Hình ảnh người lính trong thơ ca thời kháng chiến chống Pháp.
BÀI THAM KHẢO
Trong chín năm kháng chiến chống Pháp, hình ảnh anh bộ đội Cụ Hồ thường
được phản ánh rất đậm nét trong thơ ca. Đó là hình tượng những người lính có những
vẻ đẹp khác nhau. Có khi hình tượng đó được xây dựng theo bút pháp lãng mạn, có
khi lại được xây dựng theo bút pháp hiện thực. Nhưng dù được xây dựng theo bút
pháp nào, tất cả đều có nét đẹp chung rất cơ bản. Ấy là những con người dũng cảm,
anh hùng, sẵn sàng hi sinh cả tính mạng của mình cho Tổ quốc và có sức động viên
lớn đối với nhân dân ta trong chiến tranh giải phóng dân tộc vô cùng gian khổ và ác
liệt.
Tuy nhiên, mỗi hình tượng lại có những nét đẹp riêng. Tinh thần chiến đấu hi
sinh và chất anh hùng ở mỗi hình tượng lại có những biểu hiện rất khác nhau.
Đọc Tây Tiến – bài thơ được viết theo bút pháp lãng mạn nên hình ảnh người
lính trong Tây Tiến xuất hiện trong một bối cảnh hoang vu, hiểm trở, vừa hùng vĩ, vừa
dữ dội khác thường:
Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm
Heo hút cồn mây súng ngửi trởi
Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống
Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi
Một hình thể gập ghềnh, cheo leo của dốc núi được tạo ra bởi những thanh trắc
và cách dùng chữ rất bạo; nào là “khúc khuỷu”, “thăm thẳm”, “heo hút”, “súng ngửi
trời”… Rồi đột nhiên, dòng thơ như bị bẻ đôi để vẽ ra hai dốc núi vút lên và đổ xuống
gần như thẳng đứng: “Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống”, rồi bỗng dưng, dòng
thơ như bay ngang lưng trời bởi một câu thơ độc đáo toàn thanh bằng “ “Nhà ai Pha
Luông mưa xa khơi”. Trong khung cảnh đó, ta tưởng tượng những người lính đang
tạm dừng chân nơi những sườn núi chênh vênh, phóng tầm mắt ra xa, thấy nhà ai thấp
thoáng ẩn hiện qua một không gian mịt mù sương rừng, mưa núi… Và bất chợt, trên
cái nền hiểm trở và hùng vĩ đó, những người línhTây Tiến xuất hiện cũng thật oai

quê gặp gỡ nhau hằng ngày. Đó còn là nơi “Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính”. Ở
đây, tác giả cũng không che giấu mà trái lại còn nhấn mạnh đến cái nghèo đói và lam
lũ của họ:
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
Nhưng vẻ đẹp của người lính ở đây là tình đồng chí, tình đồng đội, gắn với tình
giai cấp giữa những người nông dân mặc áo lính. Họ gần gũi với nhau vì cùng ra đi từ
một làng quê đói nghèo. Trong kỉ niệm của họ, cũng cảnh đồng ruộng, cũng những
túp lều tranh “gió lung lay”… Và khi trở thành người lính, họ lại gặp nhau trong hoàn
cảnh thiếu thốn lam lũ của người lính, cũng chẳng khác hoàn cảnh của những người
dân cày bao nhiêu. Cái gần gũi, cái giống nhau, cái thống nhất là điều được nhấn
mạnh hơn là cái đặc biệt, cái phi thường. Và sự thống nhất cao hơn cả là tình đồng
chí. Đây là tình cảm lớn khiến cho những người “xa lạ”, từ những phương trời “chẳng
hẹn quen nhau”, bỗng chốc thành thân thiết, thậm chí thành đôi tri kỉ. Đó cũng chính
là sức mạnh tinh thần to lớn khiến họ rời bỏ ruộng nương, gia đình, coi thường mọi
gian khổ, hi sinh. Vâng, với họ, chỉ cần ‘thương nhau tay nắm lấy bàn tay” là đủ hơi
ấm để chống chọi với những cơn sốt run người, với những ngày buốt giá và với cả
giặc thù.
Rồi còn đó với những chiến sĩ “Lên Cấm Sơn” (Thôi Hữu), là những người
luôn vươn lên để chiến thắng. Chiến thắng hoàn cảnh, chiến thắng bệnh tật, chiến
thắng quân thù. Sống kham khổ nơi rừng núi hiu quạnh nhưng vẫn vui và luôn đem lại
ánh sáng, nhịp sống mới cho bản làng. Vậy đó, ở đâu có người lính là ở đó có niềm
vui. Còn bài Nhớ của Hồng Nguyên miêu tả những chiến sĩ trẻ, cuộc đời lưu động
nhưng đầy lạc quan, trong sáng. Những ngày đầu kháng chiến, bộ đội ta rất nghèo
thiếu thốn đủ thứ. Về văn hóa thì “chưa biết chữ”, về quân sự thì “súng bắn chưa
quen”… nhưng lòng vẫn cười vui.
Hình ảnh anh bộ đội trong thơ lúc bấy giờ thật đẹp. Họ thật sự là những người
anh hùng nhưng không có vẻ gì là anh hùng, là oai phong lẫm liệt cả. Sức mạnh lớn