nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 5/2004
13 ThS. Bùi Thị Đào*
thc hin chc nng ca mỡnh, cỏc c
quan nh nc tin hnh nhiu hot ng
khỏc nhau trong ú cú hot ng ban hnh vn
bn phỏp lut. Vn bn phỏp lut rt a dng v
ni dung, hỡnh thc, th tc ban hnh, ch th
ban hnh, vai trũ trong qun lớ nh nc nờn
cn lm sỏng t v mt lớ lun nhng vn
xung quanh khỏi nim vn bn phỏp lut nh
cỏc loi vn bn phỏp lut, c im ca tng
loi vn bn phỏp lut, s khỏc nhau gia vn
bn phỏp lut v vn bn khụng phi l vn bn
phỏp lut lm c s cho vic xỏc nh ni dung,
hỡnh thc, th tc ban hnh v nhng vn
khỏc ca hot ng xõy dng vn bn phỏp lut
trong thc tin. Lớ lun chung v nh nc,
phỏp lut v nhiu khoa hc phỏp lớ chuyờn
ngnh khỏc ó nghiờn cu vn ny t lõu
nhng cho n nay vn cũn nhiu iu cha
thng nht v tho ỏng. Bi vit ny cp
mt s vn cú liờn quan n vn bn phỏp

phc, vỡ quy phm phỏp lut vn vn c hiu
l quy tc hnh vi. Vỡ vy, trng hp ny
thng c hiu l dng quy phm phỏp lut
tng i c bit.
Quan im th hai, chia vn bn phỏp lut
thnh vn bn cú tớnh cht ch o, vn bn
quy phm phỏp lut v vn bn ỏp dng phỏp
lut. Nu so sỏnh vi quan im th nht thỡ
thc cht VBQPPL theo quan im trờn ó


* Ging viờn Khoa hnh chớnh - nh nc
Trng i hc lut H Ni nghiên cứu - trao đổi
14
Tạp chí luật học số 5/2004
c chia thnh vn bn cú tớnh cht ch o
v vn bn quy phm phỏp lut. Quan im
ny khụng mc phi s lỳng tỳng trong vic
gii thớch cỏc quy nh cú tớnh nguyờn tc, nh
hng cú phi l VBQPPL hay khụng vỡ chỳng
ó c xp vo loi vn bn cú tớnh cht ch
o. ng thi cỏch phõn loi ny cng ch ra
rừ hn vai trũ ca tng loi vn bn trong qun
lớ nh nc, ú l vn bn cú tớnh cht ch o
khụng trc tip iu chnh cỏc quan h xó hi
m l c s ban hnh nhiu VBQPPL;
VBQPPL dựng iu chnh cỏc quan h xó

l vn bn phỏp lut nờn chỳng cú nhng im
chung nh: Do ch th cú thm quyn ban
hnh, c ban hnh theo th tc, hỡnh thc
phỏp lut quy nh, ni dung vn bn cú giỏ tr
bt buc thi hnh i vi nhng i tng cú
liờn quan v c bo m bng Nh nc.
Song hai loi vn bn ny cng cú nhng
im khỏc nhau. S phõn bit gia chỳng da
trờn s khỏc nhau ú. Trong cỏc sỏch bỏo
phỏp lớ hin nay phn ln u ch ra nhng
im khỏc nhau gm:
Khỏc nhau v ni dung: VBQPPL cha
ng quy phm phỏp lut, VBADPL cha
ng mnh lnh phỏp lut c th (l s cỏ bit
hoỏ quy phm phỏp lut);
Khỏc nhau v s ln ỏp dng: VBQPPL
c s dng nhiu ln, VBADPL c s
dng mt ln;
Khỏc nhau v i tng ỏp dng: VBQPPL
cú i tng ỏp dng chung, VBADPL cú i
tng ỏp dng c th;
Ngoi ra, cũn s khỏc nhau v th tc ban
hnh v thm quyn ban hnh (tuy khụng rừ rt
lm). Thc ra s khỏc nhau v ni dung, i
tng ỏp dng, s ln ỏp dng khụng phi l ba
im khỏc nhau m õy ch cú mt im
khỏc bit duy nht l khỏc nhau v ni dung,
cũn hai im cũn li ch l biu hin c th ca
s khỏc nhau v ni dung m thụi. Bi vỡ,
VBQPPL cú ni dung l cỏc quy phm phỏp

trong phần quy định của quy phạm. Quy phạm
pháp luật không bao giờ điều chỉnh những
hành vi hoàn toàn đơn lẻ (không có tính lặp
lại). Như vậy, khả năng được sử dụng nhiều lần
của VBQPPL chính là khả năng điều chỉnh
hành vi nhiều lần của quy phạm khi thực tế xảy
ra tình huống đã dự liệu. Ngược lại, VBADPL
chứa đựng mệnh lệnh cá biệt được chủ thể có
thẩm quyền đưa ra để giải quyết vụ việc cụ thể
trên thực tế nên mệnh lệnh cá biệt được xác
định phù hợp với những tình tiết cụ thể mang
tính xác định của vụ việc, những yếu tố đặc thù
của đối tượng cần áp dụng. Vì vậy, VBADPL
chỉ được áp dụng một lần (một vụ việc) đối với
một hoặc một số đối tượng nhất định mà thôi.
Có nghĩa là, VBADPL được áp dụng một lần
và có đối tượng áp dụng xác định là do văn bản
này chứa đựng mệnh lệnh pháp luật cá biệt. Rõ
ràng, số lần áp dụng và đối tượng áp dụng của
VBQPPL và VBADPL không phải là hai đặc
điểm tồn tại song song với đặc điểm về nội
dung mà chỉ là sự phân tích làm rõ cho sự khác
nhau về nội dung chứa đựng trong hai loại văn
bản này mà thôi. Cho nên khi nêu đặc điểm của
từng loại văn bản không nên kể ra đặc điểm về
nội dung, số lần áp dụng, đối tượng áp dụng
theo kiểu liệt kê mà chỉ nêu đặc điểm về nội
dung và đặc điểm đó được làm rõ thêm bằng
hai biểu hiện (hay là hai dấu hiệu nhận biết) là
số lần áp dụng và đối tượng áp dụng để dễ xác

16
Tạp chí luật học số 5/2004
vi vic thc hin ni dung vn bn. Cỏc quy
nh trong vn bn sa i chớnh l cỏc quy
phm phỏp lut phự hp hn thay cho cỏc
quy phm khụng phự hp trong vn bn
trc. Vỡ vy, vn bn dựng sa i
VBQPPL khỏc l VBQPPL ỳng ngha, hon
ton khụng cú gỡ c bit.
Vn bn dựng bói b vn bn khỏc thỡ
cn xem xột trong hai trng hp: Trng
hp dựng vn bn cú hiu lc phỏp lớ bng
hoc cao hn vn bn trc v quy nh cựng
mt vn vi vn bn trc nhng vi
nhng quy nh hon chnh, kh thi hn thỡ
vn bn dựng bói b l VBQPPL bi l
ni dung ca vn bn chớnh l cỏc quy phm
phỏp lut mi; trng hp dựng vn bn ch
bói b mt hoc mt s vn bn khỏc thỡ
v tớnh cht ging vn bn thnh lp c quan,
iu chnh a gii. Nhng vn bn ny (vn
bn ch dựng bói b vn bn khỏc, vn bn
thnh lp c quan, iu chnh a gii) cú
phi l VBQPPL khụng, chỳng ta hóy xem
xột nhng khớa cnh sau:
- Nh trờn ó phõn tớch, ó l quy phm
phỏp lut thỡ khụng bao gi ch c thc
hin mt ln, nu vn bn ch c thc hin
mt ln t nú ó ph nhn tớnh quy phm ca
vn bn.

ny. Tt nhiờn, trong quỏ trỡnh xõy dng
nhng vn bn ú cng cn chng minh s
cn thit ban hnh vn bn, xem xột nhng
nh hng i vi i sng xó hi khi vn bn
ra i. Song õy ch l nhng cụng vic cn
lm khi xõy dng VBADPL m thụi.
- Hiu lc ca vn bn tn ti trong thi
gian di hay ngn l khong thi gian m
theo quy nh ca phỏp lut cỏc i tng tỏc
ng ca vn bn phi thc hin ni dung
vn bn. C quan c thnh lp, n v
hnh chớnh mi tn ti lõu di l kt qu thc
hin vn bn, iu ú khụng ng ngha l
hiu lc ca vn bn vn cũn tn ti. V im
ny, nu so sỏnh vi vn bn b nhim, lờn
lng, k lut cụng chc (nhng vn bn bao
gi cng c cụng nhn l VBADPL) thỡ
hon ton ging nhau v bn cht. nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 5/2004

17

Túm li, nhng vn bn thnh lp c
quan, iu chnh a gii hay vn bn ch dựng
bói b vn bn khỏc l vn bn ỏp dng
phỏp lut hon ton khụng phi l vn bn quy
phm phỏp lut, cho dự l mt loi c bit.

no ú (vn bng), xỏc nhn (ch khụng phi
quy nh) quyn ca ch th nht nh (giy
chng nhn quyn s dng t), thm chớ ch l
hỡnh thc phỏp lớ cho nhng quan h phỏp lut
ni dung (giy ng kớ kt hụn). Trong cỏc
vn bn ny khụng quy nh quyn v ngha
v ca bt kỡ ai v tt nhiờn vi ni dung nh
vy cng khụng t ra vn Nh nc bo
m thc hin ni dung ca vn bn. Núi cỏch
khỏc, ni dung ca cỏc vn bn ny khụng
cha ng mnh lnh phỏp lut cỏ bit.
V cỏc giai on ban hnh vn bn, quỏ
trỡnh xõy dng cỏc biờn bn, giy chng
nhn, vn bng khụng cú hot ng la
chn quy phm phỏp lut cỏ bit hoỏ thnh
ni dung ca vn bn - hot ng khụng th
khụng cú v mang tớnh quyt nh i vi giỏ
tr phỏp lớ ca vn bn ỏp dng phỏp lut.
Mc dự cỏc vn bn ny cú th l c s
Nh nc, t chc, cỏ nhõn tin hnh mt s
hot ng (ban hnh vn bn phỏp lut, thc
hin nhng quyn m phỏp lut quy nh,
kim tra vic thc hin phỏp lut ca nhng
i tng nht nh) nhng vic ban hnh
cỏc vn bn ú khụng trc tip to nờn s tỏc
ng i vi i sng xó hi, trong khi cỏc
vn bn phỏp lut núi chung v VBADPL núi
riờng bao gi cng tỏc ng vo xó hi thụng
qua hnh vi (vic thc hin nhng quyn v
ngha v) ca nhng i tng no ú. V