Giải đi sớm - Hồ Chí Minh GIẢI ĐI SỚM
(Tảo giải)
(Hồ Chí Minh)
I . ĐẶT VẤN ĐỀ .
Giải đi sớm là bài thơ tứ tuyệt liên hoàn, ghi lại cảm xúc của Bác khi bắt đầu
một hành trình đày ải từ nhà lao Long An đến nhà lao Đồng Chính vào một đêm cuối
thu lanh giá. Bài thơ viết về một cuộc chuyển lao nhưng ta không thấy bóng dáng lính
giải tù mà chỉ bắt gặp hình ảnh một người đi xa (chinh nhân) trong tư thế chủ động
bình tĩnh, tự tin, vượt qua đêm thu giá lạnh đến với buổi bình minh rực hồng .
Đến với bài thơ ta bắt gặp một người cộng sản giữa gông cùm xiềng xích mà
vẫn ngời sáng một niềm lạc quan tin tưởng .
II . GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ .
Hai khổ thơ nhưng thật chất là hai bài thơ tứ tuyệt độc lập, nó bổ sung ý nghĩa
cho nhau tạo nên tính hoàn chỉnh của tác phẩm trong một tiến trình vận động mang
nhiều yếu tố cảm quan của người chiến sĩ cách mạng .
Bốn câu thơ đầu
Gà gáy một lần đêm chửa tan
Chòm sao đưa nguyệt vượt lên ngàn
Người đi cất bước trên đường thẳm
Rát mặt đêm thu trận gió hàn
Câu thơ đầu đọc lên tưởng chỉ mang giá trị về mặt thời gian, không mang một
cảm xúc, một thái độ nào cả bởi ở đó chỉ hiện rõ chức năng thông báo thời gian đang
chậm trôi về phía đêm tàn . Nhưng chính nó là sự chuẩn bị cho “chinh nhân” xuất hiện
.
Gà gáy một lần, thời gian bây giờ là quá nửa đêm, là lúc đêm chưa tàn nhưng

miền đất khách . Người đi không hề rụt rè trước cái khắc nghiệt của thiên nhiên, trái
lại chủ động bước tới một cách hiên ngang . Rất tiếc bản dịch đã bỏ mất một
chữ trận . Nó không tô đậm được sự ra đi hùng tráng, xông pha của người chiến sĩ .
Trên đường chuyển lao, có sớm, có xa, có gió lạnh, có gian khổ nhưng không
xóa nhòa được con người mà chỉ làm cho con người thêm cứng cỏi, vững vàng, kiên
quyết, dứt khoát . Đó là hiện thân của chất thép trong tâm hồn người chiến sĩ cách
mạng Hồ Chí Minh.
Nếu bốn câu thơ đầu là thời điểm đầu của cuộc hành trình đầy gian khổ thì bốn
câu thơ sau cảnh vật đã có sự biến đổi :
Phương đông màu trắng chuyển sang hồng
Bóng tối đêm tàn chốc sạch không
Hơi ấm bao la trùm vũ trụ
Người đi thi hững bỗng thêm nồng
Đoạn thơ là một khung cảnh rộng lớn, cảnh sắc chuyển đổi thật mau lẹ . Chân
trời mầu trắng nay đã ửng hồng . Một cảnh đẹp và cũng là một niềm vui, là nguồn sinh
khí mới . Đấy là sự nhất quán , thống nhất trong thơ văn Bác . Bóng đêm còn sót lại bị
quét sạch . Thay thế vào cái giá lạnh là hơi ấm bao la . Hơi ấm của trời đất vừa mới
bắt đầu nhưng ấm áp một cách kì lạ và tràn ngập khắp nơi . Sức ấm nóng ấy lan tỏa ra
từ tấm lòng, tâm hồn một người chiến sĩ vĩ đại hơn là từ thiên nhiên . Và cũng chính
vì vậy mà :
Người đi thi hững bỗng thêm nồng
Cảm xúc vốn đã sớm xuát hiện khi cuộc hành trình mới bắt đầu, giờ đây khi bắt
gặp sự vận động đổi thay của vũ trụ, nó lại bùng lên mỗi lúc một rực rỡ hơn, dạt dào
hơn .
Bốn câu thơ sau thể hiện sự vận động trong cảm quan nghệ thuật của Bác, nó
xuất phát từ chính sự vận động trong tư tưởng của Người : từ bóng đêm tới bình minh,
từ màu trắng tăm tối sang mầu hồng lạc quan tin tưởng, từ lạnh lẽo đến ấm áp . Nó
không chỉ sưởi ấm lòng người mà còn sưởi ấm cả thế giới tự nhiên, cả vũ trụ .
III . KẾT THÚC VẤN ĐỀ .
Bài thơ là khúc ca lên đường vừa trầm hùng, vừa sảng khoái vui tươi và cuối