Xây dựng Cộng đồng ASEAN theo Hiến chơng 26 tạp chí luật học số 9/2008
Ths. Lê Thị Anh Đào *
ip hi cỏc quc gia ụng Nam
(ASEAN) c thnh lp trờn c s
Tuyờn b Bng Cc ngy 08/8/1967 vi nm
quc gia thnh viờn sỏng lp. Ban u vi s
lng thnh viờn hn ch, ASEAN ó phỏt
trin tr thnh t chc quc t chung ca
khu vc bao gm 10 quc gia thnh viờn v
hin nay, ASEAN ang hng ti mc tiờu
tr thnh Cng ng vo nm 2015.
(1)

Mc dự vn kin thnh lp ASEAN ó
by t tham vng l nhm xõy dng mi
quan h hp tỏc thỳc y ho bỡnh, thnh
vng trong khu vc ụng Nam
(2)
nhng
cng ó phi mt n 40 nm xõy dng v
phỏt trin, ASEAN ngy nay mi cú c
quyt tõm y l tr thnh t chc vi tờn

ASEAN
1. Nhn thc chung
ó cú nhiu hc thuyt v quan h quc
t cho rng h thng quc t ging nh mt
cụng trỡnh xó hi.
(4)
Cỏc lc lng vt cht
nh ti nguyờn thiờn nhiờn, a lớ, lc lng
sn xut, sc mnh quõn s úng vai trũ
quan trng trong quan h gia cỏc quc gia
ch khi chỳng c thit lp vi ý ngha c
th i vi quc gia. Núi cỏch khỏc, sc
mnh v nhng li ớch chin lc ca mi
quc gia l quan trng nhng chỳng quan
trng nh th no li tựy thuc vo quc gia
H

* Ging viờn Khoa lut quc t
Trng i hc Lut H Ni
Xây dựng Cộng đồng ASEAN theo Hiến chơng tạp chí luật học số 9/2008 27

ú l bn hay l thự v iu ny li do ý
thc, quan nim chung quyt nh.
Do ú, nu cỏc quc gia coi h thng
quc t v c bn nh mt ni chin lc
ganh ua v sc mnh, nh hng v t
c nhng li ớch vt cht thỡ chin tranh

mc ca k nguyờn mi. V ASEAN hin
nay, vi quan im hng ti s hi nhp
v on kt sõu rng s l iu kin thun
li cho vic xõy dng thnh cụng Cng
ng cỏc quc gia ụng Nam .
2. C s xó hi
Nhn thc rng quỏ trỡnh xõy dng
ASEAN tr thnh mt cng ng trc ht
phi gii quyt c nhng vn xó hi c
bn nhm nõng cao ý ngha ca vic xõy
dng cng ng v on kt khu vc.
ASEAN vỡ vy ó bt tay vo mt chng
trỡnh hp tỏc thc s hiu qu trờn cỏc lnh
vc xó hi. C th:
a. V xoỏ úi, gim nghốo
ỏnh giỏ phi hp gia U ban kinh t
xó hi Liờn hp quc v chõu -Thỏi Bỡnh
Dng (UN-ESCAP), Chng trỡnh phỏt
trin Liờn hp quc (UNDP) v Ngõn hng
phỏt trin chõu (ADB) cho rng: Khu vc
chõu Thỏi Bỡnh Dng núi chung ang
trờn con ng t c nhng mc tiờu
thiờn niờn k (MDGs) vo nm 2015. Trong
giai on 1993 - 2002, t l ngi dõn cú thu
nhp di 1 USD/ngy ó gim t 17.4%
xung cũn 7.5% Indonesia v t 14.6%
xung cũn 2.2% Vit Nam. Nhng quc
gia khỏc cng ó t c bc tin di
trong cụng cuc xoỏ úi, gim nghốo.
(5)

Nông thôn là khu vực có nhiều người lao
động có thu nhập thấp với tỉ lệ nghèo theo
thống kê chiếm khoảng 11 đến 42% (so với
thành thị thì tỉ lệ này chiếm từ 2 đến 25%
trong tổng số lao động thành thị). Theo
chuẩn quốc tế, người nghèo là người có thu
nhập 1 USD/ngày thì tỉ lệ người nghèo ở
ASEAN chiếm từ 0.2 đến 77.7%. Theo tiêu
chuẩn này thì tỉ lệ nghèo ở Campuchia, Lào,
Myanma và Việt Nam cao gấp bốn lần so
với các quốc gia khác của ASEAN.
(7)

b. Về giáo dục
Nhiều quốc gia ASEAN đạt được thành
tựu đáng kể trong giáo dục với chỉ tiêu là
vào năm 2015 tất cả trẻ em nam và nữ trong
khu vực đều phổ cập giáo dục bậc tiểu học.
Ví dụ, ở Campuchia tỉ lệ trẻ em ở độ tuổi đến
trường được đăng kí vào học tiểu học tăng từ
69.3% năm 1991 lên 97.6% vào năm 2004.
Ở Lào, tỉ lệ này tăng từ 67.4% năm 1991 lên
81.7% năm 2004. Theo báo cáo của các quốc
gia ASEAN thì trong các giai đoạn khác
nhau, tỉ lệ biết chữ chiếm từ 68.7% đến
95.1% dân số.
(8)

c. Về y tế
Tỉ lệ chi tiêu ngân sách nhà nước dành

d. Về an sinh xã hội
Tổng chi ngân sách nhà nước cho an
sinh xã hội chiếm từ 0.02 đến 8%. Tuy
nhiên, cũng có nhiều báo cáo cho hay chỉ có
khoảng 32.5% dân số được tiếp cận với
X©y dùng Céng ®ång ASEAN theo HiÕn ch−¬ng t¹p chÝ luËt häc sè 9/2008 29

chương trình an sinh xã hội. An sinh ở các
quốc gia thành viên ASEAN bao gồm lương
hưu, trợ cấp thất nghiệp, thai sản, tử tuất và
các chế độ khác. Có 7/10 quốc gia đã thông
qua văn bản pháp lí hoặc là chính sách về
trợ giúp bộ phận người dân yếm thế trong
xã hội, ví dụ, là nạn nhân của bạo lực gia
đình, người tàn tật và trẻ em bị bỏ rơi hoặc
bị buôn bán.
(11)

đ. Về lao động
Từ năm 2000 - 2007, lực lượng lao động
ở ASEAN tăng 11,8% (tức là tăng từ 235,2
triệu lao động lên đến 263 triệu lao động),
tạo thêm 27,8 triệu việc làm mới. Cũng trong
thời gian này, tỉ lệ thất nghiệp ở ASEAN
tăng 51.3% (tức là từ 6,3 triệu lên 18,6 triệu
người lao động thất nghiệp).
(12)

khoảng 40% tổng lao động của ASEAN vào
năm 2015.
(13)

e. Về phát triển bền vững
Bảo vệ rừng đóng vai trò quan trọng đối
với sự bền vững của môi trường. Nhìn
chung, mức độ bao phủ của rừng ở
Campuchia, Lào, Myanma và Việt Nam cao
hơn khoảng 16% so với 6 quốc gia ASEAN
còn lại. Tính theo đầu người, Cộng hoà dân
chủ nhân dân Lào có tỉ lệ rừng bao phủ tính
theo đầu người cao nhất: 2,4 hecta/người.
Tỉ lệ này ở Philippine, Thái Lan và Việt
Nam là thấp nhất, chỉ có 0,5 hecta/người.
Nhưng nhìn tổng thể thì Campuchia, Lào,
Myanma và Việt Nam vẫn có tỉ lệ rừng bao
phủ cao.
(14)

Một trong những cam kết mà mục tiêu
phát triển thiên niên kỉ đưa ra là giảm lượng
cácbon dioxide và sự thải chloroflourocarbon
(CFC) vào khí quyển. Trong giai đoạn 2000
- 2003, lượng cácbon dioxide tỏa ra tính theo
đầu người ở Campuchia là thấp nhất (0,04
tấn/người) và cao nhất trong giai đoạn này là
ở Darussalem, Philippine (17,7 tấn/người).
Tính tổng thể ở ASEAN thì tỉ lệ này là 1,6
tấn/người. Trung bình, lượng cácbon dioxide

coi l phỏt trin tt vic ny. Campuchia l
quc gia cú s lng nhiu nht nhng
kờnh truyn hỡnh phỏt v ASEAN (dự ch
yu l phỏt v Thỏi Lan). Cng ho dõn
ch nhõn dõn Lo cú 7 kờnh phỏt v Thỏi
Lan v Vit Nam. Singapore c bỏo cỏo
l cú 3 kờnh phỏt v cỏc quc gia thnh
viờn ASEAN. Vit Nam khụng cú bt c
mt kờnh truyn hỡnh no phỏt v quc gia
thnh viờn ASEAN. Cú 4 quc gia a
thụng tin qua phim v ASEAN c chiu
cỏc rp trong nc.
(16)

H thng giỏo dc chớnh thc ang c
s dng nh l mt kờnh thỳc y s quan
tõm tỡm hiu v ASEAN. Trong s cỏc quc
gia ca ASEAN cung cp s liu thỡ
Campuchia, Indonesia, Cng ho dõn ch
nhõn dõn Lo v Vit Nam ó trớch dn lch
s v vn hoỏ ASEAN nh l mt mụn hc
trong chng trỡnh o to trng hc.
Nhng thit ch khu vc ó c thnh lp
t c mc ớch ny, bao gm: Trung
tõm v truyn thng v vn hoỏ khu vc
c thnh lp bi B giỏo dc cỏc quc gia
ụng Nam , mng li cỏc trng i hc
ASEAN cng l ni tr giỳp cho hot ng
nghiờn cu v tỡm hiu v ASEAN.
(17)

khu vc. Bờn cnh ú, ASCC cng cú mi
quan h vi hai tr ct cũn li. Vic xõy
dng ASCC nu nh cú tỏc ng tớch cc
trong i sng ca nhõn dõn cỏc nc thnh
viờn thỡ s giỳp ASEAN tng cng c v
th ca mỡnh trờn cỏc lnh vc kinh t, chớnh
tr. Chng trỡnh hnh ng ca ASCC cng
c bit ghi nhn rng Cng ng vn hoỏ-
xó hi ASEAN gn kt mt cỏch bn cht
khụng th tỏch ri vi tr ct an ninh v
kinh t ca Cng ng ASEAN.
Nh vy, nhn thc v thc t chung l
ASCC s gúp phn thỳc y s n nh v
phn thnh trong khu vc v cú vai trũ quan
trng trong vic xõy dng ASEAN tr thnh
t chc mang tớnh xó hi, cng ng. Nhỡn
chung, cú hai ý ngha chớnh m thnh t xó
hi ca vic xõy dng ASCC úng gúp vo
vic hỡnh thnh nờn Cng ng ASEAN.
Trc ht cp quc gia, xõy dng
ASCC s m rng hn na mi quan h hp
tỏc trờn lnh vc vn hoỏ-xó hi, em li
phỏt trin v tng trng v phỳc li xó hi,
s cụng bng v thõn thin ngay chớnh ti
tng quc gia v khu vc ụng Nam . Th
hai l cp liờn quc gia, s hp tỏc v
khớa cnh vn hoỏ-xó hi s to ra s hiu
bit ln nhau mt cỏch tớch cc, lm cho cỏc
quc gia gn bú vi nhau hn v trỏnh c
nhng rc ri tim n gia cỏc quc gia vn

ch vi nhau xõy dng tr ct vn hoỏ-xó
hi v hng ti xõy dng Cng ng
ASEAN. Trc ht, mc tiờu, hnh ng v
nhng thnh tu t c ca ASEAN phi
gn kt cht ch vi nhõn dõn ụng Nam ,
cú tỏc ng tớch cc n i sng ca h.
Ngi dõn ụng Nam phi b thuyt phc
rng chớnh ph cỏc nc ny khụng ha
suụng v vn hp tỏc v on kt khu vc
m õy l nhng cam kt gn bú vi nhau
Xây dựng Cộng đồng ASEAN theo Hiến chơng 32 tạp chí luật học số 9/2008

mt cỏch thc s, vỡ nhng giỏ tr chung.
lm c iu ú, ASEAN cn phi tip tc
hp tỏc v gii quyt tt hn na cỏc vn
xó hi, bao gm xoỏ úi, gim nghốo, an
sinh xó hi, dõn ch, nhõn quyn ASEAN
phi quyt tõm theo ui nhng mc tiờu
phỏt trin thiờn niờn k v nhng cam kt v
thu hp khong cỏch phỏt trin gia cỏc quc
gia thnh viờn. Nhng thỏch thc ang c
vch ra v vic thc hin nhng chớnh sỏch
gii quyt nú mi l iu quan trng vi
ngi dõn ASEAN.
Th hai, vic xõy dng Cng ng
ASEAN phi bng chớnh ngun lc ca
ASEAN, tuy nhiờn, s tr giỳp ca cỏc quc

thc s trong nhng lnh vc du lch vn
hoỏ, trao i nghiờn cu, bo v v phỏt trin
quyn ca lao ng ng c, trao i thụng
tin qua truyn hỡnh, sỏch bỏo v cỏc phng
tin in t. ASEAN phi tin theo mc tiờu
m Hi ngh thng nh ln th 12 nm
2007 (ti Cebu Philippine)
(18)
ó ra l thỳc
y thnh lp mt cng ng cú s quan tõm
v chia s ln nhau. Mt s t chc v hot
ng hin nay nh: H thng i hc
ASEAN, Din n hng nm v du lch
ASEAN, Chng trỡnh trao i phúng viờn
trng hc ASEAN, Chng trỡnh trao i
tin tc ASEAN, mng li v di sn vn
hoỏ, cm tri hng nm ca on thanh niờn
ASEAN v Din n v lao ng ng c
ASEAN cng cn phỏt huy hn na hiu
qu hot ng ca mỡnh. ú l mt vi yờu
cu i vi cỏc h thng thit ch (c quan)
chu trỏch nhim v an sinh xó hi, lao ng,
phỏt trin nụng thụn v xoỏ úi, gim nghốo
ca ASEAN.
Nh vy, mt quy mụ v mc ỏng
k, trin vng v to ra t cỏch phỏp lớ cho
ASEAN xó hi, mt ASEAN mang tớnh
cng ng v mc s úng gúp ca nú
i vi vic tỡm kim ho bỡnh v an ninh
X©y dùng Céng ®ång ASEAN theo HiÕn ch−¬ng

thức tốt nhất để thúc đẩy hoà bình, ổn định
và hợp tác trong khu vực cũng như quốc tế.
Xây dựng ASEAN trở thành Cộng đồng các
quốc gia Đông Nam Á có nhiều hứa hẹn và
xứng đáng để chúng ta ủng hộ./.

(1). ASEAN được thành lập năm 1967 với 5 thành
viên ban đầu là Thái Lan, Malaysia, Indonesia,
Philippine và Singapore; mãi đến năm 1984 mới kết
nạp thêm được Brunei và tiếp theo đó là kết nạp Việt
Nam năm 1995, Lào và Myanma năm 1997,
Campuchia năm 1999.
(2).Xem: Tuyên bố thành lập ASEAN ngày 08/8/1967
tại Băng Cốc.

(3).Xem: Amitav Acharya, Xây dựng một Cộng đồng
an ninh ở Đông Nam Á, London: Routledge, 2001,
p. 194 -195.
(4).Xem: Alxander Wendt, Social Theory of
International Polictics, (Cambridge University Press,
1999). Quan điểm này cho rằng (a) những tổ chức mang
tính chất “cộng đồng” của con người được thành lập
trước hết là do ý tưởng, quan niệm chung, chứ không
phải do những nguồn lực vật chất quyết định và (b)
lợi ích của quốc gia được thiết lập và bảo vệ cũng
chính bởi những ý tưởng, quan niệm chung này.
(5).Xem: Báo cáo phối hợp của UN - ESCAP; UNDP
và ADB, tr. 2
(6). Văn phòng khu vực châu Á-Thái Bình Dương
(ILO), Xu hướng lao động và xã hội ở ASEAN năm