397

HIỆN TRẠNG KHAI THÁC NGUỒN LỢI HẢI SẢN VÀ GIẢI
PHÁP BẢO VỆ, PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TẠI XÃ NINH ÍCH - ĐẦM
NHA PHU, KHÁNH HÒA
STATUS OF AQUATIC RESOURCES EXPLOITATION AND
SUSTAINABLE DEVELOPMENT SOLUTIONS ON NINH ICH COMMUNE - NHA
PHU LAGOON, KHANH HOA PROVINCE

Trần Văn Phước
*
và Ngô Văn Hiệp
Khoa Nuôi trồng Thủy sản - Trường Đại học Nha Trang
Email:

ABSTRACT

The result of investigation about aquatic exploitation actions on Nha Phu lagoon
(Khanh Hoa province) acknowledged: Exploitation of fisherman was individual (100%) and
professional skill was very low. Professional exploitations were major drag net (36.92%), drift
net (20 %), tunny net (16.92%). They exploited in Nha Phu lagoon and exploitation objects
were fish, crustaceans, squid. The decline of aquatic resources was serious, main causes were
overfishing, environmental pollution, mangrove forest destroy. Life of fisherman on Nha Phu
lagoon was too difficult. A number of solutions contribute to improving of aquatic resources,
such as planning, training and awareness advance, career structure change, no overfishing,
boat management, mangrove forest growing and supplementary aquatic resources.

398- Phương pháp thu thập và xử lý số liệu:

Số liệu thứ cấp được thu thập tại Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Ninh
Hòa, Phòng Tài nguyên và Môi trường Ninh Hòa, Phòng Địa chính xã Ninh Ích và các sách
báo, tài liệu có liên quan.

Số liệu sơ cấp được thu thập thông qua quan sát và trực tiếp phỏng vấn 65 hộ ngư dân
khai thác thủy sản và cán bộ quản lý các cấp vùng nghiên cứu.

Thông tin thu thập được xử lý theo từng nội dung riêng dựa trên bộ câu hỏi phỏng vấn
và dữ liệu được xử lý trên phần mềm Excel.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

Đặc điểm kinh tế xã hội

Đặc điểm các ngành kinh tế

Ngành thủy sản là ngành kinh tế mũi nhọn của địa phương [6], [11].

- Nuôi trồng thủy sản: tiếp tục phát triển theo hướng công nghiệp. Sản lượng nuôi
trồng thủy sản năm 2008 là 2.529 tấn, trong đó sản lượng nuôi tôm đạt 250 tấn, diện tích mặt
nước nuôi trồng thủy sản là 350 ha. Số hộ nuôi tôm hùm lồng là 17 hộ tăng so với 9 hộ năm
2008, hiện nay có nhiều hộ phát triển nghề nuôi ốc hương chủ yếu ở thôn Tân Thành. Tuy


399

Cơ sở hạ tầng

Cơ sở hạ tầng dược nhà nước đầu tư xây dựng khang trang với hệ thống giao thông
được đầu tư nâng cấp hàng năm, đời sống nhân dân đang có từng bước cải thiện nhiều về vật
chất và tinh thần. Tuy nhiên, xã Ninh Ích vẫn chưa xây dựng được bến cảng cho ngư dân khai
thác hải sản, nên các sản phẩm khai thác hải sản thu được thường không tập trung gây khó
khăn cho việc tiêu thụ [6].

Hiện trạng khai thác nguồn lợi hải sản

Nguồn lao động khai thác hải sản

- Trình độ dân trí thấp: không biết chữ chiếm 16,92%, tiểu học chiếm 43,08%, trung
học cơ sở chiếm 32,31%, trung học phổ thông chiếm 3,08%, trung học chuyên nghiệp chiếm
3,08% và cao đẳng, đại học chiếm 1,53%.

- Trình độ nghề: nguồn lao động có trình độ chuyên môn còn thấp, chỉ có 7,69% người
được học qua lớp lái tàu. Ngư dân tham gia đánh bắt chủ yếu dựa vào kinh nghiệm cha truyền
lại và kinh nghiệm của bản thân họ.

- Hình thức tổ chức khai thác: 100% số hộ đều kai thác theo hình thức tư nhân, chủ hộ
tự mua sắm tàu thuyền và trang thiết bị. Nghề cá xã Ninh Ích mang đặc trưng của nghề cá
nước ta đó là đặc điểm nghề cá nhân dân, sản xuất chủ yếu theo ngư/nông hộ.

- Thu nhập: các nguồn thu chính như bán các sản phẩm khai thác (83,08%), nuôi trồng
thủy sản (16,92%) và nguồn thu phụ từ mua bán cá, đi làm thuê (26,15%). Hình thức tiêu thụ
sản phẩm của các ngư dân chủ yếu là bán cho đầu nậu các sản phẩm khai thác được. Giá cả


Kích cỡ khai thác (mm)
Đối tượng khai
thác chính
Mùa sinh
sản
Mùa khai thác
thực tế
Thực tế Quy định
Cá Mai T2 - T7 35
Cá Mối T2 - T4 Quanh năm 100-300 200
Cá Nục T2 - T10 100-200
Cá Lá T4 - T8 35 -50
Cá Liệt T3 - T5 Quanh năm 50-70
Cá Bống T2 - T10 40-60
Cá Sóc Quanh năm
Cá Lẹp T2 - T8 70-150
Cá Trích T6 - T7 70-150 80
Cá Hố T5 - T12 200-800 300
Nghề
khai thác
chính
Nghề khai thác phụ

Kích thứơc mắt
thực tế (mm)
Nghề khai thác
Số hộ Tỷ lệ (%) Số hộ Tỷ lệ (%)
1. Lưới kéo
13 20,00 0 0 15
- Bắt bằng mành hoặc trủ 5

7,69

0

0

5

- Lặn
1 2,94 10
Tổng
65 100 34 100 401

Kích cỡ khai thác (mm)
Đối tượng khai
thác chính
Mùa sinh
sản
Mùa khai thác
thực tế

Tổng công
suất (CV)
Tổng sản
lượng (tấn)
Năng suấ
t trung bình
năm (tấn/CV/năm)
2004 103 2160 500 0,23
2005 114 2390 520 0,21
2006 114 2390 525 0,21
2007 114 2390 550 0,23
2008 171 4005

Hiện trạng nguồn lợi hải sản

Nguồn lợi đầm Nha Phu nói chung và xã Ninh Ích nói riêng đang bị giảm sút nghiêm
trọng. Qua điều tra phỏng vấn, 100% ngư dân cho biết sản lượng khai thác so với 10 năm trước
giảm đáng kể. Nhiều loài đánh bắt không còn gặp hay rất hiếm khi gặp như: Sam, Rùa biển, Ba
ba, cá Ngựa… Một số loài vùng triều: Xút, Ngao, Hầu, Sò huyết do bị khai thác quá mức đã có
dấu hiệu cạn kiệt. Cùng với việc phá hủy rừng ngập mặn để làm đìa tôm làm mất đi quần thể
sinh vật. Diện tích rừng ngập mặn của xã Ninh Ích bị phá hủy để làm đìa nuôi tôm lên đến 150
ha. Nhiều loài có giá trị kinh tế sản lượng ngày càng ít thay vào đó là tăng tỷ lệ cá tạp trong mỗi
mẻ lưới.
402

trong khai thác và bảo vệ nguồn lợi hải sản còn rất hạn chế và thiếu.

Các giải pháp bảo vệ và phát triển nguồn lợi hải sản

Để duy trì và bảo vệ nguồn lợi thủy sinh vật tại đầm Nha Phu, chúng tôi tổng hợp và
đề xuất một số giải pháp sau:

(i) Tăng cường công tác đào tạo, xóa mù chữ, nâng cao trình độ ngư dân: phải thường
xuyên vận động ngư dân tham gia các lớp học văn hóa và đào tạo chuyên môn kỹ thuật. Tăng
cường phổ cập kiến thức khoa học và quản lý pháp luật về bảo vệ môi trường và nguồn lợi
thủy sản là một hướng hành động rất cần thiết để tạo ra tính chủ động thân thiện với môi
trường của cộng đồng xã hội [2], [3], [5], [8], [10].

(ii) Chuyển đổi cơ cấu nghề nghiệp, giải quyết việc làm, xoá đói giảm nghèo là nhu cầu
thiết yếu trong bảo vệ và phát triển nguồn lợi. Cần xây dựng bến cảng, khu chế biến cá để tạo
công ăn việc làm cho lao động dư thừa nhằm tăng thu nhập cho ngư dân và giảm áp lực khai
thác; tập huấn kỹ thuật NTTS cho ngư dân cùng với cho vay vốn ưu đãi để ngư dân có thể làm
nghề nuôi trồng nhưng phải quy hoạch, chú ý đến môi trường. Xây dựng mô hình trình diễn.
Thực hiện tốt các chính sách hiện hành về khuyến khích phát triển nuôi trồng thủy sảnc [5], [8],
[10], [12].
403

(iii) Quản lý tàu thuyền: tàu có công suất < 20 CV chiếm tỷ lệ lớn và số lượng tàu
thuyền có công suất nhỏ vẫn tiếp tục tăng. Khai thác bằng những tàu thuyền này không chỉ

sinh vật đặc trưng của hệ sinh thái đầm phá, vũng vịnh, thuận lợi cho nuôi trồng và khai thác
thủy sản. Tuy nhiên trong những năm gần đây, khai thác thủy sản quá mức, hủy diệt và nhận
thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường và nguồn lợi thủy sản còn hạn chế dẫn đến ô nhiễm
môi trường, cạn kiệt nguồn lợi thủy sản làm cho cuộc sống dân cư ven đầm ngày càng khó
khăn. Vì vậy, chúng ta cần tiến hành triển khai các giải pháp trên để góp phần cải thiện môi
trường, nâng cao nhận thức cộng đồng góp phần bảo vệ và phát triển nguồn lợi hải sản tại
đầm theo hướng bền vững.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Thái Ngọc Chiến, 2008. Hiện trạng khai thác hải sản ven bờ Việt Nam. Thông tin Khoa
học Công nghệ - Kinh tế thủy sản tháng 07/2008.
2. Nguyễn Duy Chính, 2004. Cộng đồng ngư dân ven biển và sự phân chia ranh giới giữa
vùng biển xa bờ và gần bờ. Tạp chí Thủy sản số 04/2005.
3. Nguyễn Văn Động, 2004. Bài giảng giáo dục môi trường khai thác thủy sản. Đại học Thủy
sản, Nha Trang. 404

4. Nguyễn Xuân Huấn và Nguyễn Thành Nam, 2007. Nguồn lợi thủy sinh vật và hiện trạng
khai thác, nuôi trồng thủy sản vùng cửa sông Bạch Đằng. Những vấn đề nghiên cứu cơ bản
trong Khoa học Sự sống. NXB KH & KT, Hà Nội.
5. Võ Thiên Lăng, 2001. Một số vấn đề về quản lý nguồn lợi thuỷ sản ven bờ trên cơ sở cộng
đồng tại các thôn biển xã Ninh Ích – Ninh Hoà – Khánh Hoà. Báo cáo khoa học, Sở Thủy sản
Khánh Hòa.
6. Võ Đình Long, 2009. Báo cáo thực hiện chỉ tiêu ngành thuỷ sản 6 tháng đầu năm 2009 và