Phân tích đoạn trích Trong lòng mẹ để làm nổi bật cảm hứng nhân đạo và
ký ức tuổi thơ gắn tình mẹ của nhà văn Nguyên Hồng Tuổi thơ trong ký ức của mỗi con người bao giờ cũng chất chứa biết bao điều
kỳ diệu: nhiều khi là cánh diều chao giữa tầng không với muôn ngàn sắc màu rực rỡ;
lắm lúc lại là cánh cò trắng chập chờn bay vào những giấc mơ; và thỉnh thoảng là chị
Hằng Nga sống trên cung trăng bên chú Cuội… Nhưng hình ảnh ta đều bắt gặp trong
mọi ký ức tuổi thơ lại chính là Mẹ – quen thuộc và gần gũi nhất. Trong lòng mẹ trích
Những ngày thơ ấu của Nguyên Hồng là đoạn trích đã gây nhiều xúc động mạnh mẽ
cho người đọc khi thể hiện gần như trọn vẹn những tình cảm sâu sắc của tình mẫu tử
thiêng liêng chất chứa trong từng câu chữ.

Đến với tác phẩm của Nguyên Hồng, người ta không phải là thưởng thức
những câu chuyện được dựng xây bằng tưởng tượng mà Nguyên Hồng đã “lôi kéo”
con người cùng sống chung với cuộc đời số phận của nhà văn – chứ không còn là
nhân vật. Bởi lẽ Những ngày thơ ấu là một phần kỷ niệm được rứt ra trong tuổi thơ
cay cực của chính nhà văn. Nó là những trang hồi ký chứa đầy nước mắt, thổn thức
xót xa của một trái tim sớm phải nếm vị đắng cuộc đời, thiếu vắng tình thương và luôn
khát khao tình yêu của mẹ. Niềm khát khao ấy cháy bỏng, mãnh liệt như muốn phá
tung tất cả để tìm đến tình thương, tìm đến người mẹ. Và cũng chính từ tình cảm ấy,
người đọc nhận ra ý nghĩa thiêng liêng của tình mẫu tử. Đó là động lực để giúp những
đứa trẻ vượt lên khó khăn, vượt lên hoàn cảnh bất hạnh để tìm đến một tương lai rạng
ngời. Đó cũng là nguồn sức mạnh vô hình an ủi và chở che cho những trái tim run rẩy.

Đoạn trích Trong lòng mẹ là câu chuyện chân thực và cảm động về một người
mẹ đáng thương phải chạy trốn những hủ tục khắt khe của xã hội, những định kiến
nghiệt ngã của người đời trói buộc, đọa đày người phụ nữ . Cũng như đó là một tâm

địa ấy, chú bé Hồng vẫn không “đời nào lòng thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại
bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến”. Chỉ một câu nói thôi nhưng chứa đựng
một lời khẳng định chắc nịch cho một điều tưởng chừng thật giản dị, tình cảm mẹ con
đã là một mối dây bền chặt mà không gì có thề chia cắt được.

Mặc dù được sống trong một hoàn cảnh vật chất có phần sung sướng hơn
những đứa trẻ lang thang không có mái nhà nhưng đối với bé Hồng có lẽ hoàn cảnh ấy
lại càng đáng thương hơn. Vốn dĩ đã không nhận đuợc một chút tình thương từ họ
hàng, ấy vậy mà tình thương dành cho mẹ lại đang bị người khác tước đoạt mất. Bé
Hồng bị bao bọc bởi lòng ganh ghét đố kị, một cuộc sống căng thẳng vây lấy tâm hồn
vì luôn phải chịu đựng áp lực từ chính người thân. Nỗi đau đó lại càng đau hơn gấp
ngàn lần so với sự thiếu thốn về vật chất. Nhưng dù sống trong hoàn cảnh như vậy,
tình cảm bé Hồng đối với mẹ vẫn không hề mai một. Tâm hồn trẻ thơ thánh thiện ấy
đáng quí biết dường nào! Vẫn là một đứa trẻ vô tư, nhưng bé Hồng đã già trước tuổi
khi biết căm tức thành kiến tàn ác, quyết tâm bảo vệ mẹ đến cùng, cố chống lại sự
xạm nhập của những tư tưởng xấu xa. Nhưng trong những hành động ấy là cả một tâm
hồn hiếu thảo có sự đứng đắn của người đàn ông thực thụ muốn che chở cho người
mình yêu thương và cả sự dễ thương của tâm hồn thơ trẻ không muốn cho ai bắt nạt
mẹ mình.

Tuy vậy, dưới sự tra tấn về mặt tinh thần quá nặng nề, những lời nói độc ác vẫn
tuôn ra không ngớt, sức chịu đựng của một đứa trẻ cũng chỉ có hạn mà thôi nên bà cô
đã đạt được mục đích của mình khi xoáy sâu vào lòng đứa cháu trai những vết thương
lòng. Giọt nước mắt tủi buồn “ròng ròng rớt xuống hai bên mép rồi chan hoà đầm đìa
ở cằm và cổ” là giọt nước mắt mang đầy mặc cả m thân phận của tâm hồn tinh tế, dễ
tủi thân và giàu xúc động. Lời văn mô tả vào diễn biến tâm trạng bé Hồng một cách cụ
thể từ một nụ cười tin tưởng thơ ngây cho đến cười dài trong tiếng khóc. Khoảnh khắc
hứng chịu lời xỉa xói của bà cô thay cho mẹ đau đớn đến quặn lòng: “Tôi lại im lặng
cúi đầu xuống đất, lòng tôi thắt lại, khoé mắt tôi đã cay cay”. Giọt nước mắt nóng hổi
trên gương mặt kia đã đánh động lòng trắc ẩn trong tâm tư người đọc. Rồi tiếng cười

mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm và gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy mẹ có một êm
dịu vô cùng”

Dường như ,đoạn văn đã ắp đầy những cảm xúc êm ái lan toả toàn bộ không
gian và thời gian. Phút giây gặp gỡ ấy như ngưng đọng mãi niềm hạnh phúc trong trái
tim nhân vật cũng như người đọc.

Không giống như Mợ Du hay Huệ Chi trước lễ cưới kết thúc là một cái chết
khiến người đọc đau đớn đến sửng sốt, mặc dù vẫn là những cảm xúc về mẹ nhưng ở
đây lại là một kết cục có hậu như là sự bù đắp cho tâm hồn thánh thiện của người con
hiếu thảo.

Cảnh đời thực của những số phận con người, đặc biệt là người phụ nữ vẫn còn
bị ràng buộc bởi hủ tục phong kiến khắt khe đã được ghi lại đầy đủ đậm nét bằng
những trang hồi ký nóng hổi niềm thương cảm của chính tác giả. Nhằm phản ánh một
xã hội bất công, dồng thời lên tiếng bảo vệ cho con người bất hạnh, tác phẩm đã thể
hiện một tinh thần nhân đạo cao cả. Gắn với tình cảm chân thành của nhà văn là sự
chuyển tải nỗi xúc động trong từng câu chữ hình ảnh đã khắc hoạ sâu sắc giá trị tình
cảm thiêng liêng trong gia đình: tình mẫu tử. Trong lòng mẹ cũng là tiêu biểu cho
phong cách “văn nóng” của Nguyên Hồng.

Có những tình cảm dễ dàng đổ vỡ trước chông gai nhưng tình mẫu tử thiêng
liêng của bé Hồng đã không hề suy xuyển. Đó cũng là sự nhắc nhở cho mỗi con người
phải biết thương yêu kính trọng mẹ với tất cả tình cảm của mình. Có những tác phẩm
đã mau chóng bị lãng quên nhưng giá trị Trong lòng mẹ cũng như Những ngày thơ ấu
sẽ mãi mãi trường tồn bởi nó không những chứa đựng một tình cảm nhân đạo sâu sắc
mà còn là một triết lí về giá trị tình cảm gia đình, thấm đượm chất thơ giữa cuộc đời
nhiều cay cực.