Bài ca ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ
I.Tìm hiểu chung
1.Tác giả.

- NCT ( 1778 – 1858 ), xuất thân trong một gia đình Nho học, người làng Uy Viễn,
huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh.
- 1819 thi đỗ giải nguyên và được bổ nhiệm làm quan.
- Là người có tài năng và nhiệt huyết trên nhiều lĩnh vực: văn hoá, xã hội, kinh tế,
quân sự.
- Con đường làm quan không bằng phẳng.
- Ông sáng tác hầu hết bằng chữ Nôm. Thể loại ưa thích là Hát nói.

NCT là một người có chí lớn, chí “kinh bang tế thế” ( trị nước giúp đời), tung
hoành ngang dọc. Chí làm trai theo ông thì “Đã mang tiếng…núi sông”, hay
“ không công danh thà nát với cỏ cây”, nhưng con người sống với lí tưởng cao đẹp
ấy luôn đối mặt với “thế thái nhân tình gớm chết thay, lạt nồng trong chiếc túi vơi
đầy”, vì vậy đôi khi ông thấy: “chen chúc lợi danh đà chán ngắt, cúc tùng phong
nguyệt mới vui sao”, ông còn là người cả đời vì dân vì nước.

2.Bài thơ

- Thời điểm sáng tác: Sau năm 1848, là năm ông cáo quan về hưu.

- Thể loại: Hát nói - Là một trong những thể điệu của ca trù. ( Ca trù do người con
gái hát thì gọi là hát ả đào). Một bài hát nói gồm hai phần: phần mưỡu và hát nói.
Phần hát nói đúng thể cách gồm 11 câu, chia làm 3 khổ: khổ đầu 3 câu, khổ cuối 3
câu, khổ giữa có thể khuyết hoặc dôi) II. Phân tích.
1.Cảm hứng chủ đạo của bài thơ

“ Vòng trời đất dọc ngang ngang dọc
Nợ tang bồng vay trả trả vay
Chí làm trai Nam Bắc Đông Tây
Cho phỉ sức vẫy vủng trong bốn bể” ( Chí anh hùng )

Tuy nhiên, đối với NCT, công danh không chỉ là vinh mà còn là nợ, là trách nhiệm,
vì vậy ông coi đó là sự dấn thân tự nguyện đem tự do, tài hoa phù hợp với tâm
trạng của con người đã trảinhốt vào vòng trói buộc. qua bao nhiêu phiền luỵ chốn
quan trường.

- Câu 1 “Vũ trụ …phận sự”: Mọi việc trong trời đất chẳng có việc nào không phải
là phận sự của ta.

=> Thái độ tự tin, ý thức sâu sắc về vai trò, trách nhiệm và tài năng của bản thân.

- Câu 2 “ông Hi văn tài…vào lồng”

=> Ông coi việc nhập thế làm quan như một trói buộc, giam hãm vào lồng.=> phù
hợp với nhân cách của ông

Ông coi việc làm quan là mất tự do vậy mà vẫn ra làm quan : Vì ông coi việc làm
quan là một điều kiện, một phương tiện để thể hiện hoài bão vì dân vì nước và tài
năng của mình. điều quan trọng là trong một môi trường có nhiều trói buộc, ông
vẫn thực hiện được lí tưởng xã hội của mình và vẫn giữ được bản lĩnh, cá tính.

Lối sống “ ngất ngưởng” của NCT được ông thể hiện ngay đoạn đời từ khi ra làm
quan, đoạn đời đó được ông tóm gọn trong 4 câu: 3, 4, 5, 6.

- Câu 3, 4, 5, 6 Liệt kê tất cả các sự việc lớn nhỏ, các chức phận ông đã trải qua.


chát, những làn mây trắng trên đỉnh núi rất trắng, đậm ý nghĩa tượng trưng, gợi
liên tưởng.

+ “Tay kiếm cung …từ bi”: cương vị, chức phận, cuộc sống đã thay đổi. Tay kiếm
cung - một ông tướng có quyền dạng từ bi: dáng vẻ tu hành, trái hẳn với
trước.sinh quyền sát

- Câu 13 – 16: Quan niệm sống:

+ Không quan tâm được mất

+ Không bận lòng khen chê

+ Vui vẻ, không vướng tục Câu 13 – 16, ông là người không quan tâm đến chuyện được mất, không bận lòng
vì sự khen chê, có những khi hành lạc: uống rượu, cô đầu, con hát, nhưng ông
không phải là người của phật, mà vẫn là con người của cuộc đời, duy có điều:
không vướng tục

Một nhân cách, một bản lĩnh cao, chấp tất cả, không để luỵ và khinh tất cả những
gì của thói thường.

Câu 17, 18: Tổng kết cuộc đời mình, NCT cho rằng hai điều quan trọng nhất đối
với kẻ nam nhi là trách nhiệm “kinh bang tế thế” và đạo nghĩa vua tôi. Ông đã giữ
được trọn vẹn, đã thực hiện một cách xuất sắc.

- Khi làm quan trong triều, ông cũng không chấp nhận sự khom lưng, uốn gối hay
thói quỵ luỵ thường thấy “ trong triều ai…như ông”Khẳng định tài Tấm lòng và