'Sân, vườn' trong ngôi
nhà hiện đại

Sân và vườn trong một nhà hàng theo kiến trúc nhà vườn ở
Huế. Khoảng sân trước nhà cùng vườn cây bao quanh kết
hợp hài hoà và nhấn mạnh kiến trúc chủ thể; sân cũng là nơi
có thể tổ chức các hoạt động khác.

Sân và vườn – mới nghe tưởng như ít liên quan đến kiến trúc,
tới ngôi nhà, hay các công việc xây dựng. Nhưng thực tế, sân
và vườn là những thành phần rất quan trọng, góp phần tạo
nên giá trị của công trình.

Từ ngôi nhà dân gian xưa ở nông thôn, đến ngôi nhà đô thị
hiện nay, là một khoảng thời gian dài và đã có rất nhiều thay
đổi; nhưng sân và vườn vẫn có những giá trị riêng nhất định.
Đó không chỉ là những khoảng đất trống hay là khu đất trồng
cây…
Sân và vườn
Chiểu theo nghĩa gốc của từ điển, thì có thể hiểu sân và
vườn là những khoảng đất, khu đất, những bề mặt phẳng
ngang, được sử dụng có mục đích (theo định nghĩa). Sân
(nghĩa thứ nhất, nằm trong phạm vi đề cập của bài viết) gắn
liền với ngôi nhà, với công trình kiến trúc; vườn gắn liền với
hoạt động trồng trọt. Như vậy sân và vườn đều gắn liền với
cuộc sống của con người.
Trong ngôi nhà dân gian truyền thống xưa ở nông thôn, sân
và vườn là những yếu tố không thể thiếu, gắn bó chặt chẽ
cùng kiến trúc và tạo nên một tổng thể chung. Nhà, sân, vườn

ngôi nhà truyền thống ở nông thôn rất quan trọng và có sự
gắn bó, liên hệ chặt chẽ với nhau.

Khi con người cư trú đô thị, trong những ngôi nhà phố, dù
cách thức sinh hoạt, làm việc, môi trường sống đã khác rất
nhiều so với nông thôn, thì sân vườn vẫn cứ cần thiết cho
ngôi nhà, và là một trong những tiêu chuẩn không tách rời để
đánh giá ngôi nhà cùng với kiến trúc.
Cân đối nhà – sân – vườn

Trong đô thị hiện nay, đa phần nhà ở không có sân vườn,
hoặc chỉ đủ có sân (nhỏ) mà không thể có vườn. Tuy vậy,
không thể phủ nhận rằng ai cũng mong muốn sống trong một
ngôi nhà có đầy đủ sân vườn, như một môi trường sống lý
tưởng. Ở đây, xin được đề cập đến những ngôi nhà ở đô thị,
nhà ở hiện đại có sân vườn, dù đã khác rất nhiều với sân
vườn của ngôi nhà dân gian truyền thống.

Ngoại trừ những khu vực phải tuân thủ chặt chẽ các quy định
xây dựng theo quy hoạch, (trong cơ cấu sử dụng đất, mật độ
xây dựng… thường ở các khu đô thị mới, hoặc khu vực bảo
tồn); thì vấn đề quyết định một cơ cấu nhà – sân – vườn với
tỷ lệ như thế nào hoàn toàn do chủ đầu tư quyết định theo
nhu cầu và ý thích.

Trong thời buổi tấc đất tấc vàng, việc hy sinh diện tích xây
dựng công trình kinh doanh để làm sân vườn là rất khó đối
với chủ đầu tư. Với công trình nhà ở gia đình nói riêng, thì
phần lớn chủ nhà chỉ có khả năng kinh tế cho một “cuộc đất”
vừa đủ, không thừa để làm sân vườn. Thế cho nên sân vườn

chức năng chính là làm cảnh, tôn cho kiến trúc đẹp hơn, mềm
mại hơn gần gũi hơn; và cũng góp phần tạo nên môi trường
vi khí hậu tích cực, chống nắng nóng.
Vẫn có thể có sân, vườn dù diện tích rất eo hẹp.

Những bức bối đến nghẹt thở của cuộc sống đô thị, môi
trường đô thị, tác phong làm việc công nghiệp khiến người ta
có nhu cầu quay trở lại, tìm kiếm sự bình yên của thiên
nhiên, của những mảng xanh cây cối và bầu không khí trong
lành. Khi đó mới thấy một mảnh vườn có giá trị biết bao.
Điều đó cần thiết để cân bằng cuộc sống!

Sân – vườn rất cần được cân đối cùng với nhà trong bình đồ
tổng thể. Nhà nên có sân – vườn, dù nhỏ; bởi chẳng bao giờ
là thừa, là vô ích, là phí. Nhiều khi sân – vườn khi nó đem lại
giá trị rất lớn mà “diện tích xây dựng” hay “diện tích sàn sử
dụng” không bao giờ có.

Với ngôi nhà ở gia đình, sân và vườn cũng cần được cân đối
với nhau, tất nhiên chẳng có tiêu chuẩn nào cả! Có thể sân
nhiều vườn ít, sân ít vườn nhiều hoặc cân bằng, tương đương.
Hãy căn cứ vào nhu cầu thực tế sử dụng và cả những ý thích
cá nhân để làm điều đó. Nhưng chắc chắn rằng, có sân vườn
là được chứ không phải là mất.