Chương 2: Cơ sở lý thuyết
CHƯƠNG 2
CƠ SỞ LÝ THUYẾT
Chương 2 gồm các nội dung:
♦ Tổng quan về dự báo
♦ Các phương pháp dự báo
♦ Lý thuyết về hoạch đònh tổng hợp
♦ Các phương pháp hoạch đònh tổng hợp thường sử dụng
2.1.TỔNG QUAN VỀ DỰ BÁO
Trong quá trình sản xuất, kinh doanh, các nhà quản trò thường phải đưa ra các quyết
đònh liên quan đến những sự việc sẽ xảy ra trong tương lai. Để cho các quyết đònh
này có độ tin cậy và đạt hiệu quả cao, cần thiết phải tiến hành công tác dự báo.
Điều này sẽ càng quan trọng hơn đối với một nền kinh tế thò trường, mang tính chất
cạnh tranh cao.
Dự báo là khoa học và làø nghệ thuật tiên đoán những sự việc sẽ xảy ra trong tương
lai.
Tính khoa học của dự báo thể hiện ở chỗ khi tiến hành dự báo ta căn cứ trên các số
liệu phản ảnh tình hình thực tế ở hiện tại, quá khứ, căn cứ vào xu thế phát triển của
tình hình, dựa vào các mô hình toán học để dự đoán tình hình cơ bản sẽ xảy ra
trong tương lai. Nhưng các dự đoán này thường sai lệch hoặc thay đổi nếu xuất hiệc
các tình huống kinh tế, tình huống quản trò không hoàn toàn phù hợp với mô hình
dự báo. Vì vậy, cần kết hợp chặt chẽ giữa các kết quả dự báo với kinh nghiệm và
tài nghệ phán đoán của các chuyên gia, các nhà quản trò mới có thể đạt được các
quyết đònh có độ tin cậy cao hơn.
Mặt khác các kỹ thuật dự báo khác nhau thường cho ta các kết quả dự báo có khi
khác xa nhau. Chưa có một kỹ thuật nào tổng quát có thể dùng cho mọi trường hợp
cần dự báo. Vì vậy đối với một số vấn đề quan trọng và phức tạp, nhất là khi dự
báo dài hạn người ta thường dùng một số kỹ thuật dự báo rồi căn cứ vào độ lệch
chuẩn để chọn lấy kết quả thích hợp.
7
Chương 2: Cơ sở lý thuyết

8
Chương 2: Cơ sở lý thuyết
Dự báo nhu cầu giúp cho các doanh nghiệp xác đònh được chủng loại và số lượng
sản phẩm, dich vụ mà họ cần tạo ra trong tương lai. Thông qua dự báo nhu cầu các
doanh nghiệp sẽ quyết đònh được quy mô sản xuất, hoạt động của công ty, là cơ sở
để dự kiến về tài chính, tiếp thò, nhân sự.
2.2.CÁC PHƯƠNG PHÁP DỰ BÁO
2.2.1 Các phương pháp dự báo đònh tính
 Lấy ý kiến của ban điều hành.
 Lấy ý kiến của những người bán hàng.
 Lấy ý kiến của người tiêu dùng.
 Phương pháp chuyên gia (phương pháp Delphi).
2.2.2 Các phương pháp dự báo đònh lượng
Các phương pháp dự báo đònh lượng đều dựa trên cơ sở Toán học, Thống kê. Để dự
báo nhu cầu tương lai, không xét đến các nhân tố ảnh hưởng khác ta có thể dùng
các phương pháp dự báo theo dãy số thời gian. Khi cần xét đến các nhân tố khác
ảnh hưởng đến nhu cầu (ngoài thời gian) ta có thể dùng các phương pháp xét đến
mối liên hệ tương quan.
2.2.2.1 Dự báo theo dãy số thời gian
Nhu cầu thò trường luôn biến động theo thời gian và trong những điều kiện nhất
đònh nó thường biến động theo một xu hướng nào đó. Để phát hiện được xu hướng
phát triển của nhu cầu ta cần thu thập các số liệu trong quá khứ để có được một
dãy số thời gian. Thời gian ở đây thường là tháng, quý, hoặc năm, tức là xem xét
biến động qua từng thời kỳ một.
Khi đã có dãy số thời gian ta có thể xác đònh được xu hướng phát triển của nhu cầu.
Từ đó ta có thể dự báo cho các thời kỳ tương lai.
Các biến động của nhu cầu theo thời gian có thể xảy ra một số trường hợp sau:
 Có khuynh hướng tăng (giảm) rõ rệt trong suốt thời gian nghiên cứu (ký hiệu
T_Trend).
 Biến đổi theo mùa(S_seasonality).

10
Y
1
+ Y
2
+ Y
3
3
Y
I
=
Y
2
+ Y
3
+ Y
4
3
Y
II
=
(2-1)
……………………………………………..
Σ(Trọng số trong thời kỳ n x Nhu cầu thời kỳ n)
Σ Các trọng số
(2-2)
Số bình quân di
động có trọng số
=
Chương 2: Cơ sở lý thuyết

FIT : Forecart inchiding trend
F
t
: New forecart
T
t
: Trend correction
Để xác đònh phương trình xu hướng dùng khi điều chỉnh ta sử dụng hệ số san bằng
số mũ β. Ý nghóa và cách sử dụng hệ số này cũng giống như α.
11
F
t
= F
(t-1)
+ α[A
(t-1)
– F
(t-1)
]
(2-3)
Dự báo nhu cầu cho
thời kỳ t
Lượng điều chỉnh
theo xu hướng
+
Dự báo nhu cầu
theo xu hướng
=
FIT
t

F
(t-1)
: Lượng dự báo nhu cầu trong thời kỳ (t-1)
Để tính toán FIT
t
ta tiến hành theo các bước sau:
Bước 1: Tính dự báo nhu cầu theo phương pháp san bằng số mũ giản đơn F
t
ở thời
kỳ t.
Bước 2: Tính xu hướng ( về mặt lượng) bằng cách xử dụng công thức (2 – 6 ).
Để tiến hành bước 2 cho lần tính toán đầu tiên, giá trò xu hướng ban đầu phải được
xác đònh và đưa vào công thức. Giá trò này có thể được đề xuất bằng phán đoán
hoặc số liệu đã quan sát trong thời gian qua. Sau đó sử dụng số liệu này để tính T
t.
Bước 3: Tính toán dự báo nhu cầu theo phương pháp san bằng số mũ có điều chỉnh
xu hướng theo công thức (2 – 5 ).
2.2.2.6 Dự báo theo đường khuynh hướng
a. Phương pháp đường thẳng thống kê
Sử dụng phương trình đường thẳng sau: Y
c
= aX + b
Các hệ số a, b được tính như sau:
(2 – 7)
Trong các công thức trên
X : Thứ tự thời gian
Y : Số liệu nhu cầu thực tế trong quá khứ
n : Số lượng các số liệu có được trong quá khứ
Y
c

Y
Σ X
2
a =