Văn minh Lưỡng Hà cổ đại
Nhóm Kim Tự Tháp
Trang 1

Tiểu luận

Văn minh Lưỡng Hà cổ đại
Văn minh Lưỡng Hà cổ đại
Nhóm Kim Tự Tháp
Trang 2

Là một trong những cái nôi của nền văn minh nhân loại, văn minh Lưỡng Hà cổ đại đã có
nhiều thành tựu đóng góp vô cùng to lớn, có nhiều ảnh hưởng tớn nền văn minh của các quốc gia ở
Tây Á và nền văn minh Hy-La Văn minh Lưỡng Hà cổ đại
Nhóm Kim Tự Tháp
Trang 3
A. TỔNG QUAN VỀ LƯỠNG HÀ CỔ ĐẠI
I. Cơ sở hình thành

1. Điều kiện tự nhiên
Lưỡng Hà (Mésopotamie) nghĩa là miền giữa hai sông, bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp mê đốt
(ở giữa) và pôta mốt (sông). Hai sông đó là sông Tigro ở phía Đông và Ơphrat ở phía Tây. Cả hai
sông này đều bắt nguồn từ miền núi Acmenia chảy qua lãnh thổ nước Irac ngày nay rồi đổ ra vịnh

Trang 4
Thành bang Accat do một chi nhánh người Xêmit thành lập ở phía Bắc vùng Xume. Đến
thời vua Xacgon (2369-2314 TCN), Accat trở thành một quốc gia hùng mạnh, thống nhất cả vùng
Lưỡng Hà. Tiếp đó, Accat còn chiếm được các khu vực xung quanh thành lập một quốc gia lớn
mạnh ở Tây Á. Đến cuối thế kỉ XXIII TCN, Accat bị người Guti ở Đông Bắc chinh phục và thống
trị trong một thời gian dài.

3. Vương triều III của Ua (2132-2024 TCN)
Sau khi nguời Guti bị đánh đuổi, quyền thống trị ở Lưỡng Hà chuyển sang tay vương
triều III của Ua, một thành bang cổ xưa của Xume. Phạm vi thống trị của vương triều này cũng rất
rộng. Bộ luật do Ua ban bố được xem là cổ nhất trong lịch sử thế giới. Như vậy, dưới thời vương
triều III, Ua đã trở thành một nước lớn mạnh ở Lưỡng Hà, nhưng đến cuối thế kỉ XXI TCN thì bị
suy yếu và bị liên quân của Elam (một bộ tộc ở phía Đông) và Mari (một thành bang ở phía Bắc)
đánh bại.

4. Cổ Babilon
Vương quốc cổ Babilon được người Amorit thành lập ở trung tâm Lưỡng Hà. Babilon
trở thành quốc gia hùng mạnh, nổi tiếng nhất trong lịch sử Lưỡng Hà cổ đại dưới thời vua
Hammurabi (1792-1750 TCN). Ông đã lần lượt đánh bại các thành bang xung quanh, thống nhất
được hầu hết vùng Lưỡng Hà, xây dựng bộ máy nhà nước chuyên chế tập quyền trung ương. Đặc
biệt, ông đã ban hành bộ luật Hammurabi- một bộ luật cổ được giữ lại tương đối trọn vẹn.
Kinh tế Lưỡng Hà dưới thời Babilon có những tiến bộ rất đáng kể. Công cụ đồng thau
được dùng phổ biến, sắt đã xuất hiện nhưng còn hiếm. Cư dân Lưỡng Hà đã biết sử dụng cày có
lưỡi đồng thau do bò kéo, cày có lắp bộ phận gieo hạt.
Như vậy, dưới thời vua Hammurabi, Babilon không những được ổn định về chính trị
mà kinh tế, văn hóa cũng rất phát triển. Nhưng sau khi vua Hammurabi chết, vương triều bước vào
thời kì khủng hoảng bởi sự tranh giành quyền lực giữa các phe phái trong cung đình và bởi cuộc
tấn công ồ ạt của các bộ lạc người phương Bắc. Cuối cùng vương quốc cổ Babilon bị tiêu diệt.

5. Tân Babilon và Ba Tư

B. NHỮNG THÀNH TỰU CHỦ YẾU CỦA VĂN MINH
LƯỠNG HÀ CỔ ĐẠI

I. Chữ viết

Mầm mống của chữ viết ở Lưỡng Hà xuất hiện từ khá sớm.Chữ
viết ở Lưỡng Hà đầu tiên do người Xume sáng tạo vào đầu thiên niên kỉ
thứ III TCN. Kể từ đó, Lưỡng Hà có sự phát triển nhiều loại chữ viết
khác nhau:
 Trong thời kì đầu, chữ viết của Lưỡng Hà cũng là chữ
tượng hình. Đầu tiên là những hình vẽ, về sau là những nét hợp lại
thành ý. Ví dụ như muốn viết các chữ chim, cá, lúa, nước thì vẽ
hình con chim, con cá, bông lúa, làn sóng. Dần dần, các hình vẽ được đơn giản hóa, từ vẽ
toàn bộ sự vật chuyển sang chỉ vẽ một bộ phận tiêu biểu mà thôi.
 Nhờ có chữ hài thanh, số chữ tượng hình ngày càng ít
đi. Người ta đã dùng hình để mượn âm thanh. Ví dụ, muốn viết
âm xum thì vẽ bó hành vì bó hành có âm là xum. Các hình vẽ
chỉ âm tiết còn kết hợp với một số hình khác để phân biệt với
các khái niệm. Ví dụ, hình bàn chân kết hợp với âm tiết NA là
“đi”, với BA là “đứng”…
 Chữ tiết hình (chữ hình nêm) được viết trên các tấm đất
sét còn ướt và bằng những cái que vót nhọn. Những nét trên đất
sét chỉ là nét thẳng và ngắn, nét to ở chỗ mới ấn vào, nét nhỏ ở
chỗ rút bút ra, do đó giống hình cái nêm.

Rất nhiều tộc người ở Tây Á thời cổ đại đã dùng loại chữ viết này để ghi lại tình hình kinh tế,
xã hội, diễn biến chính trị thời đó. Vì vậy, có thể coi chữ viết do người Xume phát minh là thứ chữ
mẹ đẻ của nhiều chữ viết khác của người Áccat, Babilon, Atxiri, Ba Tư.

Các học giả Grotephen người Đức (1802), nhà du lịch người Anh Rolinxon (1835) là những

thành bang.

Trước tiên, họ tôn sùng những lực lượng tự nhiên, coi đó là
những lực lượng thống trị cuộc sống của mình. Người Uruc thờ
thần Anu, Eridu thờ thần Eaua, thần Lin Ngoài các thần chủ,
người Lưỡng Hà còn tôn thờ nhiều thần khác. Họ thờ những vị thần
có liên quan đến trồng trọt, chăn nuôi và những hiện tượng thiên
nhiên gắn liền với cuộc sống của con người: thần Samat (thần Mặt
Trời), thần Enlin (thần Đất), thần Istaro (thần Ái tình) Người ta
tin rằng thần Mẹ (Inana) còn là thần bảo hộ nông nghiệp, thần của
sinh nở, thần Biển (Ea) còn dạy cho người ta biết nghề thủ công,
nghệ thuật

Việc thờ người chết cũng rất được coi trọng. Vì vậy người
Lưỡng Hà rất chú ý đến lễ mai táng. Họ quan niệm rằng con người
sau khi chết cũng có cuộc sống giống như ở trần thế, do đó, những
người giàu khi mai táng thường chôn theo nô lệ, những thứ quý giá,
và được xây bằng lăng mộ lớn. Những người bình thường cũng
được liệm trong những quan tài bằng đất sét.

Tàn dư của việc sùng bái các dã thú được biểu hiện ở việc thể hiện hình tượng các thần như
thần Mácđúc được biểu hiện biểu hiện bằng con quái vật nửa rắn nửa chim dữ… Vua Hammurabi và
thần Samat
Văn minh Lưỡng Hà cổ đại
Nhóm Kim Tự Tháp
Trang 7
Cùng với sự xác lập quyền lực tối cao trong toàn Lưỡng Hà của Hammurabi, thần Macduc đã

các cánh cửa thành bằng đồng vững chắc. Giữa các lớp
tường thành có những hào nước bao quanh để ngăn ngừa
những cuộc xâm nhập của kẻ thù từ bên ngoài.

Tổng thể kiến trúc Babilon kết hợp hài hòa với cảnh
quan thiên nhiên làm tăng thêm vẻ thơ mộng, trong đó có
vườn treo Babilon. Tương truyền khu vườn treo Babilon –
khu vườn thượng uyển độc
đáo được nhà vua xây để
chiều ý vương hậu sủng ái của ông.

Toàn bộ vườn treo là một khuôn viên hình vuông,
khoảng 77 m cấu trúc kiểu dốc bậc có tầng hiên nọ đặt
trên hiên kia, được chia làm 4 tầng. Vườn được xây trên Văn minh Lưỡng Hà cổ đại
Nhóm Kim Tự Tháp
Trang 8
một quả đồi nhỏ, gồm bốn tầng, tầng nọ cách tầng kia 25m, mỗi tầng là một vườn nối
nhau bằng những cầu thang khá rộng.

Tầng dưới cùng có diện tích là 60.516 m
2
, nằm trên một hệ thống cột gồm 625 cái.
Hệ thống cột này càng lên cao càng thu hẹp dần, số lượng cột ít đi, đến tầng 2 có 441
cột, tầng 3 có 289 cột, tầng trên cùng có 169 cột, kích thước cũng nhỏ dần. Diện tích
tầng trên cùng chỉ còn bằng nửa tầng dưới cùng. Toàn bộ vườn treo giống như một
chiếc tháp giật cấp rất phổ biến ở lưu vực Lưỡng Hà.


V.Khoa học tự nhiên
1. Toán học
Người Lưỡng Hà sáng tạo ra hệ đếm của mình gần như củng lúc với người Ai Cập. Với
người Lưỡng Hà, chữ số được biểu đạt theo cơ số 60 (hệ lục thập phân). Đây là hệ đếm tiến bộ
nhất của họ. Trước đó, người Lưỡng Hà đã sử dụng nhiều hệ thống đếm khác nhau, như hệ đếm
lấy cơ số 5 làm cơ sở của người Xume thời cổ. Có lẽ hệ đếm này bắt nguồn từ cách đếm số ngón
Văn minh Lưỡng Hà cổ đại
Nhóm Kim Tự Tháp
Trang 9
tay. Muốn đếm những số trên 5, người ta cộng 5 với những số khác. Ngoài ra, cũng còn sử dụng
hệ thống đếm lấy cơ số 10 làm cơ sở.
Với hệ đếm lấy 60 đơn vị, việc biểu đạt chữ số của người Lưỡng Hà đã tiến thêm một
bước vô cùng quan trọng, và đặc biệt đã có cách ghi số theo vị trí, tùy vị trí đứng mà có trị số
khác nhau. Hệ mới này tách khỏi tất cả các cách đếm cổ truyền. Các con số đã giành được sự độc
lập của chúng.

Cho đến nay chúng ta vẫn sử dụng cách tính giờ, tính độ (một vòng tròn có 360
o


Văn minh Lưỡng Hà cổ đại
Nhóm Kim Tự Tháp
Trang 10
Việc làm chủ thời gian gắn liền với việc làm ra lịch. Dựa vào sự quan sát thiên văn, từ
thời Xume, người Lưỡng Hà đã lập được hệ thống lịch theo Mặt trăng (âm lịch), một năm có 12
tháng, xen kẽ một tháng có đủ 30 ngày, là một tháng thiếu- 29 ngày, tổng cộng cả năm là 354
ngày. Như vậy so với năm mặt trời còn thiếu hơn 11 ngày. Dưới thời Hammurabi, sự sai lệch đó
được bổ sung bằng việc tăng thêm tháng nhuận do một đạo luật đặc biệt của Nhà nước quy định,
về sau mới có chu kì cố định. Để đo thời gian, người Lưỡng Hà dùng đồng hồ ánh nắng và đồng hồ
nước chảy.

Mặc dù có nhiều thành tựu to lớn, nhưng thiên văn học còn bị những quan niệm tôn giáo
chi phối, nên còn bị xen lẫn với thuật chiêm tinh, bói toán.

3. Y học
Về y học, người Lưỡng Hà cũng đã đạt được những thành tựu rất to lớn. Các nhà khảo cổ
học đã tìm thấy 40 tấm bảng bằng đất ghi chép đầy đủ cách chữa trị các loại bệnh khác nhau về
tiêu hóa, hô hấp, thần kinh, đau mắt. Hình thành nhiều ngành như nội khoa, ngoại khoa, giải phẫu.

Tuy vậy, do trình độ khoa học kĩ thuật chưa phát triển, những quan niệm mê tín, dị đoan
hãy còn phổ biến trong y học. Bên cạnh những cách chữa trị rất khoa học, họ còn chữa trị bằng ma
thuật, bùa chú và dùng những thứ như lưỡi chuột, mắt gà, đuôi chó đặc biệt là không được chữa
bệnh vào các ngày xấu. Họ để vị thần bảo hộ y học Ninghizita với hình tượng con rắn quấn quanh
cây gậy mà ngày nay ngành y vẫn coi là biểu tượng.

VI. Chế độ chính trị và luật pháp
Ngay từ khi mới ra đời, Nhà nước của người Xume được tổ chức theo chế độ quân chủ
chuyên chế. Đến thời vương quốc Babilon thì hệ thống chính trị được hoàn thiện, đặc biệt dưới
thời vua Hammurabi.

trị, văn hóa và xã hội của vương quốc Babilon thời đó.
Bộ luật không chỉ có ý nghĩa về mặt pháp lí mà còn là
nguồn tư liệu quý, phong phú cho người đời sau biết
được những giá trị vật chất và tinh thần thời đó. KẾT LUẬN

Tóm lại, khu vực Lưỡng Hà đã bước vào xã hội văn minh rất sớm và đã đạt được
những thành tựu rực rỡ về văn hóa. Tuy nền văn minh này đã biến mất nhưng những thành tựu
văn hóa ấy, nhất là về các mặt như chữ viết, văn học, toán học, thiên văn đã để lại giá trị vô
cùng to lớn và có ảnh hưởng quan trọng đối với văn minh khu vực và thế giới.