tranh chấp tư, được lựa chọn
bởi các bên tranh chấp như là một phương thức hiệu quả làm chấm dứt tranh
chấp giữa họ mà không cầu viện đến tòa án. Bài làm này đi làm rõ vấn đề
Tìm hiểu về trọng tài quốc tế và sự khác biệt giữa trọng tài quốc tế và tòa
án.
NỘI DUNG
I. Lịch sử hình thành và phát triển của trọng tài quốc tế.
Trọng tài là một trong những phương thức cổ xưa nhất để giải
quyết bất hòa giữa người với người, giữa quốc gia với quốc gia. Người Hy
Lạp và La Mã cổ đại đã biết sử dụng phương thức này để giải quyết
tranh chấp. Quy định sơ khai về trọng tài trong luật mua bán hàng hóa
cho phép các lái buôn được tự phân xử bất hòa của mình không cần có sự
can thiệp của Nhà nước. Về sau Luật La Mã cho phép mở rộng phạm vi
tranh chấp, không chỉ trong biên giới lãnh thổ, mà còn ở những nước La
Mã có trao đổi hàng hóa, có nghĩa là trải rộng trên hầu khắp lục địa
Châu Âu.
Trong hệ thống luật của Anh, văn bản pháp luật đầu tiên về trọng
tài phải kể đến Luật Trọng tài 1697, nhưng vào thời điểm luật được
thông qua, đây đã là một phương thức rất phổ biến (phán quyết đầu tiên
của trọng tài ở Anh được đưa ra vào năm 1610). Tuy nhiên các quy định
sơ khai về trọng tài trong hệ thống luật common law thể hiện một hạn
chế cơ bản là bất cứ bên tham gia tranh chấp nào cũng có thể khước từ

vực quan hệ kinh tế quốc tế. Cuối thế kỷ 19, người ta đã cố gắng hợp thức hoá
tính cách pháp lý cho hình thức trọng tài qua hai Hội nghị Quốc tế. Đó là hội
nghị Hoà bình tổ chức tại La – Hay Hà Lan vào năm 1899 và 1907. Hai hội
nghị này đã đi đến việc soạn thảo quy chế và thủ tục và nỗ lực hướng dẫn các
quốc gia áp dụng triệt để các hiệp ước trọng tài. Cũng như các thuật ngữ khoa
học pháp lý khác, khái niệm “Trọng tài” được đề cập nhiều trong luật quốc tế.
3
Định nghĩa sớm nhất về trọng tài được nêu trong Công ước La-Hay năm
1988, theo đó: “Trọng tài là nhằm để giải quyết những bất đồng giữa các bên
thông qua một người thứ ba do chính các bên lựa chọn trên cơ sở tôn trọng
luật pháp”. Hiệp định La-Hay 1907 qui định: “Trọng tài quốc tế có đối tượng
giải quyết là những tranh chấp giữa các quốc gia qua sự can thiệp của những
trọng tài viên do các quốc gia tranh chấp tự chọn và đặt trên cơ sở của sự tôn
trọng luật pháp”.
Có thể thấy, theo thời gian, cơ chế trọng tài được quy chế hóa nhiều
hơn, tuy bản chất không thay đổi nhưng phải tuân thủ pháp luật một cách
tuyệt đối hơn.
II. Khái niệm trọng tài quốc tế.
1. Định nghĩa.
Theo khoa học luật, Trọng tài quốc tế được hiểu là phương thức giải
quyết tranh chấp trong quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài, chủ yếu trong
quan hệ ngoại thương, thương mại và đầu tư trên cơ sở thỏa thuận giữa các
bên đương sự và được tiến hành theo trình tự thủ tục nhất định thông qua cơ
quan xét xử là trọng tài do các bên thỏa thuận chọn ra.
2. Đặc trưng.
Trọng tài quốc tế là một hình thức giải quyết tranh chấp lai. Nó bắt đầu
bằng một thỏa thuận tư giữa các bên. Nó tiếp tục bắt đầu bằng các thủ tục tư,
trong đó ý chí các bên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Tuy nhiên, nó chấm dứt
với một phán quyết có hiệu lực pháp lý bắt buộc và, dựa trên những điều kiện
thích hợp, tòa án của hầu hết các quốc gia xét công nhận và cho thi hành.

tịch các bên, địa điểm giao kết hợp đồng,…”
- Tiêu chí thứ hai nhấn mạnh vào các bên, hoặc là quốc tịch hoặc nơi
thường trú.
Tiêu chí này xem xét quốc tịch, nơi thường trú hoặc trụ sở thương mại
của các bên trong thỏa thuận trọng tài. Đây là cách tiếp cận được chấp nhận
trong Công ước châu Âu 1961. Công ước này quy định: “các thỏa thuận trọng
tài được giao kết với mục đích giải quyết các tranh chấp phát sinh trong
thương mại quốc tế giữa các thể nhân hay pháp nhân, khi xác lập thỏa thuận
có nơi thường trú hoặc trụ sở ở các quốc gia khác nhau”.
3
1
Quy tắc trọng tài ICC, Điều 1(1).
2
Giải quyết quốc tế những tranh chấp thương mại quốc tế - ICC Arbitration, ICC Publication No.301 (1977),
trang 19, bản quyền ICC 1983.
3
Công ước châu Âu 1961, Điều 1(1)(a).
5
Thụy Sỹ cũng là một ví dụ về một nước mà quốc tịch các bên xác định
trọng tài có phải là quốc tế hay không. Từ ngày 01 tháng 01 năm 1989, các vụ
trọng tài quốc tế được tiến hành ở Thụy Sỹ được điều chỉnh bằng luật về
trọng tài quốc tế Thụy Sỹ. Theo luật này, trọng tài là quốc tế khi vào thời
điểm thỏa thuận trọng tài được xác lập, ít nhất một bên không thường trú hoặc
sinh sống thường xuyên tại Thụy Sỹ.
Ngoài ra, tiêu chí “quốc tịch” cũng được sử dụng ở Anh và Mỹ.
- Tiêu chí kết hợp:
Việc không có một định nghĩa được thừa nhận trên bình diện quốc tế về
tính “quốc tế” gây ra nhiều vấn đề. Mỗi quốc gia sẽ có các tiêu chí riêng để
xác định một phán quyết trọng tài là quốc tế hay trong nước và do đó không
có sự thống nhất. Luật Mẫu được xây dựng chuyên để áp dụng đối với trọng

còn là nguồn quyền hạn cơ bản của hội đồng trọng tài. Điều này có nghĩa là,
một hội đồng trọng tài chỉ có thể thực hiện những quyền hạn do các bên có
quyền trao và đã trao cho nó cùng với các quyền hạn bổ sung hay khác được
trao bởi luật điều chỉnh trọng tài. Như vậy, thỏa thuận trọng tài quyết định
thẩm quyền của hội đồng trọng tài. Thỏa thuận giữa các bên là nguồn duy
nhất của thẩm quyền này không giống như trong thủ tục pháp lý thông thường
nhờ đó các tranh chấp được giải quyết thông qua tòa án, thẩm quyền của tòa
án liên quan có thể hình thành từ một số nguồn, trong đó thỏa thuận giữa các
bên đương sự chỉ là một nguồn.
c. Lựa chọn trọng tài viên:
Một trong các đặc trưng cơ bản để phân biệt trọng tài với tòa án là các
bên trong tố tụng trọng tài có quyền tự do lựa chọn hội đồng trọng tài cho
mình.
Mặt khác, trọng tài viên trong một vụ trọng tài quốc tế cũng có những
yêu cầu khác với trọng tài viên trong một vụ trọng tài thuần túy trong nước.
Thực vậy, nếu hội đồng trọng tài gồm ba trọng tài viên (thường đối với vụ
tranh chấp lớn) thì mỗi trọng tài viên sẽ có một quốc tịch khác nhau và mỗi
7
người trong số họ sẽ được trưởng thành từ những môi trường pháp lý khác
nhau.
d. Quyết định của hội đồng trọng tài:
Trong trọng tài quốc tế, quyết định của hội đồng trọng tài về việc giải
quyết tranh chấp giữa các bên (nếu không bị tòa án hủy bỏ) sẽ có giá trị bắt
buộc đối với các bên và nếu các bên không tự nguyện thi hành có thể bị
cưỡng chế thi hành. Đặc trưng này phân biệt trọng tài với các phương thức
giải quyết tranh chấp thông qua các thủ tục khác như thương lượng hay hòa
giải. Bởi thỏa thuận cuối cùng về giải quyết tranh chấp bằng thương lượng
hay hòa giải luôn phải đảm bảo được sự chấp nhận của cả hai bên.
e. Thi hành quyết định trọng tài:
Một khi hội đồng trọng tài quốc tế đã ra phán quyết, nó đã hoàn thành

III. Sự khác biệt giữa trọng tài quốc tế với tòa án và trọng tài nội
địa.
Để hiểu một cách rõ ràng hơn về trọng tài quốc tế, nhóm làm bài đi
phân tích sự khác nhau giữa trọng tài quốc tế với tòa án và trọng tài nội địa.
1. Sự khác biệt giữa trọng tài quốc tế với tòa án.
a. Tính linh hoạt.
- Ngôn ngữ sử dụng: Trong giải quyết tranh chấp, Tòa án sử dụng ngôn
ngữ quốc gia, còn Trọng tài quốc tế , các bên được quyền lựa chọn
ngôn ngữ.
- Luật áp dụng để giải quyết tranh chấp: Tòa án áp dụng luật quốc gia là
chủ yếu còn trọng tài quốc tế có thể mềm dẻo hơn, tôn trọng quyền thỏa
thuận các bên, tôn trọng thỏa thuận luật áp dụng, thỏa thuận luật cho
nội dung tranh chấp, thỏa thuận trọng tài.
- Địa điểm giải quyết tranh chấp: Tòa án giải quyết tranh chấp tại trụ sở
Tòa án cố định còn trọng tài quốc tế thì địa điểm giải quyết tranh chấp
do các bên lựa chọn.
- Quốc tịch: Trong tòa án, thẩm phán thường cùng quốc tịch với một bên
và dễ bị chi phối bởi yếu tố quốc tịch quen biết, trong Trọng tài quốc tế
thì điều này hạn chế hơn.
9
- Thời gian giải quyết tranh chấp: thời gian giải quyết tranh chấp của
Tòa án có thể bị trì hoãn nhiều lần vì tuân thủ quy tắc tố tụng cứng
nhắc, thậm chí phán quyết của tòa án có thể bị kháng cáo, kháng nghị
nên thời gian giải quyết tranh chấp sẽ bị kéo dài thêm. Đối với Trọng
tài quốc tế, việc giải quyết tranh chấp có thể được tiến hành theo quy
tắc tố tụng, tuy nhiên các bên có thể thỏa thuận tiến hành nhanh hơn.
Mặt khác, các phán quyết của trọng tài quốc tế có giá trị chung thẩm
nên sau khi xét xử có thể được thi hành ngay nên sẽ tiết kiệm thời gian
hơn.
b. Tính bí mật.

Điểm khác biệt cơ bản giữa trọng tài quốc tế và trọng tài nội địa là yếu
tố “quốc tế”. Hiện nay, thực tiễn cũng như lý thuyết trọng tài thường đề cập
hai yếu tố chính, hoặc được sử dụng riêng biệt, hoặc được sử dụng kết hợp để
xác định tính chất quốc tế của trọng tài là tính chất tranh chấp; quốc tịch của
chủ thể tham gia tranh chấp và các yếu tố khác liên quan.
- Tính chất tranh chấp: nơi giao kết hợp đồng ở nước ngoài, nơi thực
hiện hợp đồng ở nước ngoài, các bên tham gia hợp đồng ở các nước
khác nhau…
- Chủ thể tranh chấp: các bên có quốc tịch khác nhau hoặc trụ sở thương
mại hoặc nơi cư trú thường xuyên ở các quốc gia khác nhau.
Trên thực tế, để xác định một vụ trọng tài nào đó là “quốc tế” hay “nội
địa” còn phụ thuộc vào quy định của luật quốc gia có liên quan.
Kết luận
Trọng tài quốc tế là phương thức giải quyết tranh chấp tư phổ biến. Về
bản chất, phương thức này hầu như không thay đổi như nó vốn có. Tuy nhiên
trong xã hội hiện đại, cơ chế trọng tài được quy chế hóa nhiều hơn và phải
tuân thủ pháp luật một cách chặt chẽ hơn. Trong tương lai, đây có lẽ là
phương thức giải quyết tranh chấp chủ yếu, đặc biệt là khi xã hội dân sự ngày
càng được coi trọng.
11
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Trường ĐH Luật Hà Nội, Giáo trình tư pháp quốc tế, Nxb. Công an
nhân dân, Hà Nội, 2008;
2. Alan Redfern and Martin Hunter, Law and practice of international
commercial arbitration, Sweet and Maxwell, 2004;
3. Bộ luật dân sự Việt Nam năm 2005.
4. Bộ luật tố tụng dân sự Cộng hoà Pháp năm 1981.
5. Bộ luật tố tụng dân sự Việt Nam năm 2004.
6. Công ước châu Âu 1961 về trọng tài thương mại quốc tế.
7. Công ước NewYork năm 1958 về công nhận và thi hành các phán