TRNG I HC CN TH
Khoa Thy sn

Giáo trình môn hc

KINH T THY SN D
D
À
À
N
N
H
HC
C
H
H
O
O


H


C
CN
N
G
G
À
À
N
N
H
HN
N
U
U
Ô
Ô
I
IT

TS.532 Tin s
LÊ XUÂN SINH
- 2005 -

trang b cho sinh viên ngành thy sn trc khi ra trng. Tt nhiên, vi sinh viên các
chuyên ngành k thu
t s gp đôi chút khó khn và cn phi có mt s c gng nht đnh
khi tip cn vi mng kin thc v qun lý kinh t.
Giáo trình môn hc Kinh T Thy Sn đc son tho ln đu tiên cng da trên c
s đáp ng yêu cu ngày càng cao v công tác đào to nhân lc cho ngành thy sn.
Mong mun ca tác gi là truyn đt
đc nhng kin thc cn bn nht v kinh t ng
dng cho sinh viên chuyên ngành nuôi trng thy sn. Mc dù ch đc trình bày trong
mt thi lng 3 tín ch, tác gi rt hy vng là nhng kin thc trong giáo trình này s
thc s hu ích đi vi sinh viên chuyên ngành nuôi trng thy sn đ giúp h có th làm
tt hn công tác nghiên cu trong nm hc cui cùng và t tin cng nh d
hòa nhp hn
vào môi trng thc t ca ngành thy sn sau khi ra trng.
 biên son cun giáo trình này, tác gi xin chân thành cm n s giúp đ lâu dài
và thng xuyên ca các đng nghip trong Khoa Thy Sn và Khoa Kinh T & Qun Tr
Kinh Doanh - i hc Cn Th. Vì Th gii không đng yên và không có điu gì là hoàn
ho, tác gi thc s cu th và xin chân thành cm n bt c ý kin đóng góp nào nhm
góp phn làm cho cun giáo trình môn hc Kinh T Thy Sn này đc hoàn thin hn.
Cn Th, ngày 15/3/2005
Ngi biên son

Ts. LÊ XUÂN SINH
Kinh t Thy sn

Lê Xuân Sinh - i hc Cn Th
iii
MC LC

Ta đ các chng mc Trang

2.1. Các khái nim c bn trong kinh t 19
2.2. Các khái nim c bn trong qun lý 22
2.3. Khái nim và đc đim ca nuôi trng thy sn 23
2.4. Các yu t nh hng ti loi hình sn xut nông lâm ng 23
2.5. t đai và din tích mt nc 24
2.6. V
n ca doanh nghip 25
2.7. Lao đng trong ngành thy sn 26
2.8. Mt s lu ý đi vi vic cung ng các yu t đu vào cho sn xut 27
2.9. Ý ngha tin t ca thi gian 28
2.10. Bài tp Chng 2 29
Kinh t Thy sn

Lê Xuân Sinh - i hc Cn Th
iv
CHNG 3: CHI PHÍ, THU NHP VÀ LI NHUN
30
3.1. Chi phí ca doanh nghip 30
3.2.1. Chi phí c đnh (đnh phí,TFC) 30
3.2.2. Chi phí bin đi (bin phí,TVC) 33
3.2.3. Khái nim v chi phí bình quân và chi phí biên (AC) 34
3.2.4. Khái nim v chi phí biên hay chi phí biên t (MC) 35
3.2. Sn lng và thu nhp ca doanh nghip 35
3.3.1. Sn lng bình quân và sn lng biên (APP & MPP) 35
3.3.2. Tng thu nhp và thu nhp biên (TR & MR) 36
3.3. Li nhun và hiu qu kinh t ca doanh nghip 37
3.4. Mi tng quan đu vào - đu ra và khái nim v hàm sn xut 38
3.5. Các nguyên tc kinh t c bn đ ti đa hóa li nhun 41
3.5.1. Nguyên tc chung kt hp đu vào và đu ra 41
3.5.2. Nguyên tc s dng mt loi đu vào 42

4.3.3. Mi liên h Giá-Cung-Cu và s cân bng ca th trng 60
4.3.4.  co giãn theo giá ca cung và cu 60
4.3.5. Co giãn chéo ca cu 62
4.3.6. Co giãn theo thu nhp ca cu 63
4.3.7. Mt s bin pháp can thip vào th trng ca Nhà nc 63
4.4. Khái nim v marketing và hiu qa marketing 64
4.4.1. Khái nim v marketing 64
4.4.2. Hiu qu marketing 65
4.4.3. Marketing biên 65
4.5. Nghiên cu th trng 66
4.5.1.
H thng thông tin th trng và phng pháp thu thp s
liu
66
4.5.2. Các chin lc th trng 67
4.5.3. c đim ca sn phm thy sn 68
4.5.4. Mt s hng c bn trong nghiên cu th trng 68
4.6. o lng và tiên đoán nhu cu th trng 72
4.6.1. Quan nim v nhu cu - d đoán 72
4.6.2. c lng nhu c
u hin ti 73
4.6.3. c lng nhu cu tng lai 75
4.7. Tình hình th trng tiêu th sn phm thy sn và d báo 80
4.8. Bài tp Chng 4 83
CHNG 5: QUN LÝ RI RO TRONG SN XUT KINH DOANH
84
5.1. Khái nim v ri ro 84
5.2. o lng ri ro và thái đ đi vi ri ro 85
5.2.1. o lng ri ro 85
5.2.2. Thái đ đi vi ri ro 87

Bng 3.4: Ti u hóa cn c vào mc đu vào 42
Bng 3.5: Mc đ phi hp hai loi thc n X
1
, X
2
đ có chi phí thp nht 44
Bng 3.6: Kt hp 2 loi sn phm đ đt hiu qa ti đa 46
Bng 3.7: Nguyên lý phân tích tài chánh tng công đon sn xut 49
Bng 3.8: D toán và phân tích tài chánh đ ng dng mô hình Lúa-Cá 49
Bng 3.9: D toán và phân tích tài chánh 1 ha nuôi tôm  ài Loan 50
Bng 3.10: D toán và phân tích tài chánh ca mt trang tri kinh doanh tng
hp
52
Bng 4.1: Mi quan h gia giá, mc cung và mc cu ca mt s
n phm 60
Bng 4.2: Liên h gia chin lc 4P ca McCarthy & chin lc 4C ca
Lauterbon
67
Bng 4.3: Giá ca 1 sn phm thy sn (đ/kg)  3 đa đim khác nhau theo các
tháng
71
Bng 4.4: c tính nhu cu v cá thng phm/ngày ca thành ph 75
Bng 4.5: c tính nhu cu tng lai theo chui s thi gian 78
Bng 4.6: Th trng thy sn th gii (1990-2000) 80
Bng 4.7: Dân s
và mc tiêu th sn phm thy sn nm 1997 và d đoán ti
2010
81
Ph bng Chng 3: Nuôi tôm sú /ha/nm  các tnh Phú Yên, Khánh Hoà,
Ninh Thun, 1999-2002

Hình 4.1: Mi liên h gia th trng các sn phm và th trng các yu t
sn xut
56
Hình 4.2a: Mi quan h Cu và Giá 58
Hình 4.2b: Các tác đng ngoài giá lên Cu 58
Hình 4.3a: Mi quan h Cung và Giá 59
Hình 4.3b: Các tác đng ngoài giá lên Cung 59
Hình 4.4: Mi quan h Giá-Cung-Cu 60
Hình 4.5: Các dng c bn ca đ co giãn theo giá ca cu 61
Hình 4.6: Quan h Qun tr marketing–H thng thông tin tip th-Môi trng
marketing
66
Hình 4.7: Chu k sng ca sn phm 69
Hình 4.8: Kênh phân phi chung ca các sn phm thy sn nuôi trng 70
Hình 5.1: Các bc trong qun lý ri ro (Hardaker & ctv., 1997) 89
Hình 5.2: “Cây quyt đnh” (decision tree) vi chi phí s
n xut (TC), thu nhp
(TR) và giá tr kinh t k vng (EMV)
91

Kinh t Thy sn

Lê Xuân Sinh - i hc Cn Th
viii
DANH MC CH VIT TT

AC/ATC: Chi phí bình quân (Average costs,/Average total costs)
APP: Sn lng bình quân (Average physical product)
CBXK: Ch bin xut khu
BSCL: ng bng sông Cu Long

đc biên son bi Tin s Lê Xuân Sinh (Ging viên chính, Khoa Thu Sn - i hc
Cn Th).

Mc đích môn hc:
Môn hc này nhm trang b cho sinh viên nhng khái nim c bn v kinh t ng
dng trong ngành thy sn cùng vi các phng pháp phân tích kinh t và các vn đ có
liên quan ti nghiên cu th trng sn phm thy sn. Các kin thc c bn có liên quan
ti ri ro trong sn xut kinh doanh cng đc trình bày. Nhng kin thc này giúp sinh
viên ngành thu sn d dàng hòa nhp hn và đáp ng đc yêu cu trong sn xut kinh
doanh cng nh đào to và nghiên cu ca ngành thy sn sau khi ra trng.

D kin kt qu:
Tham d môn hc này, sinh viên s có th tip nhn quan đim h thng trong nghiên
cu, nhng kin thc c bn v kinh t và qun lý, cùng vi kh nng thc hin đc các
nghiên cu v th trng trong ngành thy sn. Sinh viên cng s thu nhn đc nhng
kin thc cn thit v qun lý ri ro kt hp vi kh nng hoch đnh trong mt đn v
sn xut kinh doanh ngành thy sn.

Ni dung môn hc:
- Các thông tin liên quan ti s phát trin v nông nghip và thy sn ca Th gii.
- Các thông tin liên quan ti s phát trin v nông lâm ng ca Vit Nam.
- Phng pháp tip cn theo h thng và quan đim phát trin bn vng.
-
Các khái nim c bn trong kinh t và qun lý.
- Chi phí, thu nhp và li nhun trong doanh nghip thy sn và các ng dng.
- Nghiên cu th trng các sn phm thy sn.
- Vn đ ri ro trong sn xut kinh doanh ca mt doanh nghip thy sn.

Cu trúc chng trình:
Môn hc này gm phn gii thiu và 5 chng vi tng thi lng là 3 tín ch hay 45

và phát trin cng đng  vùng nông thôn.

ng dng máy tính trong nghiên cu kinh t-xã h
i:
Sinh viên có th t hc thêm phn mm SPSS for WINDOWS, lu ý các phn sau:
1. Bng câu hi và công tác mã hóa s liu.
2. nh dng bin s s dng trong chng trình SPSS.
3. Kim tra, điu chnh và tính toán s liu.
4. Mt s phng pháp phân tích s liu và din dch kt qu.
5. Phi hp SPSS for WINDOWS, EXCEL và MICROSOFT WORD khi vit báo
cáo.
Chng 1

BI CNH CHUNG CA NGÀNH THY SN 1.1. Tài nguyên và s phát trin kinh t

Trong thi gian gn đây, hin nay và trong tng lai gn, xã hi loài ngi phi đi
phó vi nhng vn đ c bn sau đây:
(1) S gia tng dân s: Nu tc đ gia tng 1,8%/nm trong thp k trc đc duy
trì thì dân s th gii s đt mc n đnh  khong 11,2-14 t ngi vào cui th
k 21, tc là tng đng 2 ln dân s th gii hin nay. Tuy nhiên, nhng
nghiên cu mi nht cho thy rng: s nhn thc rõ ràng hn ca các quc gia
đ
ang hoc kém phát trin đi vi vn đ tng dân s đã giúp gim tc đ tng dân
s. Dân s th gii vì vy s có th n đnh khi đt  mc 9 t ngi.
(2) Ô nhim môi trng: Tng dân s làm cho nhu cu ca con ngi ngày càng
tng.  tho mãn nhng nhu cu này, con ngi phi tng cng vic sn xut.
S gia tng sn xut nông nghip t 1980 ti 1995 làm tng lng phân bón s

s dng khong 40-60% thi gian và lc lng lao đng nông nghip trong khi
thu nhp bình quân/ngày công còn  mc thp.
- Mt s phong tc tp quán và các yu t xã hi khác mang tính lc hu cn tr
s phát trin  cp ngành, vùng và quc gia.
(4) ng dng các thành tu tin b v khoa hc - k thut và công ngh: Khoa hc-
k thut đang phát trin vi tc đ nhanh chóng, tuy nhiên vic ng dng các
thành tu tin b v khoa hc - k thut và công ngh sao cho phù hp vi điu
kin c th ca mi ngành theo mi lúc, mi ni là vô cùng khó khn. Công ngh
sn xut  nhiu đ
n v sn xut kinh doanh đã lc hu 1-2 th h. i mi công
ngh đang là mt đòi hi cp bách đ phát trin kinh t theo chiu hng th
trng đ nâng cao cht lng và hiu qu trong xu th hi nhp vào các t chc
kinh t ca khu vc và toàn cu. Làm tt công tác chuyn giao và ng dng các
thành tu tin b v khoa hc k thut giúp cho vi
c gii quyt hp lý các vn đ
đã nêu trên đây theo hng phát trin chung đi vi tng ngành, tng đa phng,
vùng và toàn quc.
K t khi có các chính sách đi mi nn kinh t thì c s h tng, đc bit là giao
thông, đin, thy li, trng hc, mng li y t đang đc chú ý đu t ngày mt tt
hn. Theo đánh giá ca Ngân hàng Th Gi
i (WB): vi các chng trình phát trin và ci
cách trong kinh t, Vit Nam đã gim mc đ nghèo đói t khong 58% vào nhng nm
1980s ti 1993 xung còn 37% vào nm 1998 và 11% vào nm 2003. V c bn, Vit
Nam đc đánh giá là quc gia thc hin công cuc xóa đói gim nghèo thành công nht
trong thp k 1990. Tuy nhiên, nu s dng các tiêu chun quc t thì t l nghèo ca
Vit Nam vn còn 29%  nm 2003. T
c đ tng trng ca nn kinh t Vit nam (GDP)
đt mc 0,4% trong giai đon 1976-1980; 3,9% (1986-1990), 7-9% (1995-1998) và 5-7%
(1998-2003). Nhng mc tng trng ca nn kinh t và đu t nc ngoài mang tính
không n đnh và đã có xu hng chm li th hin s đòi hi t thc t là cn phi có


Bng 1.1: Sn lng ng cc qui lúa, bình quân/nm và d kin 2010*

Din gii
Tng sn lng
(Triu tn)
Dân s
(Triu ngi)
Sn lng bình quân
(kg/ngi/nm)
79/81 90/92 2010 79/81 90/92 2010 79/81 90/92 2010
Toàn th gii 1444 1756 2334 4447 5387 7150 325 326 326
Các nc DCs 793 873 1016 1170 1262 1406 678 692 722
Các nc LDCs 651 883 1318 3277 4125 5744 200 214 229
Ngun: FAO và Willey & Son, 1995. *: DCs cho các nc phát trin, LDCs cho các nc kém phát trin.

Trong sn xut nông nghip, các vn đ nh: k thut thích hp, th trng ca các
đu vào cho sn xut, th trng cho sn phm làm ra, cng nh s thích ca ngi tiêu
th, c cu ngành và s lo ngi v các vn đ môi trng ngày càng đc quan tâm, đáng
chú ý là:
(1) Ô nhim môi trng tr nên trm trng vi nhng quan tâm ngày càng nhiu v
qun lý dinh dng & ch
t thi cng nh cht lng nc & không khí.
(2) Suy gim chc nng ca các nhà máy ch bin  các vùng ca nhiu quc gia.
(3) Qun lý tài chánh và tip th vt qúa kh nng ca rt nhiu c s sn xut.
(4) C s h tng nông thôn không đáp ng ni vic gia tng chn nuôi vi các loi
hình và quy mô sn xut.
(5) Gia t
ng chn nuôi đòi hi phi có trình đ qun lý ngun nhân lc cao hn.
(6) Nhu cu ngày càng gia tng ca ngi tiêu dùng c v chng loi, s lng và

2. Bin
93.4 94.8 96.9 97.3 90.4 9820 100.2 97.6
+ Khai thác 84.7 84.3 86.0 86.1 78.3 84.7 86.0 82.5
+ Nuôi trng 8.7 10.5 10.9 11.2 12.1 13.3 14.2 15.1
Tng cng (1 + 2)
112.3 116.1 120.3 122.4 117.2 126.6 130.4 128.8
+ Khai thác 91.4 91.6 93.5 93.6 86.3 93.2 94.8 91.3
+ Nuôi trng 20.8 24.6 26.8 28.8 30.9 33.4 35.6 37.5
S dng:

+ Tiêu th trc tip 79.8 86.5 90.7 93.9 93.3 94.4 96.7 99.4
+ Bt cá và du cá 32.5 29.6 29.6 28.5 23.9 32.2 33.7 29.4
. Dân s (t ngi) 5.6 5.7 5.7 5.8 5.9 6.0 6.1 6.1
. Kg/ngi/nm 14.3 15.3 15.8 16.1 15.8 15.8 16.0 16.2
Ngun: FAO (2000, 2002); *: Không tính rong bin; **: S c tính.

- Mc gia tng tp trung ch yu  Trung Quc. Sn lng bình quân/ngi/nm
tng dn: 14,3 kg/1994; 15,7 kg/1996; 15,8 kg/1997 và 16,2 kg vào nm 2001. Tuy
nhiên, nu không k Trung Quc thì sn lng bình quân/đu ngi nm 1996 là
13,3 kg (không thay đi đáng k so vi cui 1980s và đu 1990s).
Kinh t Thy sn – Chng 1
7
Lê Xuân Sinh - i hc Cn Th
- Sn phm thu sn cung cp bình quân 14,3% tng lng protein đng vt cho con
ngi thi gian đu 1960s; và khong 16% nm 1997 (Trung Quc: 20% nm
1997).
- Sn lng các sn phm chn nuôi khác cng tng nhanh, nhng sn lng thy
sn tng nhanh hn,  mc 13% trong thp niên 1990s va qua. Mc tiêu th đc
d đoán tng nhanh hn tc đ tng ca tiêu th
tht bò và gia cm vào thp niên

đ phát trin nuôi trng thy sn (NTTS) trong thi gian đu ca th k 21:
- An toàn lng thc và s chp nhn NTTS ca các h nghèo  vùng nông thôn.
- K thut và công ngh mi bao gm c nuôi trong h thng tun hoàn, nuôi lng
bè trên bin, s dng ngun nc kt hp, qun lý tng hp các h sinh thái, gia
hoá (thu
n hóa) và chn lc by thu sn b m cng nh ci tin gen.
Kinh t Thy sn – Chng 1
8
Lê Xuân Sinh - i hc Cn Th
- K thut canh tác đ tng hiu qu kinh t và đm bo tính bn vng ca môi
trng.
- Qun lý sc khe ca đi tng nuôi.
- Dinh dng trong NTTS.
- S dng sn phm có liên quan cht lng và an toàn v sinh thc phm thy sn.
- Thúc đy thng mi thu sn, h tr các hp tác vùng và quc t.
- Gia t
ng đu t, tng cng s h tr v th ch và giáo dc /hun luyn cho
NTTS.
Mc dù mi quc gia có tim nng ln v thy sn đã và đang có chin lc và các
chính sách đc đ ra cho vic phát trin NTTS, nhng các chin lc và chính sách này
cn đc đt trong mi quan h cht ch vi ngh khai thác thy hi sn và bin đng c
a
các th trng tiêu th sn phm thy sn trong tng quc gia, tng khu vc và trên toàn
th gii.

1.4. Vai trò và quá trình phát trin ca ngành thy sn Vit Nam

1.4.1. Vai trò ca ngành thy sn Vit Nam
ã có rt nhiu tài liu đ cp ti vai trò tích cc ca thy sn đi vi xã hi loài
ngi và nhìn chung có th tóm tt các vai trò đó  Vit Nam nh sau:

a mình thông qua các u th sau:
- Cung cp nng lng, các vitamin A, D, B12, và các khoáng cht vi lng cn
thit khác cho đi b phn dân s ca Vit Nam;
- Hàm lng protein cao nhng mc cholesterole thp hn so vi các ngun đm
đng vt khác vì vy tt hn cho sc khe con ngi;
- H s tiêu tn thc n thp, bình quân FCR trong khong 1,5-2,0 và không đòi hi
chi phí thc n cao, trong khi FCR ca gia cm là 2,0-2,5 và c
a gia súc là 2,5-3,5.

1.4.2. Quá trình phát trin ca ngành thy sn Vit Nam
Mt cách tng quan, s phát trin ca ngành thy sn đóng mt vai trò quan trng đi
vi Vit Nam không ch v mt kinh t và môi trng mà c v an ninh lng thc và an
ninh xã hi. Nhìn chung, tim nng ca ngành thy sn ca Vit Nam là rt ln c v khai
thác và nuôi trng. Quá trình phát trin ca ngành thy sn Vit Nam trong th
p k qua
đc tóm lc trong bng tng kt các ch tiêu ch yu ca khai thác và NTTS trên
website ca Trung tâm Tin hc - B Thy sn (Chú ý tham kho thêm: “Mi s kin ni
bt ca ngành thy sn trong thp k 90” trong Tp chí Thu sn, s 5/ 2000 và các báo
cáo hng nm ca B Thy sn, 2002-2004).
Lê Xuân Sinh - i hc Cn Th
Có rt nhiu ngun tài liu giúp nm
thêm thông tin v tim nng và s dng
din tích m
t nc cho nuôi trng thy
sn  Vit Nam. Lu ý là din tích tim
nng thng thay đi do nhiu nguyên
nhân, đc bit là chuyn đi c cu sn
xut nông nghip và tác đng ca nhng
công trình thy li, thy đin, tái đnh
c và chính sách bo v môi trng.

Nam b
ng bng
sông Cu
Long
Tây
nguyên
Hình 1.1: Các vùng sinh thái cho nuôi trng thy sn ca Vit Nam
Kinh t Thy sn – Chng 1
10
Lê Xuân Sinh - i hc Cn Th
ngt (76,8% so vi 45,0%). Mc đ s dng din tích mt nc cho nuôi trng thy sn
cao nht là  ng bng sông Cu Long, k đó là ng bng sông Hng và Duyên hi
Min Trung.

(1) Min núi và trung du phía bc: Tri rng trên 15 tnh, trong đó Qung Ninh là tnh
duy nht giáp bin. Vùng này có tng din tích 10.096.400 ha (tng đng 30,7%
din tích ca Vit Nam). Tim nng din tích nuôi thy s
n ca vùng là 198.000 ha
(11,84% din tích tim nng ca Vit Nam). H t nhiên và nhân to ca vùng chim
khong 69% tng din tích mt nc ln ca c nc. Nm 2002, đã có khong 33,8%
tng din tích tim nng đc s dng cho nuôi trng thy sn. Qung Ninh là tnh có
điu kin thích hp cho nuôi cá lng  bin, có th lên ti 3,300 ha.

Bng 1.4: Tim nng và vic s dng din tích mt nc cho NTTS ca Vit Nam (2002)
1994 2002
Loi hình mt nc
Tim nng,
1994 (ha)
S dng,
1994 ( ha)

(3) Bc duyên hi Min Trung: gm 6 tnh vi tng din tích t nhiên là 5.150.000 ha
(tng đng 15% c nc). Tim nng din tích mt nc cho nuôi trng thy sn
132.758 ha (hay 7,94% tng din tích tim nng ca Vi
t Nam. Nm 2002, đã có
khong 46,2% tng din tích mt nc tim nng ca vùng đc s dng cho nuôi
trng thy sn.  vùng này cng có th s dng khong 37.638 ha mt bin cho nuôi
bin.
Kinh t Thy sn – Chng 1
11
Lê Xuân Sinh - i hc Cn Th
(4) Nam duyên hi Min Trung: có 7 tnh và 1 thành ph trc thuc Trung ng (à
Nng). Tng din tích t nhiên ca vùng là 4.420.000 ha vi din tích mt nc tim
nng cho nuôi trng thy sn là 61.366 ha (tng đng vi 3,67% tng tim nng
din tích mt nc ca Vit Nam. ây là vùng đi tiên phong trong sn xut tôm ging
tôm bin và nuôi tht mang tính thng mi. Nm 2002 đã có khong 37,2% tng di
n
tích tim nng đc dùng cho nuôi trng thy sn. Ngoài ra, có rt nhiu h cha cùng
vi khong 22.000 ha mt bin có th dùng cho nuôi trng thy sn.
(5) Tây nguyên: là vùng gm 5 tnh vi tng 5.440.000 ha. Vùng này chim khong
11,6% tng din tích h cha và có tim nng din tích mt nc khong 34.186 ha
(hay 2,04% tng din tích tim nng cho nuôi trng thy sn ca Vit Nam). Nm
2002 đã có kho
ng 32,8% tng din tích tim nng đc dùng cho nuôi trng thy
sn.
(6) ông Nam B: gm 5 tnh và 1 thành ph trc thuc Trung ng (Tp. H Chí Minh)
vi tng din tích t nhiên là 2.340.000 ha (hay 7,0% tng din tích t nhiên ca Vit
Nam. Tim nng din tích mt nc ca vùng là 97.433 ha (tng đng 5,82% tng
tim nng din tích mt nc cho nuôi trng thy sn ca Vit Nam. Nm 2002,
đã có
khang 24,7% din tích tim nng này đc s dng cho nuôi trng thy sn.

đi mc dù có s gia tng v giá tr thc ca tng sn lng và tng giá tr. Nhng đóng
góp ca thu sn trong tng giá tr nông lâm ng nghip trong nhng nm gn đây có xu
Kinh t Thy sn – Chng 1
12
Lê Xuân Sinh - i hc Cn Th
hng gia tng hng nm c v tng giá tr thc và t trng, tng t 11,6% trong nm
1990 lên 18,1% vào nm 2001. Mi s phát trin đu có ngng ti hn và chúng ta mt
khi mong mun có mt ngh cá bn vng thì cng cn chp nhn mt mc ti hn v sn
lng trong tng lai gn ca ngh cá Vit Nam c trong khai thác, nuôi trng và ch
bin xu
t khu.

Bng 1.5: Thy sn và nông nghip ca Vit Nam (theo giá c đnh nm 1994)
Din gii 1990 1993 1996 1999 2000 2001
Tng cng (t đng) 69.952,7 84.087,5 103.017,5 124.620,6 133.889,1 140.185,5
1. Thy sn 8.135,2 10.707,0 15.369,6 18.252,7 21.777,4 25.568,9
2. Nông nghip 61.817,5 73.380,5 87.647,9 106.367,9 112.111,7 114.616,6
T trng ca thy
sn/ tng cng (%) 11,6 12,7 14,9 14,6 16,3 18,2
Ngun: NXB Thng kê, 2000-2001.

Theo B NN&PTNT và B Thy sn (2003, 2004): có nhiu bin đng đi vi th
trng sn phm thy sn xut khu ca Vit Nam. Th trng Nht liên tc tng v giá
tr nhng gim dn v t trng trong tng giá tr xut khu thy sn ca Vit Nam (1998:
42,3% và 2001: 26,1%). Trong khi đó th trng M đã thành v trí dn đ
u (1998: 11,6%
và 2001: 27,8%). Các v kin bán phá giá cá da trn (2003) và tôm (2004) đã tng làm
cho ngh nuôi hai đi tng nuôi ch lc này lao đao trong thi gian qua và Nht đã quay
li v trí s 1 (32%), M (24,7%) và Châu Âu gia tng thêm vai trò vi 10,3%. Cn quan
tâm phát trin c c th trng trong và ngoài nc cho các sn phm thy sn trong khi

• Tác đng tiêu cc ca NTTS:
- Sn xut nông lâm ng thng hng ti vic thâm canh hóa, điu này làm tng
mc đ ô nhim ngay trong khu vc sn xut và nh hng ti môi trng xung
quanh.
- Nn phá rng và khai thác quá mc ngun li thy sn làm suy gim môi trng và
làm tài nguyên thiên nhiên b kit qu, đc bit là đi vi các h sinh thái rng
ngp.
- M rng din tích nuôi thy sn vùng ven bin làm tng đ mn vùng ven bin.
- Gia tng din tích và mc thâm canh có th làm cn kit và ô nhim ngun nc
ngm.
- Tng mc s dng hóa cht, thuc có th làm nh hng ti chui thc n t
nhiên.
- Vic di nhp và lai to các ging loài mi có th làm mt đi mt s ging loài đang
có sn trong nc và có th làm lan truyn mt s ging loài bt li (c bu vàng,
cá chim trng,…).

1.5.2. Tip cn theo h thng và khái nim v phát trin bn vng
a. Quan đim tip cn theo h thng:
Quan đim tip cn theo h th
ng cho thy trong nghiên cu cn nhìn nhn mt s
vic trong tng th các mi liên h, trong đó đc bit chú ý ti mc đ ca các hot đng,
s vic. Khi xem xét, phân tích các hot đng ca mt nông h, không th tách ra khi
hot đng ca các nông h xung quanh ngay ti đa bàn đó cng nh các hot đng kinh
t, môi trng, chính sách ca vùng và khu vc. Rõ ràng rng, trong mt trang tri hay
nông h
, ngi nông dân không ch có các hot đng nông nghip mà h còn các hot
đng làm thuê, làm mn hay các ngành ngh khác cng nh các hot đng chung cho
cng đng.
Trong nghiên cu phát trin, cp đ nghiên cu và s liên quan gia các hp phn cn
đc xem xét theo quan đim h thng ngha là tng h ph hay hp phn cn phi tng
b. Khái nim v phát trin bn vng (phát trin n đnh):
Theo Thông tin Chuyên đ Thy sn (S 3/2004): “T hn mt thp k qua, trên th
gii ngi ta luôn nhc đn Phát trin bn vng (PTBV). PTBV đã tr thành mc tiêu c
th mà mi ngành kinh t đu mun hng ti. Và dng nh, ai cng ngh rng mình đã
hiu PTBV là gì, nhng trong th
c t, vic xây dng mt đnh ngha c th v PTBV
chung cho toàn cu vn luôn là bài toán không d gii quyt
Ti cuc hp thng đnh v phát trin bn vng (PTBV) đc t chc gn đây, các
đi biu đã xác đnh rng PTBV là mt phn nhim v ca hu ht các t chc quc t,
quc gia, các thành ph và các đa phng, các công ty liên qu
c gia và các t chc phi
chính ph. Ti cuc hp nói trên, PTBV đc coi là s kt hp gia s phát trin và môi
trng, là s cân bng gia kinh t, xã hi và môi trng. Tuy nhiên, khi đ cp đn
nhng đim ct lõi là cái gì s đc duy trì, cái gì cn đc phát trin, môi trng s gn
kt vi phát trin nh th nào và trong bao nhiêu lâu thì li có rt nhiu quan nim khác
nhau.
Có nhiu quan đi
m mun nhn mnh tm quan trng ca các h thng tr giúp cho
cuc sng bn vng, trong đó t nhiên hay môi trng đc coi là khi ngun ca các
ngun li và phc v cho cuc sng thit thc ca loài ngi. Ngc li, cng không ít
quan đim li coi cht lng thc và đa dng sinh hc ca t nhiên là quan trng ch
không phi là giá tr s
 dng đc ca t nhiên. Cui cùng, cng có mt s yêu cu phi
duy trì s đa dng v vn hoá, v sinh k, v các nhóm dân c và ni sinh sng ca nhng
cng đng dân c, đc bit là nhng vùng đang b đe do.
Tóm li, có 3 phm trù cn đc phát trin là: con ngi, nn kinh t và xã hi.”

Lê Xuân Sinh - i hc Cn Th

m v
p
hát trin bn vn
g Trong sn xut nông ng, khái nim v s phát trin bn vng đc tóm lc trong
hai đnh ngha trình bày trong Lp tp hun ca Chng trình Nghiên cu Vit Nam – Hà
Lan (VNRP, 1998) nh sau:
“Nông nghip bn vng cn phi bao gm vic qun lý thành công các ngun tài
nguyên đ tha mãn nhng nhu cu ca con ngi luôn thay đi, trong khi vn duy trì,
hoc nâng cao cht lng môi trng & bo tn các ngun tài nguyên thiên nhiên”
(Technical Advisory Committee in ADB, 1991).
“Các h thng nông nghip bn vng là nhng h thng có giá tr quan trng v mt
kinh t, đáp ng đc các nhu cu an toàn v lng thc & dinh dng ca xã hi, trong
khi vn bo tn hoc tng cng các ngun tài nguyên thiên nhiên ca đt nc và cht
lng môi tr
ng cho các th h tng lai” (Agriculture Canada in ADB, 1991).
Lê Xuân Sinh - i hc Cn Th
Kinh t Thy sn – Chng 1
16

(1) Thit k công trình
(2) Cht lng các đu vào
(3) Lc lng k thut
(4) Trình đ k thut, công ngh
(5) Qun lý & kim soát bnh
(1) Chin lc phát trin & công tác qui hoch
(2) H thng chính sách h tr
(3) C s h tng phc v ngh nuôi
(4) Th trng đu vào (vn, ging, t/n, thú y)
(5) Th trng đu ra (trong nc & quc t)
(6) Qui mô sn xut nh, phân tán
(7) Qun lý cht lng (đu vào, đu ra)
(8) Nhn thc & tinh thn h
p tác

Hình 1.4: Phân tích ngh nuôi tôm bin  BSCL theo quan đim phát trin bn vng
(Sinh, 2003)

• Ghi chú: Do có nhiu quan đim khác nhau v phát trin bn vng nên các mc tiêu
ca phát trin bn vng cn phi đc xem xét và tho lun  tng trng hp. Các
mc tiêu tng quát đc trình bày trong Bng 1.6.
Lê Xuân Sinh - i hc Cn Th
Kinh t Thy sn – Chng 1
17

Ngun: Parris & Kates (Thông tin Chuyên đ Thy sn, S 3-2004)

1.5.3. Các nguyên tc cung cp cho tng lai và mt s chú ý trong chin lc
phát trin nông nghip và nông thôn

• Các nguyên tc cung cp cho tng lai: Vic cung cp cho tng lai, theo Burger
(Lp tp hun ca VNRP, 1998), cn phi tuân th s lng ghép ca bn nguyên tc
sau đây:
(1) Nguyên tc hiu sut tài nguyên: các ngun tài nguyên không b khai thác quá
mc và s dng sai mà phi đc s dng mt cách đ
y đ hiu sut tim nng.
(2) Nguyên tc tính đ: cn đc gii hn  mc cn thit tuyt đi, nhm to ra vic
s dng tài nguyên cho các th h tng lai.
(3) Nguyên tc nht quán: tng h ph cn phi tng thích vi các h ph xung
quanh, tng thích vi các h thng cp cao hn, và vi toàn b h sinh thái c
a
trái đt.
(4) Nguyên tc đ phòng: ngun tài nguyên nào có nguy c b hy hoi nghiêm trng
và không th đo ngc đc, nu thiu đ chc chn đy đ v mt khoa hc, s
không đc s dng và coi đây là mt lý do vì các bin pháp trì hoãn chi phí li
ích đ phòng nga suy thoái môi trng.