Khoa học pháp lý

Điều kiện thành lập nhà trường
theo hướng sửa đổi, bổ sung Điều
50 Luật Giáo dục
Quy định về thành lập trường trong Luật Giáo dục có ý nghĩa rất
quan trọng tác động tới

Quy định về thành lập trường trong Luật Giáo dục có ý nghĩa rất
quan trọng tác động tới sự phát triển của toàn bộ hệ thống giáo
dục quốc dân ở tất cả các cấp học và trình độ đào tạo, kể cả đối
với việc thành lập trường trong nước và hợp tác đầu tư nước
ngoài trong lĩnh vực giáo dục. Để đáp ứng yêu cầu mới của sự
phát triển đất nước và hội nhập quốc tế, bảo đảm tính khả thi của
việc thực hiện quy định tại Điều 50 Luật Giáo dục về thành lập
nhà trường, Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật
Giáo dục đã đề xuất sửa đổi, bổ sung Điều 50 của Luật, trình kỳ
họp thứ 6 Quốc hội khóa XII.
Điều 50 Luật Giáo dục hiện hành quy định:
"1. Điều kiện thành lập nhà trường bao gồm:
a) Có đội ngũ cán bộ quản lý và nhà giáo đủ về số lượng và đồng
bộ về cơ cấu, đạt tiêu chuẩn về phẩm chất và trình độ đào tạo,
bảo đảm thực hiện mục tiêu, chương trình giáo dục;
b) Có trường sở, thiết bị và tài chính bảo đảm đáp ứng yêu cầu
hoạt động của nhà trường.
2. Người có thẩm quyền quy định tại Điều 51 của Luật này, căn

giáo dục của nhà trường. Thực tế thực hiện quy định của Luật
Giáo dục cho thấy, yêu cầu nhà trường phải có đầy đủ đội ngũ
cán bộ quản lý, nhà giáo đạt tiêu chuẩn, đủ tài chính, cơ sở vật
chất ngay tại thời điểm xin thành lập là chưa hợp lý. Đối với việc
thành lập trường cao đẳng và đại học, việc thẩm định chỉ có thể
được tiến hành khi chủ đề án đã xây dựng được cơ sở vật chất,
đầu tư trang thiết bị và chuẩn bị các điều kiện bảo đảm chất
lượng đào tạo. Trong khi đó, nhiều địa phương yêu cầu chủ đề án
phải có quyết định thành lập trường rồi mới cấp đất, còn văn bản
đồng ý về nguyên tắc cho thành lập trường của cơ quan có thẩm
quyền chưa đủ cơ sở pháp lý để địa phương giao đất, cho thuê
đất. Chưa có quyết định thành lập trường, nhà đầu tư không có
căn cứ để tuyển dụng và trả lương cho giảng viên, cán bộ quản lý
cũng như đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị. Đội ngũ những
người được tuyển dụng về để tham gia thành lập trường cũng
chưa thể gọi là giảng viên, giáo viên vì nhà trường chưa được
thành lập và nếu có quyết định thành lập rồi thì cũng chưa thực
hiện nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục ngay được.
Sau khi có quyết định thành lập, không ít trường đã không thực
hiện đúng các cam kết trong Đề án thành lập trường về xây dựng
cơ sở vật chất, đầu tư trang thiết bị, tuyển dụng đội ngũ giảng
viên, cán bộ quản lý dẫn đến chất lượng giáo dục không đảm
bảo. Cũng như các lĩnh vực hoạt động đặc thù khác, nhà trường
đã được thành lập nhưng phải được giao nhiệm vụ hoặc được
phép thì mới có thể thực hiện hoạt động giáo dục được, chẳng
hạn phải căn cứ vào thực lực của mình để đăng ký được mở mã
ngành đào tạo, đăng ký chỉ tiêu tuyển sinh, thực hiện chương
trình giáo dục của nhà trường, phải có giáo trình, thư viện
Vì thế, Dự án Luật sửa đổi, bổ sung Luật Giáo dục đã đề xuất để
Quốc hội xem xét sửa đổi, bổ sung Điều 50 như sau:

từng địa phương để có quyết định đầu tư phù hợp, xây dựng dự
án đầu tư thành lập trường có tính khả thi cao trình cơ quan có
thẩm quyền xem xét phê duyệt dự án. Cơ quan có thẩm quyền
tiếp nhận hồ sơ đề nghị thành lập trường, tổ chức thẩm định hồ
sơ. Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định cụ thể về thẩm
quyền, cách thức tổ chức và quy trình thẩm định. Cơ quan có
thẩm quyền có trách nhiệm thông báo kết quả cho chủ đầu tư dự
án biết lý do đối với những hồ sơ không được phê duyệt. Nếu dự
án đầu tư phù hợp với quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục và
quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, đáp ứng điều kiện về đất
đai, cơ sở vật chất, thiết bị, tài chính; tổ chức bộ máy, đội ngũ cán
bộ quản lý và nhà giáo bảo đảm đáp ứng yêu cầu hoạt động của
nhà trường và thực hiện mục tiêu giáo dục, thì được cơ quan có
thẩm quyền quy định tại Điều 51 ra quyết định thành lập hoặc
cho phép thành lập. Nếu dự án đã đáp ứng các yêu cầu được xác
định tại khoản 1 Điều 50 Luật này thì sau khi được phê duyệt chủ
trương, cần có ngay quyết định thành lập hoặc cho phép thành lập
nhà trường. Chủ đầu tư phải chủ động triển khai dự án đầu tư
thành lập trường về đất xây dựng trường, các điều kiện về phòng
học, phòng làm việc, phòng thí nghiệm, thư viện; trang thiết bị;
khu thực hành, ký túc xá, khu thể thao và những công trình khác
đã được xây dựng trên khu đất; các cơ sở vật chất, thiết bị phục
vụ đào tạo; đội ngũ cán bộ, giảng viên, công tác tổ chức bộ máy,
đội ngũ cán bộ quản lý, giảng viên; tài chính chuẩn bị cho các
hoạt động của trường, phù hợp với nội dung, kế hoạch triển khai
thực hiện của dự án; dự kiến danh sách và văn bản cam kết tham
gia của các cán bộ giữ các chức danh lãnh đạo chủ chốt của
trường như: Hiệu trưởng, các Phó Hiệu trưởng, Chủ nhiệm khoa
(đối với trường trung cấp chuyên nghiệp, cao đẳng, đại học),
Trưởng các phòng, ban, bộ môn, tổ; danh sách các cán bộ, giáo

cụ thể điều kiện, thời hạn và thẩm quyền cho phép hoạt động giáo
dục đối với nhà trường ở các cấp học và trình độ đào tạo. Quy
định này phù hợp với chức năng của các cơ quan chuyên môn
trong quản lý nhà nước về giáo dục, đồng thời đảm bảo vai trò
quản lý nhà nước của hệ thống cơ quan này trong việc quản lý,
giám sát việc đảm bảo chất lượng giáo dục của các cơ sở giáo
dục. Việc sửa đổi, bổ sung Điều 50 của Luật theo hướng trên sẽ
đáp ứng được yêu cầu thành lập trường nhằm nâng cao chất
lượng giáo dục, tạo hành lang pháp lý để chấn chỉnh, sắp xếp lại
hệ thống các cơ sở giáo dục của hệ thống giáo dục quốc dân,
khắc phục tình trạng thành lập mới ở những nơi, những lĩnh vực
không đủ điều kiện về đội ngũ cán bộ giảng dạy, về cơ sở vật
chất, trang thiết bị.
Có ý kiến cho rằng, quy định như trên chưa cụ thể, chưa rõ ràng
và thực chất vẫn lâm vào tình trạng "con gà, quả trứng - cái nào
có trước": có quyết định thành lập mới được giao đất, mới tuyển
được giáo viên, hoặc được giao đất, tuyển được giáo viên mới có
quyết định thành lập. Cần lưu ý rằng, Điều 50 sửa đổi, bổ sung
chỉ tập trung vào nội dung "điều kiện thành lập trường" và "điều
kiện để được cho phép hoạt động". Để cơ quan nhà nước có thẩm
quyền quyết định thành lập, cho phép thành lập trường, chủ đầu
tư phải có dự án khả thi đầu tư thành lập trường, đồng thời chủ
động chuẩn bị kinh phí, cơ sở vật chất, tổ chức bộ máy và tập hợp
đội ngũ nhà giáo. Những nội dung này sẽ được quy định cụ thể
tại các văn bản dưới luật, trong hệ thống điều lệ, quy chế và quy
định phù hợp với việc thành lập trường ở mỗi cấp học và trình độ
đào tạo, trong đó có cả lĩnh vực hợp tác đầu tư nước ngoài trong
lĩnh vực giáo dục. Căn cứ Luật Giáo dục, hoạt động hợp tác đào
tạo, mở trường hoặc cơ sở giáo dục khác của người Việt Nam
định cư ở nước ngoài, tổ chức, cá nhân nước ngoài, tổ chức quốc

sở cho việc xây dựng các văn bản dưới luật theo hướng hoạt động
đầu tư trong lĩnh vực giáo dục thực hiện theo quy định của hệ
thống pháp luật chuyên ngành. Dự án Luật sửa đổi bổ sung một
số điều của Luật Giáo dục đồng thời đề xuất bổ sung quy định
"Đầu tư trong lĩnh vực giáo dục là hoạt động đầu tư đặc thù thuộc
lĩnh vực đầu tư có điều kiện và được ưu đãi đầu tư" vào Điều 13
Luật Giáo dục. Nội dung sửa đổi, bổ sung này phù hợp với quy
định tại khoản 2 Điều 5 Luật Đầu tư: "Hoạt động đầu tư đặc thù
được quy định trong luật khác thì áp dụng quy định của luật đó".
(Bài đăng trên tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 158-thang-11-
2009 ngày 20/11/2009) PGS.TS Chu Hồng Thanh - Vụ trưởng
pháp chế. Bộ Giáo dục và đào tạo.