Dự án hành lang bảo tồn đa dạng sinh học: “Thiết lập hệ
thống hành lang đa dạng sinh học tại các tỉnh Quảng Nam,
Quảng Trị và Thừa Thiên – Huế”
Trường Sơn là cần thiết và phù hợp với đường lối, chủ trương của Đảng và Nhà nước. Theo thiết
kế Dự án, trong 5 năm tới, dự kiến sẽ bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái của 3 tỉnh là: Quảng Nam
54.900 ha (15% là rừng phòng hộ), Thừa Thiên - Huế 22.500 ha (4.300 ha phục hồi rừng đặc
dụng và rừng phòng hộ) và Quảng Trị 25.000 ha (trong đó 1/3 phục hồi rừng đặc dụng và rừng
phòng hộ, còn lại là rừng sản xuất). Tổng diện tích rừng đặc dụng và phòng hộ cần tái tạo trong 5
năm tới tại 3 tỉnh sẽ là khoảng 18.400 ha.
Dự án Hành lang bảo tồn ĐDSH (BCC) là giai đoạn 2 của Dự án thí điểm sáng kiến hành
lang bảo tồn ĐDSH (BCI) đã được nhất trí trong Cuộc họp thượng đỉnh các lãnh đạo khu vực
Tiểu vùng Mê Kông mở rộng (GMS) năm 2005 tại Côn Minh - Trang Quốc và được thực hiện từ
năm 2006 - 2009 tại các tỉnh Quảng Nam, Quảng Trị trong khuôn khổ hỗ trợ kỹ thuật vùng của
Ngân hàng Phát triển châu Á.
Mục tiêu dài hạn của Dự án BCC là thiết lập được hệ thống hành lang ĐDSH tại các tỉnh
Quảng Nam, Quảng Trị và Thừa Thiên - Huế nhằm phục hồi và duy trì tính liên kết của hệ sinh
thái trong khu vực (liên kết khu vực 3 nước Việt Nam, Lào, Campuchia) bảo đảm dịch vụ hệ
sinh thái rừng bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu tại vùng Trung Trường Sơn, đem lại
lợi ích sinh kế cho cộng đồng địa phương nhằm tăng trưởng kinh tế khu vực; xây dựng được kế
hoạch quản lý và thực thi khung chính sách của Trung ương và địa phương nhằm đạt được tác
động lâu dài của dịch vụ hệ sinh thái bền vững và kỳ vọng sẽ thiết lập được các hành lang ĐDSH
với các kế hoạch quản lý và đưa vào hoạt động hoàn toàn trong năm 2018.
Mục tiêu ngắn hạn của Dự án sẽ tăng cường năng lực cho các cấp Trung ương, tỉnh, huyện,
xã vùng Dự án trong việc quy hoạch hành lang ĐDSH, xây dựng kế hoạch quản lý hành lang và
thực hiện kế hoạch; Phục hồi và trồng rừng nhằm khôi phục tính liên kết của các hành lang
ĐDSH và tăng diện tích rừng trung bình - giàu trong 34 xã đã được lựa chọn trong vùng hành
lang ĐDSH; Cung cấp các giải pháp tạo sinh kế và các mục tiêu phát triển Thiên niên kỷ gắn với
cơ sở hạ tầng quy mô nhỏ góp phần giảm nghèo và cải thiện đời sống cho các dân tộc ít người tại
các huyện miền núi nghèo của vùng Dự án.
Dự án sẽ thực hiện tại 34 xã thuộc 6 huyện của 3 tỉnh; tổng dân số của 3 tỉnh năm 2009
ước tính gần 3,1 triệu người; 34 xã có dân số là 72.881 người. Dự án chủ yếu thuộc vùng núi,
được bao quanh bởi các khu rừng phòng hộ và rừng đặc dụng. Khu vực Dự án là các nhóm các
dân tộc thiểu số chiếm từ 77% tại Quảng Trị đến 92% tại Quảng Nam và 91% tại Thừa Thiên -
tồn và rừng phòng hộ sẽ được chú trọng. Các bản đồ hành lang được lập cùng với dự thảo kế
hoạch quản lý sẽ trình lên tỉnh để phê duyệt tại mỗi tỉnh và gửi lên Bộ TN&MT để thông qua.
Sau khi phê duyệt, khu vục hành lang ĐDSH sẽ được phân ranh giới tại các điểm chủ chốt dọc
theo các tuyến đường chính gần và đi qua thôn, xã nơi mà các áp lực dân số được dự tính sẽ gia
tăng và có nguy cơ xâm lấn diện tích rừng. Các hướng dẫn và nguyên tắc đặc thù về hành lang sẽ
được ban hành và công bố tại các điểm công cộng và dọc theo các tuyến đường chính thuộc hành
lang ĐDSH. Dự án sẽ thúc đẩy hợp tác xuyên biên giới trong GMS giữa Việt Nam, Lào và Cam-
puchia và hỗ trợ các chuyến thăm quan chia sẻ kinh nghiệm liên quan đến nghiên cứu khoa học,
cơ sở dữ liệu ĐDSH, độ che phủ rừng và quản lý các hệ sinh thái rừng xuyên biên giới.
Bảo vệ và phục hồi hành lang ĐDSH
Phần lớn các khoản đầu tư cho kết quả đầu ra này sẽ nhằm phục hồi rừng bao gồm 10.000
ha dưới dạng trồng rừng giàu, trồng lâm sản ngoài gỗ và nông lâm kết hợp. Các hoạt động phục
hồi bao gồm nguồn nhân lực cung cấp bởi phụ nữ dưới dạng tiền mặt sẽ cải thiện thu nhập cho
các hộ gia đình. Ngoài ra, hoạt động xác định tiềm năng giảm thiểu phát thải do suy thoái và phá
rừng (REDD+) tại các nơi thí điểm sẽ cho phép Dự án phát triển quỹ bổ sung cho bảo vệ và phục
hồi rừng từ nguồn quỹ đặc biệt nhằm xúc tiến REDD. Cơ chế quỹ phát triển xã (CDF) sẽ được sử
dụng như một công cụ phân quyền đến địa phương để nhận quỹ REDD cho hoạt động lưu giữ
các bon. Dự án dự kiến phục hồi tổng diện tích 20.000 ha rừng, 50% trong số đó được cấp vốn từ
Dự án. Dự án được đề xuất sẽ hỗ trợ 6 huyện được lựa chọn trong 3 tỉnh để thiết lập ở mẫu điều
tra, thực hiện các khảo sát về ĐDSH và phác thảo các kế hoạch quản lý rừng theo cấp độ và xã,
hướng tới quản lý rừng bền vững. Kết quả này cũng tăng cường khả năng của Dự án trong việc
thu hút nguồn vốn REDD.
Khoảng 20% hay gần 112.000 ha thuộc hành lang ĐDSH từ 530.000 ha khu vực cảnh quan
rộng hơn sẽ được bảo vệ thông qua hoạt động tuần tra của đội tuần tra, bảo vệ của xã. Các hoạt
động tuần tra sẽ được thực hiện tại các điểm trọng yếu được xác định có nguy cơ cao. Đồng thời,
các xã thuộc Dự án sẽ tham gia hội đồng phối hợp quản lý và duy trì rừng, do đó họ sẽ được chi
trả cho hoạt động quản lý và bảo vệ rừng dựa vào xã. Các hoạt động này sẽ từng bước được thực
hiện dần bởi CDF sau khi các CDF bắt đầu thu lợi nhuận từ các hoạt động sinh kế và đầu tư.
Cải thiện sinh kế và hỗ trợ cơ sở hạ tầng quy mô nhỏ
Theo kết quả đầu ra này, đến năm 2014, ít nhất 900 hộ gia đình và 2.500 nông dân được