Tượng gỗ thiếu không
gian sống

(GLO)- Lễ pơ thi (bỏ mả) không còn nữa trong nhiều
buôn làng ở Kon Tum, tượng nhà mồ cũng không còn lý
do tồn tại. Vì thế, hội ngộ trong liên hoan tạc tượng do Sở
Văn hóa-Thể thao và Du lịch tỉnh Kon Tum tổ chức,
nhiều người còn thổi vào hồn tượng cả những tiếc nuối
không dứt trước giá trị văn hóa đẹp đẽ đang bị lãng quên.

Thế giới tượng gỗ

Trong số những người tài hoa đến từ các buôn làng, có người
lần đầu tạc tượng, có người đã nhiều năm mới lại cầm rìu
cầm đục thả hồn mình vào tượng gỗ.
Nghệ nhân nhập tâm khi đẽo tượng. Ảnh: H.N
Chàng trai trẻ A Van-làng Đak Vơk, xã Hmong, huyện Sa
Thầy (Kon Tum) nhập tâm với việc đẽo tượng. Thân gỗ qua
sự đẽo gọt tỉ mẩn của anh dần thành hình hài một người cha
cõng con trên vai. Người cha vững chãi, rắn rỏi. Đứa con bé
nhỏ, nép mình. “Mình thường gặp hình ảnh những người cha
cõng con nhỏ trên đường lên rẫy xa hay trong các lễ hội, vì
thế mình tạc tượng hình ảnh cha con này”-A Van giải thích
về tượng gỗ anh vừa tạc. Pho tượng vừa mang tình cảm riêng
của A Van, vừa rất chung bởi khi nhìn vào, bất kỳ người nào
được sinh ra từ làng, cũng thấy hình ảnh ấy thân thuộc như
chính mình trong đó.

Tạc tượng một người già ngồi đan gùi, tác phẩm đầu tay của

tự bóc mình ra, đột ngột ập đến, không cưỡng lại nổi…
Chúng (chỉ tác phẩm của người nghệ sĩ) chỉ là sự bùng lên
của một khát vọng đột ngột đến, vì kích thích của một dịp
thiêng liêng nào đó.

Đến, rồi đi, có khi mãi mãi, mãi mãi không bao giờ người
nghệ sĩ tài ba bất thần một phút ấy còn sáng tác được nữa.
Không bao giờ thành chuyên nghiệp…”.

Thiếu không gian “sống”

Những ai hiểu và yêu mến văn hóa Tây Nguyên đều biết, chỉ
khi còn lễ bỏ mả, tượng nhà mồ mới có lý do để “sống”.
Nhưng nhiều buôn làng ở Kon Tum lễ hội lớn này hầu như
không còn, tượng gỗ cũng dần dà biến mất. Có lẽ thế mà
tượng gỗ cha cõng con của chàng trai A Van còn gợi nhắc
anh những ký ức chưa xa về những lễ hội. Anh bồi hồi: “Từ
lúc biết theo chân mẹ lên rẫy, mình chứng kiến biết bao lễ
hội của cộng đồng, to nhất có lẽ là lễ pơ thi. Tượng gỗ được
làm rất nhiều, tùy mức độ lớn nhỏ của lễ này ở mỗi làng, mỗi
gia đình. Nhưng nay pơ thi hầu như không còn. Các khu nhà
mồ của người Bahnar không còn bóng dáng của tượng. Lâu
lắm rồi, hôm nay mình mới thấy lại tượng gỗ…”.

Trao đổi với chúng tôi, nhiều người cho biết, họ không được
dạy đẽo tượng, chỉ làm theo trí tưởng tượng, theo cách họ
nghĩ, họ nhớ về buôn làng. Ông A Lo-làng Le, xã Mom Ray,
huyện Sa Thầy kể: “Mình biết tạc tượng chó, tượng khỉ,
tượng người vì hồi xưa thường xem ông già làm rồi bắt
chước. Trước đây, năm nào làng cũng tổ chức bỏ mả nhưng