Soạn bài bài ca ngất ngưởng của
Nguyễn Công Trứ

I.Tìm hiểu chung
1.Tác giả.

- NCT ( 1778 – 1858 ), xuất thân trong một gia đình Nho học, người làng Uy Viễn,
huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh.
- 1819 thi đỗ giải nguyên và được bổ nhiệm làm quan.
- Là người có tài năng và nhiệt huyết trên nhiều lĩnh vực: văn hoá, xã hội, kinh tế,
quân sự.
- Con đường làm quan không bằng phẳng.
- Ông sáng tác hầu hết bằng chữ Nôm. Thể loại ưa thích là Hát nói.

NCT là một người có chí lớn, chí “kinh bang tế thế” ( trị nước giúp đời), tung hoành
ngang dọc. Chí làm trai theo ông thì “Đã mang tiếng…núi sông”, hay “ không công
danh thà nát với cỏ cây”, nhưng con người sống với lí tưởng cao đẹp ấy luôn đối mặt
với “thế thái nhân tình gớm chết thay, lạt nồng trong chiếc túi vơi đầy”, vì vậy đôi khi
ông thấy: “chen chúc lợi danh đà chán ngắt, cúc tùng phong nguyệt mới vui sao”, ông
còn là người cả đời vì dân vì nước.

2.Bài thơ

- Thời điểm sáng tác: Sau năm 1848, là năm ông cáo quan về hưu.

- Thể loại: Hát nói - Là một trong những thể điệu của ca trù. ( Ca trù do người con gái
hát thì gọi là hát ả đào). Một bài hát nói gồm hai phần: phần mưỡu và hát nói. Phần
hát nói đúng thể cách gồm 11 câu, chia làm 3 khổ: khổ đầu 3 câu, khổ cuối 3 câu, khổ

Trong thời gian làm quan, NCT đã thể hiện thái độ “ngất ngưởng” của mình rất nhiều
trong các tp của ông, như: ông cho rằng kẻ làm trai là phải mang lấy cái nợ và phải
tung hoành ngang dọc để trả cho trọn cái nợ ấy

“ Vòng trời đất dọc ngang ngang dọc
Nợ tang bồng vay trả trả vay
Chí làm trai Nam Bắc Đông Tây
Cho phỉ sức vẫy vủng trong bốn bể” ( Chí anh hùng )

Tuy nhiên, đối với NCT, công danh không chỉ là vinh mà còn là nợ, là trách nhiệm, vì
vậy ông coi đó là sự dấn thân tự nguyện đem tự do, tài hoa nhốt vào vòng trói buộc.
phù hợp với tâm trạng của con người đã trải qua bao nhiêu phiền luỵ chốn quan
trường.

- Câu 1 “Vũ trụ …phận sự”: Mọi việc trong trời đất chẳng có việc nào không phải là
phận sự của ta.

=> Thái độ tự tin, ý thức sâu sắc về vai trò, trách nhiệm và tài năng của bản thân.

- Câu 2 “ông Hi văn tài…vào lồng”

=> Ông coi việc nhập thế làm quan như một trói buộc, giam hãm vào lồng.=> phù hợp
với nhân cách của ông

Ông coi việc làm quan là mất tự do vậy mà vẫn ra làm quan : Vì ông coi việc làm
quan là một điều kiện, một phương tiện để thể hiện hoài bão vì dân vì nước và tài
năng của mình. điều quan trọng là trong một môi trường có nhiều trói buộc, ông vẫn
thực hiện được lí tưởng xã hội của mình và vẫn giữ được bản lĩnh, cá tính.

Lối sống “ ngất ngưởng” của NCT được ông thể hiện ngay đoạn đời từ khi ra làm

+ Ông có quyền ngất ngưởng vì ông về hưu trong danh dự, sau khi đã làm được nhiều
việc có ích cho dân…

+ “ Kìa núi nọ…mây trắng”: câu thơ trữ tình gợi một chút bâng khuâng, ý vị chua
chát, những làn mây trắng trên đỉnh núi rất trắng, đậm ý nghĩa tượng trưng, gợi liên
tưởng.

+ “Tay kiếm cung …từ bi”: cương vị, chức phận, cuộc sống đã thay đổi. Tay kiếm
cung - một ông tướng có quyền sinh quyền sát  dạng từ bi: dáng vẻ tu hành, trái hẳn
với trước.

- Câu 13 – 16: Quan niệm sống:

+ Không quan tâm được mất

+ Không bận lòng khen chê

+ Vui vẻ, không vướng tục Câu 13 – 16, ông là người không quan tâm đến chuyện được mất, không bận lòng vì
sự khen chê, có những khi hành lạc: uống rượu, cô đầu, con hát, nhưng ông không
phải là người của phật, mà vẫn là con người của cuộc đời, duy có điều: không vướng
tục

 Một nhân cách, một bản lĩnh cao, chấp tất cả, không để luỵ và khinh tất cả những gì
của thói thường.

Câu 17, 18: Tổng kết cuộc đời mình, NCT cho rằng hai điều quan trọng nhất đối với
kẻ nam nhi là trách nhiệm “kinh bang tế thế” và đạo nghĩa vua tôi. Ông đã giữ được