Nhà nớc và pháp luật nớc ngoài
54 Tạp chí luật học số 12/2008

GS. Mễ Lơng *
I. LCH S HèNH THNH V PHT
TRIN CA PHP LUT HP NG
NG I CA TRUNG QUC
Hp ng l hỡnh thc phỏp lớ ca giao
dch hng hoỏ. Phỏp lut hp ng quy nh
trc tip hỡnh thc giao dch ca hng hoỏ.
Nú cú vai trũ quan trng trong vic iu
chnh quan h trao i hng hoỏ v thỳc y
s phỏt trin ca nn kinh t hng hoỏ. Tuy
nhiờn, do nhng nguyờn nhõn v c ch kinh
t, quỏ trỡnh hon thin phỏp lut hp ng
ó phi tri qua thi gian di v gp nhiu
khú khn, gn 50 nm sau ngy thnh lp
nc, Trung Quc mi cú c B lut hp
ng tng i hon thin.
1. Giai on b trng ca lp phỏp
hp ng (nhng nm 50 n nhng nm
70 ca th k XX)
T khi nc cng ho nhõn dõn Trung
Hoa thnh lp n trc kỡ hp th 3 khoỏ
XI ca ng cng sn Trung Quc, kinh t
b qun lớ tp trung cao , hn na Nh

hoch kinh t ca Nh nc, iu ho
cỏc mi quan h phỏt sinh gia cỏc doanh
nghip trong nc v mt cung ng vt t
cng nh cung cp sc lao ng, kỡ hp th
4 Quc hi khoỏ V din ra vo thỏng
12/1981 ó xõy dng vn bn phỏp lut u
tiờn cú liờn quan n vn hp ng k t
khi thnh lp nc Cng ho nhõn dõn
Trung Hoa - Lut hp ng kinh t nc
Cng ho nhõn dõn Trung Hoa, bc u
* i hc Võn Nam Trung Quc Nhà nớc và pháp luật nớc ngoài
Tạp chí luật học số 12/2008 55
chuyn t vic iu chnh mi quan h hp
ng gia cỏc doanh nghip bng k hoch
mnh lnh n thun sang iu chnh bng
phỏp lut. Tip theo Lut hp ng kinh t,
t nm 1983 n nm 1986, Quc v vin ó
phờ chun cỏc vn bn phỏp lut cú liờn
quan n hp ng kinh t, ú l: iu l
hp ng mua bỏn sn phm khoỏng sn,
iu l hp ng mua bỏn sn phm ph cho
nụng nghip, iu l hp ng gia cụng tha
lóm, iu l hp ng lp t kin trỳc, iu
l hp ng thanh tra cụng trỡnh xõy dng,
iu l hp ng vay n, iu l hp ng
bo him ti sn. Cựng lỳc ú, To ỏn nhõn
dõn ti cao Trung Quc cng ban hnh cỏc

t nc ngoi ca nc Cng ho nhõn dõn
Trung Hoa (do i hi i biu nhõn dõn
ton quc khúa VI kỡ hp th 10 thụng qua
vo thỏng 3/1985). Nm 1987, To ỏn nhõn
dõn ti cao li ban hnh cun Gii ỏp mt
s vn liờn quan n vic s dng Lut
hp ng kinh t cú yu t nc ngoi. T
ú hỡnh thnh vn bn phỏp lut v hp ng
th 2 thi kỡ nhng nm 80 ca th k XX
ca Trung Quc.
Do nhng quy nh i vi hp ng
hp tỏc khoa hc k thut ca Lut hp ng
kinh t cũn quỏ s si, khụng ỏp ng c
nhng yờu cu iu chnh phỏp lut v giao
dch hng hoỏ k thut ngy cng phỏt trin
trong cụng cuc ci cỏch th ch khoa hc k
thut. y ban thng v i hi i biu
nhõn dõn ton quc khúa VI kỡ hp th 21
vo thỏng 6/1987 ó xõy dng Lut hp
ng k thut nc Cng hũa nhõn dõn
Trung Hoa, õy l vn bn phỏp lut v hp
ng th 3 trong th k XX ca Trung Quc.
3. Giai on phỏp lut hp ng thng
nht trong thi kỡ xõy dng c ch kinh t
th trng xó hi ch ngha (nhng nm
90 ca th k XX)
Nm 1992, y ban trung ng ng
cng sn Trung Quc ó ban hnh Quyt
nh v ci cỏch c ch kinh t theo tinh


ó thụng qua Quyt nh v vic b sung,
sa i Lut hp ng kinh t ca nc
Cng hũa nhõn dõn Trung Hoa. Tuy Quyt
nh ny ó cp 36 iu v vic sa i
Lut hp ng kinh t song trờn thc t s
sa i v ni dung ch dng li 3 phng
din: Xoỏ b cỏc quy nh cú liờn quan n
k hoch kinh t mang tớnh ch huy; xoỏ b
cỏc quy nh liờn quan n qun lớ hp ng
kinh t, xoỏ b quyn xỏc nhn hp ng
kinh t vụ hiu ca c quan qun lớ hnh
chớnh v cụng thng; n gin hoỏ trỡnh t
x lớ tranh chp hp ng kinh t.
T ni dung sa i ca Lut hp ng
kinh t, chỳng ta cú th thy vic sa i
Lut hp ng kinh t l do nhu cu tỡnh
hỡnh chớnh tr lỳc by gi hn l nhu cu
hon thin phỏp lut hp ng.
C quan lp phỏp Trung Quc v cỏc
chuyờn gia phỏp lớ thuc lnh vc dõn s -
thng mi u ý thc c rng Lut hp
ng kinh t sa i v c bn khụng th
gii quyt nhng bt cp trong phỏp lut hp
ng ca Trung Quc. Ch cú xoỏ b mụ
hỡnh cựng tn ti song song ca 3 b lut
hp ng ban hnh trong thi kỡ ci cỏch c
ch kinh t hng húa cú k hoch nhng nm
80 mi cú th gii quyt mt cỏch tng i
n tha vn xõy dng phỏp lut hp ng
ca Trung Quc v ỏp ng c yờu cu

Trung Hoa.
Tuy Lut hp ng thng nht ny c
xõy dng trờn c s ca 3 lut hp ng
trc kia nhng nú khụng phi l s lp
ghộp mt cỏch c hc ca chỳng m l s
tng hp cỏc quy phm phỏp lut hp ng
theo yờu cu iu chnh phỏp lut ca kinh t
th trng xó hi ch ngha Trung Quc,
trờn c s tip thu rng rói kinh nghim xõy
dng cỏc lut hp ng tiờn tin trờn th
gii. Ni dung ca Lut hp ng ny c
phõn thnh 3 phn: Tng quan, Chi tit v
Ph lc, tng cng bao gm 23 chng, 428
iu. Phn Tng quan nờu ra cỏc quy nh
i vi cỏc vn chung nh: nguyờn tc
c bn ca Lut hp ng, s hỡnh thnh
ca hp ng, hiu lc ca hp ng, thc
hin hp ng, sa i v chuyn nhng
hp ng, chm dt quyn li v ngha v
hp ng, vi phm hp ng. Phn Chi tit
quy nh v 15 loi hp ng, gm hp
ng mua bỏn, hp ng cung cp in,
nc, khớ t, nhiờn liu, hp ng cho tng,
hp ng vay n, hp ng cho thuờ ti
chớnh, hp ng cho mn, hp ng xõy
dng, hp ng vn chuyn, hp ng k
thut, hp ng bo qun, hp ng lu kho,
hp ng y thỏc, hp ng kớ gi, hp
ng mụi gii. Lut hp ng thng nht l
ct mc quan trng trong vic xõy dng

80 ca th k XX khụng c xõy dng trờn
c s quy hoch khoa hc, cũn mang nng
tớnh i phú. Ba vn bn phỏp lut v hp
ng ra i mang tớnh i phú, gia chỳng
khụng cú s liờn kt bờn trong, kt cu ni Nhà nớc và pháp luật nớc ngoài
58 Tạp chí luật học số 12/2008
b ca tng b lut cng cha hon chnh,
ni dung trựng lp, mõu thun vi nhau. í
ngha ca Lut hp ng thng nht cũn
ch nú ó thng nht cỏc vn bn phỏp lut
hp ng ri rc, xoỏ b nhng im tiờu
cc ny sinh t tớnh i phú khi xõy dng
phỏp lut, t ú tin ti hon thin hn na
lut hp ng ca Trung Quc.
S ra i ca Lut hp ng thng nht
ó xúa b mụ hỡnh tn ti song song ca 3
vn bn phỏp lut t nhng nm 80 ca
Trung Quc, thng nht c phỏp lut hp
ng Trung Quc. Lut hp ng thng nht
ó cú c cu trỳc hp lớ, gúp phn khoa
hc hoỏ h thng phỏp lut hp ng Trung
Quc trờn c s tip thu cỏc hc thuyt tiờn
tin v lut hp ng nc ngoi, cụng c
v thụng l quc t, ó gúp phn quan trng
trong cụng cuc hin i hoỏ v quc t hoỏ
phỏp lut hp ng ca Trung Quc.
Kt cu ca Lut hp ng thng nht ó

cú quyn Nhng vn ny nờn c quy
nh trong phn tng quan ca Lut dõn s.
II. XU TH PHT TRIN CA LUT
HP NG TRUNG QUC
S phỏt trin ca lut hp ng ng
i ca Trung Quc ph thuc vo s nh
hng to ln trờn 3 phng din:
Mt l thỏch thc ca nn kinh t ton
cu húa. T th k XX n nay, c bit l
sau khi chin tranh lnh kt thỳc, c cu th
trng th gii dn hỡnh thnh, kinh t phỏt
trin nhanh theo hng ton cu hoỏ, nht
th hoỏ, dn ti s lu ng vn ton cu
ngy cng nhanh, hiu sut v ri ro ti
chớnh u khụng ngng tng, trong iu kin
kinh t ton cu hoỏ mnh m, phỏp lut hp
ng vn c coi l quy tc chung trong
giao dch ngy cng quc t hoỏ. V vn
ny, cỏc quy tc ca h thng phỏp lut ln
l Anh v M ó dn dn dung ho vi nhau.
Hai l s thỏch thc ca quỏ trỡnh phỏt
trin kinh t th trng i vi phỏp lut hp
ng. Xó hi hin i, kt cu kinh t xó hi Nhà nớc và pháp luật nớc ngoài
Tạp chí luật học số 12/2008 59
thay i ln, cỏc t chc xó hi phỏt trin
ln mnh cha tng cú, hin tng lng
on gia tng, sn xut v tiờu dựng xó hi

nhiu vn m phỏp lut hp ng cn gii
quyt. Cựng vi s phỏt trin ca k thut
thụng tin liờn lc hin i v k thut in t,
cỏc hỡnh thc giao kt hp ng cng thay
i mnh m, vớ d nh phỏp lut dõn s
truyn thng ó phỏt trin a ra lớ lun v
Biu th ý t t ng hoỏ. Trong lnh vc
buụn bỏn in t, ngi tiờu dựng ngy
cng c bo v.
Thi kỡ ng i Trung Quc, ngoi
xu th hn ch t do trong hp ng, s phỏt
trin ca Lut hp ng cũn tuõn theo cỏc xu
th sau:
1. Cỏc hn ch i vi iu khon mu
S ra i v phỏt trin ca iu khon
mu l mc quan trng trong quỏ trỡnh phỏt
trin ca phỏp lut hp ng th k XX. S ra
i ca iu khon mu khụng ch thay i
phng thc kớ kt hp ng truyn thng m
cũn t ra thỏch thc i vi nguyờn tc t do
hp ng. Cỏc nc ln lt u tin hnh
quy chun hoỏ iu khon mu thụng qua
vic sa i phỏp lut vn cú hoc xõy dng
phỏp lut n tớnh. Lut bo v quyn li
ngi tiờu dựng Trung Quc cú quy nh c
bit vi iu khon mu, Lut hp ng
Trung Quc cng cú 3 iu khon quy nh
rừ iu khon mu. iu 39 Lut hp ng
ó quy nh rừ iu khon mu l iu khon
do mt bờn tho ra trc s dng nhiu

theo trở thành nội dung quan trọng của hợp
đồng. Nghĩa vụ kèm theo tức là các nghĩa vụ
mà các bên đương sự trong hợp đồng cần
phải thực hiện phát sinh dựa trên nguyên tắc
thành thật, tin cậy, căn cứ vào tính chất của
hợp đồng, mục đích và thói quen giao dịch,
bao gồm nghĩa vụ thông báo, nghĩa vụ hợp
tác giúp đỡ, nghĩa vụ bảo mật. Do loại nghĩa
vụ này kèm theo nghĩa vụ hợp đồng nên gọi
là nghĩa vụ kèm theo. Nghĩa vụ hợp đồng
không phải là khái niệm độc lập trong luật
dân sự truyền thống. Cùng với sự phát triển
của lí luận về nghĩa vụ, trên thực tế nghĩa vụ
kèm theo chính là dấu mốc quan trọng cho
thấy nguyên tắc thành thật, tin cậy đã phát
triển rất mạnh mẽ trong luật dân sự hiện đại.
Nó đã dựa trên nguyên tắc thành thật, tin cậy
để mở rộng nghĩa vụ trong pháp luật hợp
đồng trước đây, từ đó góp phần tăng cường
đạo đức và tin cậy thương mại trong giao
dịch thương mại. Đặc biệt là nghĩa vụ kèm
theo có thể tự động trở thành nội dung của
hợp đồng, như vậy có thể góp phần làm các
bên đương sự kí kết và thực hiện hợp đồng
một cách chính xác trên cơ sở đạo đức kinh
doanh. Pháp luật hợp đồng của Trung Quốc
dựa vào nguyên tắc thành thật, tin cậy để xác
định nghĩa vụ trước hợp đồng, nghĩa vụ
trong khi thực hiện hợp đồng và nghĩa vụ
sau hợp đồng, từ đó thể hiện rõ xu thế phát

hợp đồng. Tuy nhiên, trong quá trình pháp
luật hợp đồng biến đổi từ luật hợp đồng cận
đại sang luật hợp đồng hiện đại, hiệu lực của
hợp đồng trên cả 3 phương diện chủ thể, nội
dung và thời gian đều xảy ra những biến đổi
to lớn. Về mặt chủ thể, hiệu lực của hợp
đồng từ chỗ chỉ có hiệu lực với các bên
đương sự trở nên có hiệu lực với cả bên thứ
3 ngoài quan hệ hợp đồng trong những
trường hợp ngoại lệ. Do đó, trên cơ sở hiệu
lực đối ngoại cũ, hiệu lực của hợp đồng lại
có thêm một số điểm mới, đó là hiệu lực đối
ngoại hoặc các hiệu lực có liên quan; về mặt
nội dung, bên nợ ngoài việc thực hiện các
nghĩa vụ có tính bắt buộc theo quy định pháp
luật hoặc các nghĩa vụ thoả thuận ra, còn
phải thực hiện các nghĩa vụ kèm theo phát
sinh trên nguyên tắc thành thật, tin cậy như
nghĩa vụ chú ý, nghĩa vụ trông coi. Có thể nói,
việc sử dụng lí luận về nghĩa vụ kèm theo làm
cho hiệu lực nợ từ chỗ gắn với các nội dung
đã định trước của khoản nợ, mở rộng ra phạm
vi các quyền lợi và nghĩa vụ không xác định
trước của các bên đương sự của khoản nợ. Về
mặt thời gian, nghĩa vụ hợp đồng từ chỗ chỉ
có hiệu lực trong khoảng thời gian hợp đồng
hình thành đến khi thực hiện xong trở thành
có hiệu lực trong khoảng thời gian trước khi
hợp đồng hình thành đến sau khi thực hiện
xong hợp đồng. Từ đó, trách nhiệm trong luật

Xã hội hiện đại dựa trên nhu cầu bảo vệ
nhân quyền, phạm vi quyền lợi mà luật phạm
quyền bảo vệ ngày càng rộng. Chủ yếu thể
hiện ở quyền nhân cách, quyền thân phận và
quyền tác giả ngày càng được luật phạm
quyền bảo vệ một cách toàn diện hơn. Sau
khi nhân loại bước vào thế kỉ XX, do khoa
học-kĩ thuật và tri thức quản lí ngày càng
đóng vai trò quan trọng trong sản xuất và sự
phát triển của xã hội, quyền tác giả trở thành
lĩnh vực mà luật phạm quyền mở rộng nhanh
nhất. Đặc biệt là phạm vi của luật phạm Nhµ n−íc vµ ph¸p luËt n−íc ngoµi
62 T¹p chÝ luËt häc sè 12/2008
quyền, do việc mở rộng sự bảo vệ các lợi ích
pháp luật thông thường, buộc pháp luật bản
quyền và pháp luật hợp đồng phải có sự giao
thoa và thâm nhập lẫn nhau.
5. Sự tăng cường bảo vệ quyền lợi của
người tiêu dùng
Luật dân sự trong quá trình bảo vệ quyền
lợi của người tiêu dùng đóng vai trò quan
trọng. Trong điều kiện kinh tế thị trường vẫn
chưa phát triển, người sản xuất là thợ thủ
công hoặc chủ các phường nghề, họ không
có địa vị cao về mặt kinh tế. Từ thế kỉ XV
đến thế kỉ XVIII, do chủ trương theo chủ
nghĩa tự do và nguyên tắc tự do thoả thuận,

bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đối với
mua bán qua đường bưu điện, mua bán
phỏng vấn, kí gửi không có chào hàng, đã
xét tới việc khách hàng sẽ rơi vào tình trạng
mua bán mà chưa suy nghĩ thận trọng, để
đảm bảo có sự suy xét kĩ lưỡng, đa số các
nước ban hành quyền hậu hối. Điều này đều
góp phần bảo vệ người tiêu dùng.
6. Xác lập nghĩa vụ bắt buộc kí kết
Bắt buộc kí kết là trong một số trường
hợp đặc biệt, cá nhân hoặc doanh nghiệp có
nghĩa vụ phải kí kết hợp đồng theo yêu cầu
của đối tác liên quan. Tức là trước yêu cầu kí
kết của đối tượng liên quan, nếu không có
những lí do từ chối chính đáng thì không thể
từ chối kí kết hợp đồng với đối tượng đó.
Luật hợp đồng của Trung Quốc quy định
những người tham gia vận chuyển trên các
phương tiện giao thông công cộng phải thực
hiện việc kí hợp đồng bắt buộc. Điều 289
Luật hợp đồng quy định: “Những người
tham gia vận chuyển trên các phương tiện
giao thông công cộng không được từ chối
những yêu cầu vận chuyển hợp lí, thông
thường của hành khách”. Quy định này đã
xác lập nghĩa vụ bắt buộc kí kết của những
người tham gia vận chuyển trên các phương
tiện công cộng./.