Một mô hình hoạt động cho tư
vấn xây dựng

Một tồn tại lớn trong ngành xây dựng ở nước ta hiện nay là việc
triển khai thi công của hầu hết các dự án đầu tư bị chậm tiến độ.
Có nhiều nguyên nhân, song cơ bản nhất vẫn là từ trách nhiệm của các
bên liên quan: chủ đầu tư, nhà thầu xây lắp và các đơn vị tư vấn. Với
góc nhìn của một nhà tư vấn địa phương, tôi xin được nêu ý kiến về giải
pháp có thể tiếp cận để góp phần giải quyết tồn tại đó, đồng thời cũng là
một mô hình hoạt động cho tư vấn xây dựng.

Hiện nay, các mô hình triển khai thực hiện dự án ở Việt Nam là: thiết kế
- đấu thầu - thi công (TK-ĐT-TC), thiết kế - tổng thầu xây lắp (TK-TT),
tổng thầu EPC, BT, BOT. Nhìn chung, các mô hình này đều hiện đại,
đều đã và đang được áp dụng ở các nước phát triển. Tuy nhiên trong khi
ở nước ngoài mỗi loại mô hình được áp dụng linh hoạt tùy theo quy mô
và loại dự án thì ở trong nước hầu như ta chỉ áp dụng phổ biến mô hình
đầu tiên là TK-ĐT-TC, vốn có nhiều nhược điểm. Cụ thể phân tích như
sau đây:

Mô hình TK-ĐT-TC là mô hình thực hiện dự án mà thực chất do chủ
đầu tư trực tiếp quản lý. Khi dự án đầu tư đã được duyệt, chủ đầu tư thuê
tư vấn thiết kế tiến hành thiết kế kỹ thuật và bản vẽ thi công. Sau đó tổ
chức đấu thầu chọn các nhà thầu thi công và cuối cùng là cho triển khai
thi công xây lắp công trình. Ở mô hình này vai trò của các nhà tư vấn
thiết kế, quản lý dự án, giám sát là độc lập với nhau và với cả các nhà
thầu xây lắp vì họ đều do chủ đầu tư thuê và chỉ làm việc với chủ đầu tư.
Đó là chưa nói đến những bất cập trong đấu thầu của chủ đầu tư hiện
nay. Mô hình này hiện đang phổ biến nhất ở nước ta; còn ở các nước
ASEAN từ trước những năm 1960 cũng phổ biến nhưng sau đó giảm
hẳn và đến nay hầu như không áp dụng.

khi dự án tiến hành theo mô hình TK-ĐT-TC

Trong mô hình TK-TT, sau khi có thiết kế bản vẽ thi công, chủ đầu tư
giao toàn bộ công việc còn lại cho nhà thầu chính. Như vậy nhà thầu
chính sẽ trực tiếp quản lý thực hiện dự án bao gồm việc đấu thầu chọn
các nhà thầu phụ, tư vấn giám sát, quản lý quá trình thi công xây lắp…
Mô hình này phổ biến ở các nước ASEAN trong thời kỳ 1960 – 1980
khi thay thế dần cho mô hình TK-ĐT-TC. Ưu điểm lớn nhất của nó là
quy được toàn bộ trách nhiệm thi công, điều hành dự án cho một bên có
chuyên môn – nhà thầu chính, do đó cải thiện được tình trạng chậm tiến
độ thi công công trình. Trong trường hợp này, trừ bên thiết kế do chủ
đầu tư thuê, còn các nhà tư vấn khác do nhà thầu chính thuê và chịu
trách nhiệm cùng nhà thầu chính.

* Ưu điểm:

+ Chủ đầu tư vẫn theo dõi tiến trình dự án nhưng không phải tham gia
quyết định những vấn đề cụ thể về kinh tế kỹ thuật.

+ Trách nhiệm điều hành dự án tập trung vào một bên là nhà thầu chính
nên thuận lợi hơn trong việc bảo đảm chi phí và tiến độ của dự án .

+ Khả năng hợp tác của các bên cao hơn nên giải quyết công việc nhanh
chóng.

* Nhược điểm:

+ Tư vấn thiết kế đứng ngoài mối liên kết với nhà thầu chính nên khả
năng hợp tác vẫn chưa hoàn toàn.


nên hạn chế mà chỉ nên phổ biến mô hình EPC, BT… Chắc chắn rằng
làm như vậy thì tình trạng thi công chậm tiến độ ở ta sẽ được giải quyết,
góp phần bảo đảm cho kinh tế phát triển.

Một vấn đề nữa cần bàn là ai sẽ được chủ đầu tư giao giữ vai trò chính
trong mô hình EPC. Theo quy định hiện hành thì nhà thầu tổng thầu, hay
nhà thầu EPC, phải trực tiếp thi công phần lớn khối lượng xây lắp. Tức
là chỉ có đơn vị thi công xây lắp mới có thể làm tổng thầu EPC. Điều
này khác với thông lệ quốc tế khi nhà thầu chính (main contractor) có
thể không trực tiếp thi công mà chỉ quản lý các nhà thầu phụ thi công
xây lắp toàn bộ công trình.

Các công ty xây dựng nước ngoài đến Việt Nam, được trúng thầu làm
thầu chính nhiều dự án lớn như Deawoo, Samsung (Korea) Transfield,
Leighton (Australia) Taisei, Nippon (Japan)… đều thuê thầu phụ Việt
Nam thực hiện dự án, bản thân các công ty nước ngoài đó chỉ sử dụng số
nhỏ nhân sự của mình làm công tác quản lý điều hành. Căn cứ hợp đồng
ký kết với chủ đầu tư, nhà thầu chính tổ chức thuê thiết kế kỹ thuật, bản
vẽ thi công, chọn các thầu phụ xây lắp và cung cấp thiết bị công trình,
sau đó họ điều hành các thầu phụ triển khai thực hiện dự án. Như vậy,
tuy mang danh là nhà thầu chính nhưng thực tế họ hoạt động như một tư
vấn quản lý dự án trong giai đoạn xây dựng. Vậy nếu một đơn vị tư vấn
Việt Nam, chỉ cần đăng ký thêm chức năng thi công, thì có thể đứng ra
làm thầu chính mà không cần tăng thêm công nhân hay thiết bị xây lắp?
Liệu có thể cho phép một công ty tư vấn đứng ra làm tổng thầu triển
khai dự án? Thiết nghĩ đây là mô hình chúng ta cần nghiên cứu. Để thực
hiện mô hình này, chỉ cần có những yêu cầu như sau:

+ Về phía chủ đầu tư: sau khi có dự án đầu tư được duyệt và giấy phép
xây dựng, chủ đầu tư lựa chọn và ký kết hợp đồng giao thầu cho đơn vị