Ảnh và thơ về thiên nhiên

Dưới chân núi Fanxifang - Ảnh: Xuân Hậu
Mối quan hệ qua lại, gần gũi và tác động lẫn nhau giữa các ngành ngh
ệ
thuật phong phú và tế nhị biết bao chừng nào! Trong quá trình t
ư duy
của người sáng tác và cả trong sự cảm thụ cùng th
ế, nhiều lúc các loại
hình nghệ thuật quyện chặt lấy nhau, bổ sung cho nhau để hoàn thi
ện
và làm giàu thêm những khả năng phát hiện cuộc sống.
Chúng ta đi qua đèo Hoàng Liên (Lai Châu), đèo Ngang (Quảng B
ình)
bằng xe ô tô. Ta thốt lên: Đẹp quá! Ước muốn tả thiên nhiên gi
ầu đẹp
của Tổ quốc bừng lên và càng mạnh mẽ khi nhớ tới bài thơ của b
à
huyện Thanh Quan:
Bước tới đèo ngang bóng xế tà
Cỏ cây chen lá, đá chen hoa
Lom khom dưới núi tiều vài chú
Lác đác bên sông chợ mấy nhà
Miêu tả đèo Ngang đến như thế là tuyệt đỉnh. Rõ ràng là th
ơ lúc này
đang gợi ý cho các nhà nhiếp ảnh. Cũng như nhà nhiếp ảnh, ngư
ời họa
sĩ cùng tìm thấy ở mấy câu thơ đó cách cấu tứ, bố cục, sử dụng h
ình
ảnh. Cảm xúc của thơ thiên nhiên nhất là của nhà thơ nhìn màu gi
ỏi,

trường hợp họa sĩ đã mượn ảnh phong cảnh để sáng tác lên b
ức tranh
phong cảnh mới, nhà thơ xúc động làm ra các bài thơ trữ t
ình khi
thưởng thức một bức ảnh đẹp (nhất là ảnh phong cảnh).
Ảnh có thể vang lên chất thơ, và chất nhạc… Chúng ta đồng tình v
ới
nhận xét đó và lạc quan tin tưởng vào kh
ả năng diễn đạt của ống kính
trước cuộc sống. Xem ảnh của V. Lê-bê-đép (CHLB Nga) “N
ốt nhạc
trong rừng” thấy tác giả giỏi trong cấu tứ, giàu cảm xúc thơ, nh
ạc… lời
chú thích cũng làm tăng thêm khả năng diễn đạt của tác phẩm. C
òn
“Hà Nội nghìn xưa” của Lê Cường thì lại gợi cho ngư
ời xem sự nhớ lại
những năm tháng đã qua của Hà Nội, cái cổ kính, chắc chắn m
à không
già cỗi, cái khoẻ chắc mà không kém phần lịch lãm. Ai ở Hà N
ội lâu
cũng hiểu về Hà Nội như thế.
Những ảnh phong cảnh đẹp có sức đi xa, thông thư
ờng chúng không
chỉ cho người thưởng thức nhìn thấy một cảnh đẹp cụ thể. Từ hình
ảnh
đất nước cụ thể đó, người xem nghĩ tới những nơi gần, nơi xa, gi
ống
hoặc gần giống như thế cùng v
ới những kỷ niệm về lần tiếp xúc, những

à
gọt rũa… nghề ảnh cũng khắt khe khó nhọc như th
ế. Sự am hiểu các
ngành nghệ thuật anh em làm tăng v
ốn văn hóa, tăng khả năng diễn đạt
cho cái ngành chính mà người nghệ sĩ nguyện hiến cả cuộc đời.
Người chụp ảnh và người làm thơ cùng đứng trư
ớc một cảnh đẹp. Đẹp
quá! Họ cùng ồ lên, thốt lên như thế. Và ngay t
ừ giây phút đó, hai
người đã b
ắt đầu “khác nhau”, cảm xúc sáng tác cũng khác nhau. Các
quá trình sáng tạo hình tượng khiến cho lối làm vi
ệc của họ khác nhau
trong khi người chụp ảnh đi lại, ngắm nghía chọn góc độ t
ìm cách
chiếu sáng thì nhà thơ trầm tư suy nghĩ, lắng mình xu
ống để nhớ lại tất
cả mình đã miêu tả những cảnh đẹp tương tự. Có khi thơ th
ẩn một
mình tưởng như mình đã quên đi c
ảnh đẹp vừa xuất hiện. Rồi anh ta
cầm lấy bút, và không cần phải đứng ở ngay hiện trường nữa. C
òn nhà
nhiếp ảnh phải thực hiện theo yêu cầu của ảnh: Trong giây lát và tr
ực
tiếp miêu tả bằng ánh sáng cảnh phía trước mà không có sự sắp đặt n
ào
theo ý muốn cả. Ảnh sáng được sử dụng là ngôn ngữ của ảnh, c
òn nhà

ệ thuật. Vốn
sống văn hóa ấy cùng với vốn sống về chính trị xã hội là đi
ều kiện để
n
ảy sinh khả năng mới trong sự phản ánh cuộc sống bằng ảnh. Sự hiểu
biết thuần túy về kỹ thuật xử lý máy ảnh hoặc trong buồng tối chưa đ
ủ
để trở thành một nghệ sĩ nhiếp ảnh và phóng viên
ảnh. Kết quả thực
của giá trị và trình đ
ộ nghề nghiệp một phần phụ thuộc bởi sự am hiểu
về mối quan hệ giữa nghệ thuật nhiếp ảnh và những ngành ngh
ệ thuật
liên quan.