Tư tưởng Hồ Chí Minh
Câu hỏi: Em hãy tìm hiểu rõ mối quan hệ giữa sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời
đại theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Để thực hiện điều này Hồ chủ tịch và Đảng đã giải
quyết trong suốt tiến trình cách mạng Việt Nam như thế nào?
BÀI LÀM
I. Đặt vấn đề
Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện về những vấn đề cơ
bản của cách mạng Việt Nam, từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đến cách mạng
xã hội chủ nghĩa; là kết quả của sự vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác-
Lênin trong điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống
tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại. Tư tưởng Hồ Chí Minh đã và
đang soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân ta giành thắng lợi. Đó là tài sản tinh
thần to lớn của Đảng và dân tộc ta.
Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại là một nội dung lớn của tư
tưởng Hồ Chí Minh. Tư tưởng đó được vận dụng và phát triển trong thực tiễn cách
mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng. Nó thể hiện một trí tuệ nhạy bén và nhận
thức sâu sắc của Người đối với những thay đổi lớn lao của thời đại, khi mà các mối
quan hệ quốc tế ngày càng được mở rộng, đó là phương pháp cách mạng đúng đắn
nhằm phát huy sức mạnh nội sinh của dân tộc đồng thời tranh thủ được sự đồng tình,
ủng hộ của nhân dân thế giới. Tinh thần “bốn phương vô sản đều là anh em” đã được
thực hiện một cách triệt để và tạo nên sức mạnh to lớn cho sự nghiệp cách mạng của
dân tộc Việt Nam. Vì vậy trong xây dựng và bảo vệ đất nước hiện nay nghiên cứu tư
tưởng Hồ Chí Minh về kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại là một yêu cầu
quan trọng.
II. Giải quyết vấn đề
1. Quá trình nhận thức của Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa sức mạnh
dân tộc với sức mạnh thời đại
Nhân dân ta có lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước. Trong đấu tranh
chống kẻ thù xâm lược cũng như trong lao động sản xuất nhân dân Việt Nam đã thể
hiện tinh thần chiến đấu ngoan cường, sự thông minh sáng tạo, ý thức độc lập tự chủ,
Page 1

Nhận thức của Hồ Chí Minh về sức mạnh thời đại được hình thành từng bước,
từ cảm tính đến lý tính, thông qua hoạt động thực tiễn mà tổng kết thành lý luận.
Năm 1911, người thanh niên Nguyễn Tất Thành đã rời cảng Nhà Rồng, mở đầu
cuộc hành trình suốt ba mươi năm lặn lội tìm đường cứu nước. Người cũng làm đủ
mọi công việc nặng nhọc, hòa mình vào cuộc sống của giai cấp công nhân. Giai đoạn
Page 2
Tư tưởng Hồ Chí Minh
này Bác đã hình thành nhận thức: muốn giải phóng dân tộc mình cần thiết phải đoàn
kết với các dân tộc khác cùng chung cảnh ngộ.
Sau khi tiếp thu tư tưởng của V.I. Lênin trong Sơ thảo lần thứ nhất những luận
cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa, Hồ Chí Minh càng ý thức được mối quan
hệ mật thiết giữa cách mạng giải phóng dân tộc và cách mạng vô sản trong thời đại đế
quốc chủ nghĩa, nên đã coi cách mạng Việt Nam là một bộ phận của cách mạng vô sản
thế giới. Để chiến thắng kẻ thù, cách mạng Việt Nam phải dựa vào sức mạnh bên
trong, đồng thời phải tranh thủ sự đồng tình, giúp đỡ của quốc tế. Hồ Chí Minh kêu
gọi hãy vì nền hòa bình thế giới, vì tự do và ấm no, những người bị bóc lột thuộc mọi
chủng tộc cần đoàn kết lại và chống bọn áp bức.
Qua khảo sát thực tế, từ kinh nghiệm bản thân, Hồ Chí Minh đã nhận thức được
rằng: chủ nghĩa đế quốc là một lực lượng phản động quốc tế, là kẻ thù chung của
nhân dân lao động ở cả chính quốc và thuộc địa. Muốn đánh thắng chúng, phải thực
hiện khối liên minh chiến đấu giữa lao động ở các thuộc địa với nhau và giữa lao
động ở thuộc địa với vô sản ở chính quốc; nếu tách riêng mỗi lực lượng thì không thể
nào thắng lợi được. Điểm vượt lên của Hồ Chí Minh so với các lãnh tụ yêu nước và
chí sĩ cách mạng đầu thế kỷ XX chính là ở đó, nó nâng cao nhận thức của Người về
sức mạnh thời đại.
Hồ Chí Minh cho rằng, sự kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại chính
là kết hợp chủ nghĩa yêu nước chân chính với chủ nghĩa quốc tế vô sản, là phải xây
dựng được khối liên minh chiến đấu giữa vô sản ở chính quốc với lao động ở thuộc
địa, nhằm cùng một lúc tiến công chủ nghĩa đế quốc ở cả hai đầu.
Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, sự hình thành, tồn tại và phát triển của hệ thống

đường cách mạng vô sản. Đặt cách mạng Việt Nam vào quỹ đạo cách mạng vô sản, Hồ
Chí Minh đã khắc phục được sự khủng hoảng về đường lối cứu nước của nước ta.
Về thực tiễn, Người luôn luôn quan tâm hình thành các tổ chức để thực hiện sự
kết hợp này: năm 1921 người sáng lập hội liên hiệp các dân tộc thuộc địa ở Pari, báo
Người cùng khổ, hội liên hiệp các dân tộc bị áp bức Á Đông (1925). Trên các diễn đàn
quốc tế, Người luôn khẳng định vai trò của cách mạng thuộc địa và sự cần thiết liên
minh chiến đấu giữa cách mạng giải phóng dân tộc với cách mạng vô sản chính quốc,
cách mạng giải phóng dân tộc giữa các nước thuộc địa với nhau.
Thời đại mà Hồ Chí Minh sống và hoạt động là thời đại có những biến đổi cực
kỳ to lớn trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó nổi bật lên hai sự kiện
quan trọng nhất làm thay đổ nội dung của thời đại: một là, chủ nghĩa tư bản đã từ giai
đoạn tự do cạnh tranh chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, đã hình thành hệ
thống thuộc địa của chúng; hai là thắng lợi của cuộc Cách mạng Tháng Mười Nga đã
mở ra một thời đại mới - thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội.
Page 4
Tư tưởng Hồ Chí Minh
Trong thời đại đó các dân tộc không thể tồn tại biệt lập, vận mệnh của mỗi dân tộc
không thể tách rời vận mệnh chung của loài người.
Trong thời đại mới, Hồ Chí Minh đã nhận thức sâu sắc rằng "công cuộc giải
phóng các nước và các dân tộc bị áp bức là một bộ phận khăng khít của cách mạng vô
sản", "cần thiết phải có liên minh chiến đấu chặt chẽ giữa các dân tộc thuộc địa với
giai cấp vô sản của các nước đế quốc để chống kẻ thù chung". Người đã chỉ ra rằng:
"Muốn cứu nước, giải phóng dân tộc, không có con đường nào khác con đường cách
mạng vô sản". Người đã giải quyết đúng đắn vấn đề dân tộc và giai cấp, quốc gia và
quốc tế, kết hợp sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại. Những tư tưởng quan trọng
này xuất phát từ một đòi hỏi thực tiễn bức xúc: Phải chống chủ nghĩa thực dân, phải
gắn liền cách mạng thuộc địa với cách mạng ở chính quốc. Con đường để giữ vững
độc lập, tự do, hạnh phúc, ấm no cho dân tộc là con đường đi lên xã hội chủ nghĩa,
phải tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa trên mọi lĩnh vực.
Sau khi nắm được đặc điểm và những yêu cầu đặt ra trong thời đại mới, Hồ Chí

các Đảng Cộng sản phải giáo dục chủ nghĩa yêu nước chân chính kết hợp với chủ
nghĩa quốc tế trong sáng cho giai cấp công nhân và nhân dân lao động nước mình. Để
kết hợp chủ nghĩa yêu nước chân chính với chủ nghĩa quốc tế trong sáng trong cách
mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh đã triệt để phát huy sức mạnh của chủ nghĩa yêu nước
và tinh thần dân tộc chân chính, đồng thời Người đã nỗ lực không mệt mỏi để củng cố
và tăng cường tình đoàn kết, hữu nghị giữa Việt Nam với các dân tộc khác đang đấu
tranh cho mục tiêu chung là hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội.
Dựa vào sức mình là chính, tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ của các nước xã hội chủ
nghĩa, sự ủng hộ của nhân loại, đồng thời không quên nghĩa vụ quốc tế của mình.
Tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ của các lực lượng cách mạng tiến bộ trên thế giới
nhưng không ỷ lại trông chờ, mà phải nêu cao tinh thần tự lực cánh sinh, dựa vào sức
mình là chính, phải đem sức ta để tự giải phóng cho ta. Ta không nhận sự giúp đỡ một
chiều của bạn bè quốc tế, mà phải bằng thành quả của cách mạng nước ta để góp phần
tăng cường sức mạnh cách mạng thế giới, theo tinh thần giúp bạn là tự giúp mình.
Trong mối quan hệ giữa sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, Hồ Chí Minh
xác định sức mạnh dân tộc giữ vai trò quyết định, còn sức mạnh thời đại có vai trò
quan trọng, sức mạnh thời đại chỉ phát huy tác dụng thông qua sức mạnh dân tộc.
Người khẳng định: Trong đấu tranh cách mạng ta phải "tự lực cánh sinh, dựa vào sức
mình là chính". Người còn viết: "Muốn người ta giúp cho, thì trước mình phải tự giúp
lấy mình đã"; "Một dân tộc không tự lực cánh sinh mà cứ ngồi chờ dân tộc khác giúp
đỡ thì không xứng đáng được độc lập".
“Tự giải phóng” là tư tưởng, quan điểm lớn, xuyên suốt của tư tưởng Hồ Chí
Minh. Nhờ vậy, Người đã có quan điểm “cách mạng thuộc địa không chỉ phụ thuộc
vào cách mạng vô sản chính quốc, mà còn có thể giúp đỡ những người anh em ở
Page 6
Tư tưởng Hồ Chí Minh
phương Tây trong nhiệm vụ giải phóng hoàn toàn”. Khẳng định sức mạnh dân tộc giữ
vai trò quyết định nhưng Hồ Chí Minh không hề xem nhẹ việc tranh thủ sức mạnh thời
đại, đặc biệt là tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ của các nước xã hội chủ nghĩa anh em, sự
đồng tình, ủng hộ của nhân dân yêu chuộng hoà bình trên thế giới.

Tư tưởng Hồ Chí Minh
không mệt mỏi của Người đã nâng cao địa vị của Việt Nam trên trường quốc tế, tăng
cường quan hệ hữu nghị với các nước, các dân tộc.
Tư tưởng về kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại là một nội dung
lớn của tư tưởng Hồ Chí Minh, thấm đượm tính nhân văn sâu sắc, tính cách mạng triệt
để nên có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với thắng lợi của sự nghiệp cách mạng giải
phóng dân tộc của nhân dân Việt Nam. Tư tưởng đó đã được vận dụng và phát triển
trong suốt tiến trình cách mạng Việt Nam, không những đã phát huy được sức mạnh
của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, mà còn tranh thủ và phát huy được tối đa các nhân
tố bên ngoài, đó là sức mạnh của các lực lượng cách mạng và tiến bộ trên thế giới, là
kim chỉ nam cho hành động, đường lối của Đảng và nhà nước ta. Đó cũng là chính
sách đối ngoại vô cùng đúng đắn, thể hiện quan điểm của Người luôn luôn chăm lo
xây dựng, vun đắp cho tình hữu nghị, hợp tác và đoàn kết giữa nhân dân các nước và
tinh thần sẵn sàng “ làm bạn với tất cả mọi nước dân chủ”. Không chỉ có ý nghĩa trong
thời chiến, tư tưởng này của Người vẫn chiếm một vị trí to lớn trong công cuộc đổi
mới, hội nhập và phát triển ngày nay của dân tộc ta, nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp
của toàn dân, đồng thời nó thể hiện quan điểm đối ngoại hòa bình, hợp tác, phù hợp
với xu thế thời đại, nhờ đó mà vị thế và uy tín của Việt Nam đã được nâng lên một tầm
cao mới.
Từ năm 1930, khi Đảng cộng sản ra đời, Đảng đã coi cách mạng Việt Nam là
một bộ phận của cách mạng vô sản thế giới, sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại
từng bước kết hợp một cách đúng đắn. Cách mạng Tháng Tám thành công là sự thể
hiện của việc kết hợp sức mạnh to lớn của dân tộc Việt Nam với sức mạnh vĩ đại của
thời đại. Cách mạng Tháng Tám đã xóa bỏ chế độ thuộc địa nửa phong kiến ở nước ta,
mở ra kỷ nguyên mới của lịch sử dân tộc : kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ
nghĩa xã hội. Tháng Tám năm 1945, những điều kiện khách quan và chủ quan cho
cuộc cách mạng giải phóng dân tộc đã hội tụ chín muồi, thời cơ tổng khởi nghĩa đã
đến, lãnh tụ Hồ Chí Minh kêu gọi toàn thể đồng bào: “Giờ quyết định cho vận mệnh
dân tộc đã đến. Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy đem sức ta mà tự giải phóng cho
ta”. Đảng đã biết kết hợp hài hòa và nhuần nhuyễn tính giai cấp với tính dân tộc của

Đảng cộng sản và nhân dân lao động Pháp, cách mạng Việt Nam từng bước đi tới
thắng lợi trong công cuộc chống Pháp xâm lược, nhất là ở chiến dịch lịch sử Điện Biên
Phủ. Phát huy thắng lợi tư tưởng "Động viên toàn dân, vũ trang toàn dân" trong cuộc
Tổng khởi nghĩa Tháng 8-1945, Đảng ta tập trung vào nhiệm vụ xây dựng, củng cố
khối đại đoàn kết toàn dân (Mặt trận Tổ quốc Việt Nam) theo Tư tưởng Hồ Chí Minh
"Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết. Thành công, thành công, đại thành công". Mặt trận
Page 9
Tư tưởng Hồ Chí Minh
đã thu hút được mọi người Việt Nam vào cuộc kháng chiến, tranh thủ được mọi lực
lượng có thể tranh thủ được bằng các hình thức rộng rãi, phù hợp, nhờ đó tập hợp
được lực lượng, phân hoá kẻ thù đến cao độ. Đồng thời, Đảng ta lãnh đạo tổ chức, xây
dựng lực lượng chính trị rộng lớn với các hình thức tổ chức đa dạng, phong phú. Lực
lượng chính trị của quần chúng do các tổ chức đảng lãnh đạo trở thành lực lượng chiến
đấu trực tiếp chống quân xâm lược trên chiến trường.
Chiến dịch Điện Biên Phủ đã đưa truyền thống "Toàn dân vi binh" của dân tộc
ta lên đỉnh cao mới. Quan điểm vũ trang toàn dân, kháng chiến toàn dân của Đảng trở
thành hiện thực hào hùng, tạo nên sức mạnh đánh thắng quân xâm lược đông, được
trang bị hiện đại. Thắng lợi của chiến dịch Điện Biên Phủ chính là thắng lợi của đường
lối toàn dân kháng chiến của Đảng được chuyển hoá thành phong trào kháng chiến của
nhân dân, của toàn thể dân tộc Việt Nam - một dân tộc “quyết đem tất cả tinh thần và
lực lượng, tính mạng, của cải” vào cuộc chiến tranh chống xâm lược để bảo vệ độc
lập, tự do cho đất nước mình, Tổ quốc mình. Thắng lợi này đã chứng minh một cách
hùng hồn rằng: Trong điều kiện quốc tế sau thắng lợi của cuộc chiến đấu chống phát
xít, các quốc gia nhỏ bé nếu kiên trì đoàn kết, kiên trì đấu tranh, nhất định sẽ chiến
thắng sự xâm lược của chủ nghĩa thực dân và giành được độc lập.
Giai đoạn 1954-1975, Đảng ta đã phát huy cao độ sức mạnh dân tộc, tranh thủ
tối đa sức mạnh thời đại, bao gồm sức mạnh của hệ thống xã hội chủ nghĩa, phong trào
giải phòng dân tộc, phong trào hoà bình dân chủ, sức mạnh của Liên Xô, Trung Quốc,
khối đại đoàn kết 3 nước Đông Dương, đánh bại đế quốc Mỹ, thống nhất Tổ quốc.
Đảng ta đã nhận định, cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của dân tộc ta mang tính

phạm vi toàn cầu và được kết hợp chặt chẽ với đấu tranh quân sự, đấu tranh chính trị,
hình thành thế trận kết hợp vô cùng lợi hại tiến công quân thù. Kết hợp chặt chẽ đấu
tranh ngoại giao với đấu tranh quân sự, đấu tranh chính trị là đường lối chiến lược của
Đảng ta trong kháng chiến chống Mỹ, được đúc kết từ kinh nghiệm hàng ngàn đời đấu
tranh dựng nước và giữ nước của cha ông, từ cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp
và nghệ thuật kết hợp đó trong kháng chiến chống Mỹ đã đạt tới trình độ đỉnh cao,
đánh bại từng bước tiến tới đánh bại hoàn toàn đế quốc Mỹ xâm lược và bè lũ tay sai.
Cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân 1975 với đỉnh cao là chiến dịch Hồ Chí
Minh lịch sử đã kết thúc thắng lợi cuộc chiến tranh giải phóng trường kỳ của dân tộc
ta, giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc. Sức mạnh tổng hợp của dân tộc Việt
Nam kết hợp chặt chẽ với sức mạnh của thời đại, trong đó sức mạnh chính trị – tinh
thần của nhân dân và quân đội ta là yếu tố quan trọng, có ý nghĩa quyết định đối với
thắng lợi của cuộc kháng chiến. Sức mạnh chính trị – tinh thần của nhân dân và quân
đội ta có cội nguồn từ truyền thống yêu nước qua hàng ngàn năm giữ nước. Cốt lõi của
nguồn sức mạnh này là chủ nghĩa yêu nước Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh, được
định hướng và thể hiện tập trung ở lý tưởng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã
hội.
Page 11
Tư tưởng Hồ Chí Minh
Từ năm 1975 đến nay, nhất là từ 1986, Đảng đã đề ra đường lối đổi mới, tôn
trọng và hành động theo quy luật khách quan, từ bỏ cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp
đã phát huy được tiềm năng của đất nước. Đảng và nhà nước đã đưa đất nước vượt qua
khủng hoảng kinh tế-xã hội, chuyển mạnh sang thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
Thấm nhuần Tư tưởng Hồ Chí Minh, các văn kiện của Đảng trong những năm đổi mới
đều khẳng định sự cần thiết phải vận dụng sáng tạo tư tưởng kết hợp sức mạnh dân tộc
với sức mạnh thời đại do Người nêu lên. Nghị quyết Đại hội VII của Đảng (1991)
khẳng định : Trong điều kiện mới càng phải coi trọng vận dụng bài học kết hợp sức
mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, sức mạnh trong nước với sức mạnh quốc tế, yếu
tố truyền thống với yếu tố hiện đại để phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
xã hội chủ nghĩa.

quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, nói gọn là nền kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Tăng trưởng kinh tế gắn liền với bảo đảm tiến bộ
và công bằng xã hội ngay trong từng bước phát triển. Tăng trưởng kinh tế đi đôi với
phát triển văn hóa và giáo dục, xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến,
đậm đà bản sắc dân tộc, làm cho chủ nghĩa Mác-lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh giữ vai
trò chủ đạo trong đời sống tinh thần của nhân dân, nâng cao dân trí, giáo dục và đào
tạo con người phát triển toàn diện, xây dựng và phát triển nguồn nhân lực của đất
nước.
Đường lối kinh tế của Đảng ta là: Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá,
xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, đưa nước ta trở thành một nước công nghiệp; ưu
tiên phát triển lực lượng sản xuất, đồng thời xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp theo
định hướng xã hội chủ nghĩa; phát huy cao độ nội lực đồng thời tranh thủ nguồn lực
bên ngoài và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế để phát triển nhanh, có hiệu quả và bền
vững; tăng trưởng kinh tế đi liền với phát triển văn hoá, từng bước cải thiện đời sống
vật chất và tinh thần của nhân dân, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội; kết hợp phát
triển kinh tế - xã hội với tăng cường quốc phòng - an ninh.
Thời đại ngày nay, đặc biệt là giai đoạn hiện nay đang diễn ra một cuộc đấu
tranh gay gắt trên mặt trận tư tưởng cũng như về hoạt động thực tiễn mà chúng ta cần
nhận thức đúng đắn để tiến hành những hoạt động quốc tế phù hợp phục vụ sự nghiệp
xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Do vậy phải giáo dục
cho nhân dân có được niềm tin về lý tưởng xã hội chủ nghĩa trong điều kiện thế giới có
nhiều biến đổi. Cần phải xử lý nghiêm minh, công bằng đối với những hành vi vi
phạm pháp luật làm suy thoái tư tưởng, băng hoại đạo đức xã hội. Hội nhập quốc tế mà
không được chệch hướng xã hội chủ nghĩa, bảo đảm mục tiêu xây dựng một nước Việt
Page 13
Tư tưởng Hồ Chí Minh
Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ, giàu mạnh và góp phần xứng đáng vào
cách mạng thế giới.
Yêu cầu đặt ra trong giai đoạn cách mạng hiện nay là: phải củng cố và tăng
cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân,