Mt Hng Dn Nh V T Duy Phân tích Joe Lau


ci thin c s" nhn th c và din t nhng ý tng, vì vy kh nng t duy
phân tích t!t có th nâng cao c các k nng ngôn ng và din t.

ôi khi ng#i ta có suy ngh r$ng t duy phân tích không thích hp vi tính
sáng to. ây là mt quan nim sai lm, vì s" sáng to không ch là mt vn 
c nêu ra vi nhng ý tng mi. Mt con ng#i sáng to là mt ng#i mà
có th to nhng ý tng mi mà nó hu dng và thích hp vi nhim v mà
h ang th"c hin. T duy phân tích th hin vai trò quyt nh trong vic ánh
giá s" có ích ca nhng ý tng mi, l"a chn nhng ý tng t!t nht và h%
tr cho chúng nu cn thit.

T duy phân tích cng rt cn thit cho vic t" phn ánh.  s!ng mt cuc
s!ng có ngha và xây d"ng cuc s!ng ca chúng ta mt cách phù hp, chúng ta
cn iu chnh và phn ánh trên nhng giá tr và quyt nh ca chúng ta. T
duy phân tích cung cp nhng công c cho quy trình ca s" t" ánh giá.

Ch d&n nh' này bao gm mt tho lun ng(n v nhng nn tng ca t duy
phân tích. Nó không phi là mt s" nghiên c u toàn din, cng không phi là
mt cu!n sách giáo khoa y . Mc ích là  làm n%i bt mt s! các khái
nim và nguyên t(c quan trng h)n ca t duy phân tích  a ra mt n
tng chung ca lnh v"c này.  nghiên c u xa h)n, ng#i c có th tìm
kim nhng cu!n sách và nhng ngun tr"c tuyn lit kê  cu!i bài.

2. Ý Ngha

1
Critical Thinking
Phiên dch: Nguyn Ngc Yn Chinh
www.kinhtehoc.com 2


3Trong ngôn ng thông th#ng, tính “vô ngha” ôi khi c s dng mt cách
khá là b+a bãi. Nhng yêu cu không quan trng hoc tr!ng r*ng ôi khi cng
c din t bi t+ “vô ngha”. Ví d, gi s Tùng c h'i r$ng anh ta s i
d" tic hay không, và anh ta tr l#i “nu tôi ti, tôi s ti.” Nói mt cách chính
xác, ây là mt l#i nói tr!ng r*ng vì nó không cung cp c bt k- mt thông
tin hu dng nào v vic Tùng có th ti hay không. Nhng câu nói ó thì 
ngha và úng ng pháp mt cách hoàn ho. Là mt câu chính xác s không
din t nhng l#i nói vô ngha nh vy.

3. Nhng nh Ngha

2
Literal Meaning
3
Meaninglessness
Phiên dch: Nguyn Ngc Yn Chinh
www.kinhtehoc.com 3

S" thiu rõ ràng v ngha có th cn tr nhng lp lun hay và gây tr ngi cho
hiu qu truyn t thông tin. Mt cách  làm cho ngha rõ ràng h)n là s
dng nh ngha. Mt nh ngha c cu thành bi 2 phn - mt nh T+ và
mt NH NGH.A. nh T+ là mt t+ hay mc t+ mà nó c nh ngha, trái
li nh Ngha là mt nhóm t+ hay nhng khái nim c s dng trong nh
ngha mà nó c gi s r$ng nó cùng ngha nh nh T+. Ví d, trong ngha
ca “chàng c thân”, vi ngha “mt ng#i àn ông cha có v”, t+ “chàng
c thân” là nh T+, và “mt ng#i àn ông cha có v” là nh Ngha.
Chúng ta có th chia các nh ngha thành 4 loi:

ngha báo cáo và qui nh. Mc ích ca nhng nh ngha chính xác là  làm
cho ngha ca các t+ chính xác h)n !i vi mt vài mc ích. Ví d, mt công
ty xe buýt có th mu!n a ra mt s" gim giá cho nhng ng#i cao tu%i.

4
Reportive Definition
5
Stipulative Definition
6
TQ hiu ính: MBA vit t(c cho Master of Business Administration, có ngha là Thc S Qun Tr Kinh
Doanh. Nhng MBA còn có ngha ting lóng là “Married but Available”, ngha là “ã có gia ình nhng
v&n cp b”. Nu chúng ta quy nh MBA theo ngha th 2, thì chúng ta có rt nhiu MBA khác trong
nhóm mày râu!!! Trong ting Vit, chúng ta cng có nhiu t+ nh vy l(m. “Yêu nc” là yêu quê h)ng
t nc, hay thích u!ng nc nhiu l(m? Tên thu!c CAPTAIN, HERO có th c ch bin ra nhiu
ngha khác nhau!
7
Precising Definition
Phiên dch: Nguyn Ngc Yn Chinh
www.kinhtehoc.com 4
Nhng ch tuyên b! r$ng ng#i già có th tr tin xe ít h)n s d&n n nhiu
cuc tranh cãi, vì nó không nói rõ bao nhiêu tu%i s là mt ng#i già. Vì vy
ng#i ta có th nh ngha “mt ng#i già” nh “bt k- mt ng#i nào 65 tu%i
tr lên”. ây là mt nh ngha hin nhiên gia nhiu nh ngha có th có.

Mt cách t)ng t", nhng nh ngha chính xác rt quan trng trong vic lp ra
nhng quy lut và nhng quy t(c. Chúng ta có th mu!n loi tr+ hay tr+ng pht
vic quy r!i tình dc, nhng chúng ta cn mt nh ngha chính xác v quy
r!i tình dc  ng#i ta bit cái nào là thích hp và cái nào thì không. Ví d,
mt giáo s sinh vt cho mt bài kim tra bt ng# v gii tính con ng#i t!t
h)n ht không nn tính chuyn này nh là “s" quy r!i tình dc” di bt k-
8
Persuasive Definition
9
TQ hiu ính: chúng ta cn  ý ti nh ngha thuyt phc, vì khi chúng ta chp nhn nh ngha thuyt
phc, thì cha tranh ci, chúng ta ã thua. Theo ví d trên, nu chúng ta chp nhn phôi thai là con ng#i,
thì tt nhiên “no thai” là “git ng#i”. Vì th, chúng ta cn phi tìm hiu trng tâm ca vn : “phôi thai
có phi là con ng#i hay cha?”
Phiên dch: Nguyn Ngc Yn Chinh
www.kinhtehoc.com 5
nh Ngha c Lng

Tiêu chu0n cho nhng nh ngha c lng
10
tùy thuc vào loi nh ngha
mà chúng ta ang xem xét. Vi nh ngha báo cáo, iu quan trng là a ra
nh ngha mt cách chính xác có c mà cách s dng t+ nó ã nh ngha.
c bit, iu này có ngha là nh ngha s không quá rng hoc không quá
h1p.

Mt nh ngha quá rng hay quá mênh mông nu nh Ngha áp dng nhng
th mà nh T+ không áp dng. Ví d, nh ngha mt máy bay là mt máy
móc có th bay c, nh ngha này quá rng vì tr"c thng thì cng là mt cái
máy có th bay, nhng chúng không phi là máy bay.

Mt nh ngha quá hp nu nh Ngha không áp dng nhng th mà nh
T+ áp dng; ví d: nh ngha mt tam giác là mt hình ph,ng vi 3 cnh b$ng
nhau.



 thy c X không phi là 1 iu kin cn ca Y, chúng ta d dàng tìm ra
mt tình hu!ng khi Y có mt nhng X thì không. Ví d:

• Giàu không phi là iu kin cn !i vi vic c nhiu s" tôn kính,
vì mt nhà hot ng xã hi rt c tôn kính có th tht s" rt nghèo.
• S!ng trên cn không phi là iu kin cn  làm mt loài ng vt có
vú. Cá voi là loài ng vt có vú, nhng chúng s!ng di bin.

Trong cuc s!ng h$ng ngày, chúng ta cn bit khái nim v iu kin cn rt
th#ng xuyên, ngay c dù cho chúng ta có th ang s dng nhng t+ khác
nhau. Ví d, khi chúng ta nói nhng câu nh là “cuc s!ng cn phi có
oxigen”, iu này thì cng t)ng t" nh nói r$ng oxigen là iu kin cn thit
!i vi vic tn ti ca s" s!ng.

Mt tình trng nào ó ca vn  có th có nhiu h)n mt iu kin cn thit.
Ví d,  tr thành mt ng#i ch)i piano hay trong bu%i hòa nhc, có k thut
t!t v ngón tay là mt iu kin cn. Nhng iu này cha . Mt iu kin
cn thit khác là gi'i biu din nhiu bài nhc b$ng piano.

K tip, chúng ta nói n nhng iu kin .  nói r$ng X là mt iu kin
 !i vi Y thì nói r$ng s" có mt ca X bo m s" có mt ca Y. Nói cách
khác, không th có X mà không có Y. Nu X có mt, thì Y cng phi có mt.
Lp li mt s! ví d:

• Là mt t giác là iu kin   có 4 cnh.
• Có th chia ht cho 4 là iu kin   là mt s! ch2n.

 thy c r$ng X không phi là iu kin  !i vi Y, chúng ta a ra
tr#ng hp khi X có mt nhng Y thì không. Ví d:

• Là mt ng#i cao thì không cn cng không   là mt con ng#i
thành t.

Hiu bit các iu kin cn và  rt hu dng trong vic gii thích nhng m!i
quan h gia nhng khái nim tr+u tng. Ví d, trong vic gii thích nhu cu
t" nhiên ca s" bình ,ng, chúng ta có th nói r$ng nguyên t(c ca lut pháp
thì cn thit nhng không  cho s" bình ,ng.

5. Nhng Sai Lm ca Ngôn Ng

Nhng khó khn v ngôn ng hc là vic lm dng ngôn ng nh khi ngôn
ng th#ng s dng không rõ ngha, bóp méo hay to nhng l#i nói, xut hin
nhiu thông tin sâu s(c h)n nhng gì chúng tht s" có.

S Lng Ngha

Có nhiu loi L3ng Ngha
11
khác nhau. S" L3ng Ngha V T+ V"ng
12

cp n tr#ng hp khi mt t+ có nhiu h)n mt ngha trong ngôn ng. Ví d,
t+ “deep” có th có ngha là sâu s(c (“Cái mà bn ã nói rt là sâu”), hay nó có
th th#ng c dùng  din t chiu sâu vt lý (“Cái h! này rt sâu”). Mt
cách t)ng t" !i vi nhng t+ nh “young” (s" thiu kinh nghim hay tu%i
tr/), “bank” (áy sông hay t% ch c tài chính), vân vân. 11
Ambiguity

khoát b$ng cách lit kê ra danh sách tt c nhng s" gii thích khác nhau có th
có. Qui trình ca s" thay %i li s" L3ng Ngha này c bit nh là “s" rõ
ràng”. Thông th#ng, tránh né s" L3ng Ngha ch ng dng !i vi nhng
tình hu!ng khi chúng ta mu!n liên lc mt cách hoàn toàn chính xác. Tuy
nhiên, trong các hot ng vn ch)ng, s" L3ng Ngha có th tht s" là mt
ngh thut.

S M H

Mt t+ là m) h
14
nu nó có mt ranh gii không chính xác. Khi mt tr#i mc
thì vùng xung quanh tr nên t!i, nhng không có biên gii rõ rt khi mà vùng
xung quanh chuyn t+ sáng sang t!i. Vì vy “t!i” và “sáng” là nhng t+ m) h.

“Cao” thì cng m) h vì có nhng tr#ng hp khó mà nói c là mt ng#i
có cao hay không, nhng s" do d" này không phi do thiu hiu bit v chiu

13
TQ hiu ính: ting Vit chúng ta cng có nhng t+ t)ng t". “Quyn” nh là cú m hay là quyn
hành. “Vô Thng S” là v s không cao (ngha là lùn) hay là v s không có ai cao h)n (t c là cao nht).
“Tôi có o” ngha là tôi làm o tc, hay tôi có theo mt tôn giáo?
14
Vagueness